Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Nederland zucht onder de droogte

Groen

Joost van Velzen en Petra Modderkolk en Joop Bouma

Droogte langs de Lingedijk. © ANP

Nederland snakt naar een flinke hoosbui. De aanhoudende droogte begint een bedreiging te vormen voor de dijken en voor de oogst van boeren.

Het verlangen naar een flinke Hollandse plensbui neemt met de dag toe. De aanhoudende droogte heeft gevolgen voor de bescherming van de veendijken, maar treft ook de landbouw. Omdat het er voorlopig niet naar uitziet dat het flink gaat regenen, komt een speciale commissie van Rijkswaterstaat vandaag bijeen om te peilen bij wie de nood aan water het hoogst is.

Lees verder na de advertentie

De Landelijke Coördinatiecommissie Waterverdeling (LCW) heeft daarvoor een zogenoemde 'escalatieladder' ontworpen, om zo, naar prioriteit, te bepalen welke maatregelen nodig zijn. Met stip op nummer één staan de dijken, als vanouds de grootste zorg in laagland Nederland. Met name veendijken zijn bij droog weer kwetsbaar. Zo brak er in 2003 bij Wilnis een uitgedroogde veenkade door. Verschillende veendijken worden op het moment beregend.

Minder sterke douchestraal

Drinkwater voor consumenten komt op de ladder op de tweede plaats, net als water dat wordt gebruikt voor de koeling van elektriciteitscentrales. Drinkwaterbedrijf Vitens heeft gisteren al de waterdruk verlaagd in delen van Friesland, Overijssel en de Noordoostpolder. Met bijvoorbeeld een minder sterke douchestraal wordt op deze manier water bespaard.

Boeren zijn nog niet paniek, maar de aanhoudende droogte kan leiden tot 'zeer problematische oogsten'

Landbouworganisatie LTO

Als de commissie vandaag besluit tot maatregelen dan zullen landbouw en industrie het als eerste met minder water moeten doen. Alleen als de hele oogst van een bepaald gewas dreigt te mislukken en die met een kleine hoeveelheid water gered is, geldt voor de landbouw een uitzondering.

"Boeren zijn nog niet in paniek", zegt landbouworganisatie LTO, maar wel kan een aanhoudende droogte leiden tot 'zeer problematische oogsten', met als gevolg minder opbrengsten en meer kosten.

Boeren zitten in tweestrijd

Pluimveehouder Wim ten Ham uit Ede voorziet bijvoorbeeld dat het voer voor zijn kippen duurder wordt. "Een slechte graanoogst kan de prijs wel een half jaar tot driekwart jaar beïnvloeden. Bovendien eten de kippen door de warmte minder en drinken ze meer. Dat zorgt voor een slechtere kwaliteit van de eieren. Ik zie dat ze ook hun vleugels uitzetten door de hitte. Dus de ventilatoren maken overuren."

De familie Res uit Castricum runt zowel een camping, een melkveehouderij als een bollenbedrijf. "Wij hebben dus tegengestelde belangen als het om het weer gaat", zegt Carla Res. "De campinggasten vinden dit weer helemaal geweldig." Maar voor de koeien en de bollen is langdurige droogte een bedreiging, die om maatregelen vraagt. "We houden de koeien overdag binnen zodat het gras nog een beetje kan groeien. Ze krijgen dan overdag wintervoer." 

Ri­si­co­sprei­ding, hè. Wat je bij het ene inlevert, haal je bij het andere weer terug.

Carla Res, eigenaar camping, melkveehouderij en bollenbedrijf

Voor de bollen die verderop op het land worden geteeld is droogte op termijn ook heikel, zegt Res: "Het rooien gaat makkelijk maar door de droogte zijn ze minder groot. Het gevolg is dat we de grotere bollenmaten nu niet kunnen leveren." Het is dus maar goed dat de familie Res er nog een camping naast heeft. "Risicospreiding, hè. Wat je bij het ene inlevert, haal je bij het andere weer terug."

Glastuinbouwer Eduard ter Laak uit Wateringen slaat in de winter overtollig water op in putten, zodat hij dat nu goed kan gebruiken. "Daarnaast beschikken we nog over waterbassins, al beginnen die van lieverlee leeg te raken. Ook de slootwaterkwaliteit wordt minder. Het is de hoogste tijd voor een hoosbui."

Als het zo droog blijft, komt het droogterecord van 1976 in zicht. Dat jaar zorgde met een neerslagtekort van 360 millimeter voor de droogste zomer ooit gemeten in Nederland. De zomer van 2018 behoort volgens het KNMI nu al tot de droogste jaren die Nederland heeft gekend sinds dergelijke gegevens worden bijgehouden.

© Trouw L&F

De natuur is veerkrachtig, maar er zijn grenzen

De droogte benadert die van het recordjaar 1976. Het grondwater daalt soms al sterk. Planten en dieren hebben het zwaar.

"Op is op", zegt Bas Worm van waterschap Vechtstromen. "Veel van de beken in Twente stromen niet meer." Het waterschap beheert 3700 kilometer sloten, kanalen, meren en rivieren in Drenthe, Overijssel en Gelderland.

Vooral op hogere zandgronden begint de droogte zorgelijk te worden en juist op die gebieden hebben waterbeheerders weinig invloed. Waterschappen in de lagergelegen delen van Nederland kunnen voldoende water aanvoeren uit de grote rivieren en het IJsselmeer. Op hogere grond is dat moeilijker.

Er geldt al in delen van Nederland een verbod voor boeren om oppervlaktewater te gebruiken voor beregening. Volgens Worm worden in Overijssel forse dwangsommen opgelegd aan boeren die 's nachts toch nog water uit sloten op hun land brengen.

Niet de laatste keer

Waterbeheerders zeggen dat het tekort aan neerslag in Nederland inmiddels zo groot is, dat het dieptepunt van 1976 wordt benaderd - de kurkdroge zomer van '76 geldt als een ijkpunt voor extreme droogte. "Het is zoeken naar een balans", aldus Worm. "We gaan dit vaker meemaken, net als extreme regenval.''

Ecoloog Mark Zekhuis van Landschap Overijssel zag gisteren op een rondgang veel minder vlinders. "Er bloeien minder planten met nectar, waardoor vlinders moeilijk aan voedsel kunnen komen. Ook dieren als salamanders hebben het moeilijk, omdat poelen uitdrogen. Maar dat zijn dieren die vier of vijf jaar leven en dus makkelijk een jaartje kunnen overslaan met jongen voortbrengen. Die passen zich wel aan."

De situatie verschilt per gebied. Veengebieden in het Overijsselse zijn soms nog verbazend nat, zegt Zekhuis, maar droogtegevoelige zandgebieden staan onder grote druk. "De natuur heeft het daar al moeilijk door de voortgaande verdroging, verzuring, vermesting en versnippering van het land."

Een ingenieursbureau dat grondwatermeetnetten beheert, zag begin deze maand in een peilbuis in Zuid-Holland dat het grondwater in twee maanden tijd met een meter was gedaald. Voor sommige bomen kan die meter het verschil betekenen tussen leven en afsterven. Zekhuis: "In veel wegbermen op zandgronden zie je nu dat berken helemaal geel worden. Die gaan dood door de droogte."

Vooral dieren die regenwormen eten, hebben door de droogte problemen, want de wormen blijven nu diep. Egels, mollen, merels en ooievaars moeten op zoek naar ander voedsel. Dat geldt ook voor dassen. Stichting Das en Boom krijgt meldingen uit Utrecht, Brabant en Drenthe over sterfte onder jongen.

Lees ook: 

Waterschappen kwamen altijd in actie bij te veel water, nu moeten ze de droogte bestrijden

Door de droogte vertonen de dijken barsten. Elk waterschap worstelt op zijn eigen manier met het watertekort.

Deel dit artikel

Boeren zijn nog niet paniek, maar de aanhoudende droogte kan leiden tot 'zeer problematische oogsten'

Landbouworganisatie LTO

Ri­si­co­sprei­ding, hè. Wat je bij het ene inlevert, haal je bij het andere weer terug.

Carla Res, eigenaar camping, melkveehouderij en bollenbedrijf