Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Minister Kamp wil duidelijkheid over feiten en fictie in klimaatdebat

Groen

Marco Visser

Minister van Economische Zaken Henk Kamp © EPA

Wat is er waar van beweringen dat de aarde minder snel opwarmt dan klimaatwetenschappers denken? Is CO2 nu wel of niet de grote boosdoener? Minister Henk Kamp wil duidelijkheid in de discussie. Wat zijn de feiten, wat is onzin. Vorige week sprak hij tijdens een besloten bijeenkomst met het KNMI, het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) en wetenschapsjournalist Marcel Crok, die in zijn boek De Staat van het Klimaat vraagtekens zet bij de grote rol van CO2.

Wat er precies is besproken tijdens de bijeenkomst is niet bekend. Voor het gesprek gold de Chatham House rule, een regel die bepaalt dat over de inhoud van het gesprek geen mededelingen worden gedaan. Wel hebben de deelnemers hun stukken voor die sessie gepubliceerd. En die geven een aardig overzicht van het soms zo gepolariseerde klimaatdebat.

De meeste wetenschappers en de sceptici zijn het eens over:
• de stijging van het CO2-gehalte door toedoen van mens.
• de potentie van CO2 om de aarde op te warmen
• de mondiale temperatuurstijging ten opzichte van een eeuw geleden
• de conclusie dat een deel van de opwarming is te verklaren door de toename van CO2.

De onenigheid zit hem vooral in de:
1. mate waarin de aarde opwarmt
2. in hoeverre dit aan de mens is te wijten
3. de kosten die we moeten maken om de opwarming aan te pakken.

1.  De mate waarin de aarde opwarmt
Een heikel punt in het klimaatdebat is de zogeheten klimaatgevoeligheid; hoeveel warmt de aarde op bij een verdubbeling van de CO2-concentratie. Wetenschappers gaan uit van ongeveer 3 graden Celsius. Een veel te hoge schatting, menen critici. Momenteel is het CO2-gehalte met 40 procent toegenomen sinds de industriële revolutie. 'Maar ook andere broeikasgassen (zoals methaan en lachgas) dragen bij aan de opwarming', schrijft Marcel Crok. 'Omgerekend naar CO2-eenheden zou nu al 75% van het verdubbelingseffect van CO2 gerealiseerd moeten zijn. Met een klimaatgevoeligheid van 3 graden zou er al zeker 2 graden opwarming moeten zijn. We hebben echter pas 0,8 graden opwarming gehad in de afgelopen anderhalve eeuw.'

Wetenschapsjournalist Joep Engels schrijft vandaag in onze krant dat dat een redeneerfout is. 'Die waardes gelden voor een klimaatevenwicht en dat is nog niet bereikt. Als er vanaf nu geen enkel CO2-molecuul werd uitgestoten, zou de temperatuur toch nog zeker één graad oplopen.'

Volgens een elementaire natuurkundewet zou de aarde 1,1°C opwarmen bij een verdubbeling van de CO2. Maar de opwarming heeft een zichzelf versterkend effect. Een hogere temperatuur betekent meer waterdamp, een broeikasgas dat voor extra opwarming zorgt. Een plausibele verklaring, maar mondiale waterdampmetingen hebben de laatste 25 jaar geen trend laten zien, schrijft Crok. Omdat deze metingen daar ook niet voor zijn bedoeld, is het weerwoord van wetenschappers.

Een ander versterkingsmechanisme zijn de wolken. Het internationaal klimaatpanel IPCC verwacht dat hogere temperaturen leiden tot minder laaghangende bewolking, wat de invloed van de zon vergroot. Hoe sterk deze invloed is, weet ook het IPCC niet.  

Een veelgebruikt argument bij sceptici is de bewering dat de aarde de laatste 15 jaar niet meer opwarmt terwijl de CO2-concentratie wel fors toeneemt. 'Ik vraag klimaatonderzoekers in interviews vrijwel altijd hoe lang de stagnatie mag duren voordat ze gaan twijfelen aan de broeikashypothese', aldus Crok. 'De antwoorden variëren van tien tot dertig jaar. Stel je voor wat er zou gebeuren als er werkelijk dertig jaar lang (dus tot 2025) geen opwarming te zien zal zijn. Kan je dan nog volhouden dat het twee voor twaalf is?'

Volgens het PBL klopt er niets van de bewering dat de opwarming is gestopt. Het eerste decennium van de 21e eeuw was het warmste sinds het begin van de metingen, zo'n anderhalve eeuw geleden, stelt het bureau. En het vorige record was het laatste decennium van de 20e eeuw. Daarbij rekenen sceptici altijd vanuit van het jaar 1998, één van de warmste jaren ooit gemeten. Een trendbreuk signaleren vanuit een uitschieter is niet in de haak. Dat 1998 zo warm was, kwam door het klimaatverschijnsel El Niño, die het afgelopen decennium werd gevolgd door zus La Niña waarbij juist een verkoelend effect optreedt.

'Wel is het zo dat de waarnemingen van de laatste veertien jaar een kleinere temperatuurtrend laten zien dan in de twee decennia ervoor,' aldus het PBL. 'Dit is waarschijnlijk te wijten aan natuurlijke fluctuaties, die trends voor langere tijd kunnen maskeren. Een recente studie laat zien dat, rekening houdend met bekende fluctuaties, de wereldgemiddelde temperatuur wel degelijk stijgt.'

2. In hoeverre is de opwarming aan de mens te wijten
Zijn het natuurlijke oorzaken, als de zon of vulkanen, of is het de mens? 'Als de zon de oorzaak zou zijn geweest, dan had de stratosfeer (de luchtlaag tussen gemiddeld 13 km en 50 km) ook moeten opwarmen, net als de troposfeer', stelt het PBL. Uit metingen blijkt juist dat de hogere stratosfeer afkoelt terwijl de troposfeer opwarmt. Dat wijst volgens het bureau op de invloed van broeikasgassen die 'als een soort deken meer warmte vasthouden in de troposfeer waardoor de stratosfeer minder warmte ontvangt van onderaf'.

Diverse klimaatsceptici houden het wel op de zon. Zij gaan ervan uit dat er een versterkingsmechanisme moet zijn dat kleine veranderingen in de zon uitvergroot. 'In het (verre) verleden heeft de zon namelijk overduidelijk een grote rol gespeeld bij klimaatveranderingen en er is geen reden om aan te nemen dat de rol van de zon nu uitgespeeld zou zijn', aldus Crok. 'Er verschijnen dan ook studies die een groter deel van de opwarming aan de zon toeschrijven (ongeveer 0,3 van de 0,8). De klimaatgevoeligheid voor CO2 zakt daarmee tot zo'n één graad.'

3. De aanpak van de opwarming
Dit is het grootste twistpunt tussen de 'mainstream' wetenschap en sceptici. Om grootschalige schade aan biodiversiteit, minder voedselproductie, weersextremen en de stijging van de zeespiegel te voorkomen of te beperken, moet geïnvesteerd worden in schone energie en energiebesparing, zeggen klimaatexperts. Een volledige 'decarbonisering' van de economie moet het uiteindelijke doel zijn.

Sceptici gruwen van de enorme bedragen die in deze tijden van crisis worden 'verspild' aan zinloze projecten. Maar zij gaan dan ook niet uit van de veronderstelling dat de mens de belangrijkste oorzaak is van de opwarming, net zo min als zij geloven dat weersextremen het gevolg zijn van een wereldwijd warmer klimaat.

Omdat niemand weet welke natuurrampen zich in de toekomst gaan voltrekken en welke verrassingen de innovatie in de energiesector oplevert, is het onmogelijk te stellen hoeveel euro's je over 90 jaar bespaart als je er nu één investeert in schone energie.

Was dat wel het geval, dan had er een prijskaartje aan de uitstoot van CO2 kunnen worden gehangen. De schattingen lopen nu uiteen van 20 tot 270 dollar per ton, een verschil waarmee geen zinnige berekening mogelijk is. Dat erkent ook het PBL. 'Gezien deze grote onzekerheden en waardeoordelen lijkt het bij het klimaatprobleem beter te kijken naar het beperken van de risico's in plaats van het maken van een kosten-baten afweging.'

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie