Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Nederlandse visserij kon nu eens niet doordrukken

Groen

Emiel Hakkenes

De TX 38 is uitgerust met de pulstechniek. Nederland had 84 ontheffingen voor het verbod op vissen met stroom. Schandalig, vonden veel andere landen. © ANP

Het lijkt een techniek met alleen maar voordelen: minder milieuschade, goede vangsten. In Nederland is er al stevig in geïnvesteerd. Maar het Europees Parlement stemde tegen pulsvisserij. Hoe kon dat?

Voetbal is een spel van 11 tegen 11, en aan het eind, zo wil de volkswijsheid, wint Duitsland. Zo is de Noordzeevisserij een zaak van verschillende landen maar trekt Nederland vaak aan het langste eind. De wrevel die dat wekt is door vissersvoormannen en opeenvolgende ministers en staatssecretarissen te laat onderkend. Het gevolg: het Europees Parlement stemde deze week voor een verbod op de pulsvisserij waar Nederland groot in is. Waar ging het mis? Een geschiedenis in vijf episodes.

Lees verder na de advertentie

1 Colijnsplaat, 1987

Aan boord van GO 65, de kotter Maar­tje met als thuishaven Goedereede op Goeree-Overflakkee, wordt een prototype geïnstalleerd van een pulskor. Dat is een vistuig waarbij door middel van stroomstootjes platvis wordt gevangen. Eerder zijn ook al proeven met pulsvissen gedaan in België, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk.

De proef op de Maartje verloopt naar wens en verder onderzoek lijkt zinvol. Maar in 1988 verbiedt de Europese Economische Gemeenschap het vissen met stroom. De angst is dat vissers met deze methode nóg meer vis zullen vangen, terwijl ze de pas ingestelde quota al overschrijden. In Nederland blijft het geloof in de pulsvisserij levend. Het bedrijf Holland-Verburg, een technisch bureau uit het Zeeuwse Colijnsplaat, ontwikkelt een verbeterde versie van de pulskor. Het ministerie van landbouw stelt een onderzoeksschip beschikbaar voor testvaarten. Het ministerie denkt dat het belangrijk is de vangstmethode te ontwikkelen, omdat op de gangbare methode met de boomkor (die met kettingen de platvis van de bodem schraapt) steeds meer kritiek komt. Het is tijd voor een milieuvriendelijker alternatief, dat leidt tot een lager brandstofverbruik en minder bijvangst. Als in 1998 Verburg en het ministerie de visserijsector vragen om ook mee te denken over de pulskor, is al 1,8 miljoen gulden in de ontwikkeling van de techniek geïnvesteerd.

2 IJmuiden, 2004

De proeven met de pulskor verlopen voorspoedig maar zijn wel kostbaar. De volgende stap is het experimentele vistuig testen aan boord van een ‘echte’ viskotter. Maar wie moet dat betalen? Het ministerie? De visserijsector? Of de ontwikkelaar? Bij Verburg hebben ‘al een paar jaar drie hooggekwalificeerde mensen’ aan de pulskor gewerkt, zonder dat het bedrijf eraan heeft verdiend. Uiteindelijk valt de keus op de UK 153, de kotter Lub Senior van Orion bv uit Urk. Aan het roer staat schipper Pieter Louwe van Slooten. Op maandag 26 juli 2004, de eerste dag van het nieuwe visseizoen, vaart de kotter de haven van IJmuiden uit om uit te proberen of de pulskor aan de verwachtingen voldoet.

Nederland heeft inmiddels de reputatie: om te winnen is alles geoorloofd

De noodzaak tot innoveren wordt voor de Nederlandse kottervissers langzaam steeds groter: de brandstofprijzen stijgen en de vangstquota worden krapper. Maar dan komt er goed nieuws uit Brussel. De EU besluit eind 2005 dat er geld beschikbaar komt om duurzamer te vissen. Pulsvissen kan daar ook onder vallen, mits het internationale onderzoeksinstituut ICES daar een positief advies over geeft.

De Nederlandse vissers willen de voordelen van puls graag laten zien en nodigen een delegatie van de Europese Commissie uit aan boord van de UK 153. Op vrijdag 15 september 2006 varen onder anderen de Spanjaard Ernesto Peñas Lado (een hoge visserijambtenaar) en de Maltezer Patrick Tabone (chef van het kabinet van de Eurocommissaris voor visserij) mee voor een trek vanuit Scheveningen. De sfeer is ‘positief’ volgens de vissers, maar hun gevoel zegt dat de toestemming voor gebruik van de pulskor nog niet in kannen en kruiken is. Uiteindelijk luidt het Europese besluit, na een gematigd positief advies van ICES: elke lidstaat kan voor maximaal 5 procent van zijn vloot een ontheffing van het verbod op pulsvissen aanvragen.

3 Brussel, 2010

Na de Europese ambtenaren zijn ook Nederlandse vissers komen kijken op de Lub Senior. Ze hebben een leerzame en gezellige dag aan boord en doen drie trekjes die prachtig mooie vis opleveren. Het pulstuig lijkt nogal een Willie Wortel-ding, maar de techniek is ook indrukwekkend. En de brandstofmeter liegt niet: het verbruik van het schip is veel lager dan bij de boomkor. Zelfs de meegereisde boekhouder uit Urk is

enthousiast. Volgens hem biedt puls­visserij hoop voor de toekomst nu de boomkor economisch (hoge brandstofkosten) en maatschappelijk (milieu-­onvriendelijk) op een dood spoor zit.

De Scheveningse rederij Jaczon is de eerste die pulskorren aanschaft: vier stuks, voor de OD 1, OD 17, SCH 18 en de SCH 45. Nu durven anderen ook. En als blijkt dat het ministerie toestemming van de EU heeft om de pioniers van de pulsvisserij te steunen met per schip maximaal 176.000 euro subsidie voor de investering in nieuw vistuig, gaat het snel. Er zijn 21 ontheffingen te vergeven (5 procent van de vloot), maar zeker 35 vissers willen investeren. Er zijn dus meer ontheffingen nodig.

Staatssecretaris Henk Bleker (CDA) weet met zijn drie medeonderhandelaars op de Europese visserijraad in Brussel in december 2010 het aantal Nederlandse ontheffingen te verdubbelen tot 42. Daar is hij zelf ‘tevreden’ over. De vissers spreken van ‘een huzarenstukje’.

Wat politieke powerplay, en we jassen die ontheffingen er toch weer door

Wat heeft geholpen is dat Pim Visser, die voorman van belangenorganisatie VisNed is, het Wereld Natuur Fonds en Stichting De Noordzee zover heeft gekregen dat ze Bleker een brief sturen met een (voorzichtig) positieve beoordeling van pulsvisserij. Die brief heeft het ook in Brussel goed gedaan. De 21 nieuwe ontheffingen vallen onder een andere regel dan de eerdere, maar binnen is binnen. Wel zijn het er nog steeds te weinig voor alle belangstellende vissers.

4 Athene, 2014

Nederland duwt zijn vissers nog verder naar de puls door in grote delen van de Nederlandse Noordzee het omwoelen van de bodem te verbieden. Om daar toch te vissen, is in feite een pulskor noodzakelijk. Nederland vraagt in Brussel om meer ontheffingen, maar krijgt die niet. Staatssecretaris Dijksma (PvdA) legt zich daar niet bij neer. Ze gaat in Athene op bezoek bij eurocommissaris van visserij Maria Damanaki en haar landgenoot Athanasios Tsaftaris, de voorzitter van de Europese visserijraad. Ze weet 42 extra ontheffingen te regelen, die nodig zouden zijn voor een ‘pilot’ om de effecten van pulsvisserij te onderzoeken. Nederland heeft nu 84 ontheffingen, gedekt door drie verschillende regelingen.

Dat zet kwaad bloed, schrijft Tim Haasnoot van de universiteit Wageningen in een onderzoekspaper uit 2016. Een betrokken ambtenaar vertelt: “Met wat powerplay hebben we dit erdoor gekregen.” Andere landen spreken van ‘schandalig’ optreden van Nederland.

5 Straatsburg, 2018

Nederland heeft inmiddels in de visserij de reputatie die Duitsland heeft in het voetbal: om te winnen is alles geoorloofd. Die 84 ontheffingen: het klopt wel, maar het deugt niet, denken andere landen. Heb je voor ‘proeven’ met puls werkelijk zó veel schepen nodig?

Na de paper van Haasnoot ziet Nederland in dat er ook tact nodig is om pulsvisserij definitief toe te staan. Het ministerie van economische zaken nodigt vertegenwoordigers van wetenschap, visserij, politiek en milieubeweging uit voor ‘dialogen’ over pulsvisserij. De eerste bijeenkomst is in 2015, de tweede op 20 januari 2017 in Amsterdam. Er zijn 84 deelnemers uit acht landen. Namens Nederland spreekt Marieke Mossink, plaatsvervangend directeur Europees Landbouw- en Visserij­beleid en Voedselzekerheid bij Economische Zaken, nederige woorden. Nederland, zegt ze, heeft te weinig oog gehad voor de zorgen die in andere landen leven over de pulsvisserij. Voortaan wil Nederland helder ingaan op alle vragen en zorgen. Het wantrouwen lijkt daarmee te wijken.

Positief gestemd gaat Nederland naar Straatsburg waar het Europees Parlement op 16 januari 2018 stemt over pulsvisserij. “Het is D-day voor meer dan 80 Nederlandse schippers, hun bemanningsleden, rederijen en de families die van Noordzeevisserij afhankelijk zijn”, schrijft Durk van Tuinen van de Nederlandse Vissersbond in het on­line dagboek dat hij voor de gelegenheid bijhoudt. Vanaf de tribune ziet Van Tuinen maar liefst 402 Europarlementariërs stemmen voor een totaalverbod op pulsvisserij. Het zorgt voor euforie bij de Franse actiegroep Bloom. Die had geen behoefte om in Amsterdam mee te praten over pulsvisserij, maar voerde er sinds najaar 2017 wel fel campagne tegen. In het Europarlement vond Bloom een medestander in de aanvoerder van de Franse Groenen, Yannick Jadot, die de oppositie tegen de Nederlandse vissers leidde.

Durk van Tuinen noteert: “Laat ik het maar eerlijk zeggen: deze klap hadden wij niet verwacht. Hoe kan het nu zo zijn dat wetenschappelijke resultaten opzij worden gelegd door een behoorlijke meerderheid van het EP?” Het antwoord staat in de paper van Tim Haasnoot: Nederland was zo overtuigd van het eigen gelijk over de puls dat het zich verloor in het doordrukken van deze vernieuwing en in het binnenslepen van zo veel mogelijk ontheffingen – die allemaal nodig waren, want de overheid kan niet de ene visser helpen en de ander daardoor failliet laten gaan.

Het is als bij voetbal: wie het andere team te lang tergt krijgt een keer een schop tegen de schenen.

Lees ook: Hoe Nederlandse pulsvissers de slag om het pulsvissen verloren

En: Niet álle Nederlandse vissers zijn rouwig om het EU-verbod 

Deel dit artikel

Nederland heeft inmiddels de reputatie: om te winnen is alles geoorloofd

Wat politieke powerplay, en we jassen die ontheffingen er toch weer door