Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Milieuactivist Ma Jun bestrijdt vervuiling in China ook online

Groen

Frank Straver

Ma Jun legt milieuvervuiling vast en brengt die in kaart © rv

De Chinese milieuactivist Ma Jun ontvangt vandaag de Prins Claus Prijs. Hij introduceerde een app die precies toont hoe vies de lucht en rivieren zijn. Het resultaat? Eerst was er woede, nu volgen duurzame maatregelen.

'Gewoon een glaasje water', bestelt Ma Jun. De klimaatactivist, overgekomen uit Peking, zit in de lobby van een chique Amsterdams hotel. Even verderop, in het Paleis op de Dam, krijgt hij vanmiddag de - gedeelde - Prins Claus Prijs, uit handen van prins Constantijn. 450 genodigden zullen voor hem klappen. Hij is al even gaan spieken, op het plein. “Imposante plek.”

Lees verder na de advertentie

Ma Jun (49) neemt een slok. Helder water, zegt hij, dat is de reden dat hij nu een bekende milieustrijder is. Hij kon het nergens in Chinese beken en meren vinden, toen hij twintig jaar geleden ging reizen voor zijn werk als journalist voor de South China Morning Post, later als milieuonderzoeker.

Als tiener las hij boeken over het mooie Chinese heuvellandschap met sprankelende rivieren. Daarboven blauwe luchten. “In werkelijkheid trof ik overal verontreinigd water, in allerlei kleuren.” Zwart, groen, geel. Het beeld dat veel Chinezen van hun land hebben, concludeerde hij, deugt niet.

'Er waren momenten dat onze organisatie bijna werd stopgezet'

Geschrokken schreef hij een inmiddels bekroond boek over verontreinigd water, dat in 1999 verscheen. Hij wilde de waarheid vertellen aan zoveel mogelijk mensen. Logisch dus, dat hij het wereldwijde web op dook. Ma Jun startte online het Instituut voor openbare milieukwesties. Dat klinkt als een serieus, groot kantoor. Feitelijk was het toen nog een internetbedrijfje, een ngo, dat Ma Jun runde met twee gelijkgestemden. Ze ontwikkelden internetprogramma’s en uiteindelijk een app, die officiële data over lucht- en watervervuiling samen in één digitale kaart laten zien. Feitelijke informatie, voor een massapubliek. “Verandering begint bij kennis, inzicht”, zegt hij kalm.

In de beginjaren, vanaf 2006, ontketende zijn instituut geen verandering. Er was alleen boosheid, van bedrijven, die de bron van de getoonde vervuiling in industrieregio’s zijn. Die vervuilers wilden niet in de spotlights komen te staan, zegt Ma Jun. “De toon was best dreigend in die tijd.” Bedrijven lobbyden bij de top van de landelijke politiek, zegt hij, om hem te dwarsbomen. “Er waren momenten dat onze organisatie bijna werd stopgezet.”

Ma Jun aan het werk in Shanxi. © rv

Mondkapjes

Nu telt zijn milieuorganisatie 36 medewerkers. Het succes: het digitale zicht op vervuiling leidt tot steeds meer duurzame maatregelen. De Prins Claus Prijs is voor Ma Jun de zoveelste beloning voor zijn werk. De prestigieuze ‘Goldman Environmental Prize’ staat ook al in zijn kast, thuis in Peking. Toch is de Nederlandse onderscheiding ‘heel bijzonder’, zegt hij. Het is nu eens geen echte milieuprijs, maar meer een maatschappelijke prijs. Dat doet hem goed. “Mijn bedoeling is altijd geweest: het grote publiek goed informeren, om verandering aan te moedigen, van onderaf.”

Het idee dat de Chinese overheid keuzes maakt waar het volk maar mee te dealen heeft, doet volgens hem geen recht aan de realiteit. Particulieren, zeker consumenten die geld uitgeven, hebben invloed. “Mensen willen niet meer met mondkapjes de straat op, wegens smog. Het moet schoner, zeker voor de komende generaties.”

‘Internet is een zegen bij het boeken van verbeteringen voor milieu en klimaat’

Overheid werkt mee

Ma Jun trekt zijn mobieltje uit zijn broekzak. “Dit is onze laatste app-versie”, zegt hij trots. Er staat een wereldkaartje op. China is helemaal ingevuld, bomvol kleurtjes en cijfers. Fijnstof, stikstof, de concentratie van allerlei schadelijke stoffen is te zien. De Chinese overheid werkt mee aan de dienst. “Ondenkbaar, in onze begintijd.” Ma Jun is blij verrast door koers van de Chinese overheid. Duurzamer dan ooit, gericht op schone energie en minder vervuiling. Zeker sinds het internationale klimaatakkoord van Parijs, uit 2015. Bedrijven krijgen ook steeds meer door dat de toekomst duurzaam is. “Echt waar, ze hangen nu bij ons aan de lijn.”

Heel anders, dan de woede van tien jaar geleden. Ja, zegt Ma Jun, als bedrijven zichzelf aanbieden moet je wel extra opletten. Ze moeten geen kans krijgen om goede sier te maken met loze groene beloften, ‘windowdressing’. Gebeurt ook niet, zegt hij, feiten en cijfers laten het niet toe.

“Internet is een zegen bij het boeken van verbeteringen voor milieu en klimaat”, zegt hij. Een keerzijde van het web kan nepnieuws over het milieu zijn, zegt Ma Jun, maar de kracht van wetenschappelijke informatiedeling is vele malen groter. Hij laat nog maar eens een app zien op zijn telefoon. Een ranglijst van grote kledingbedrijven, 276 stuks. Ma Jun legt ze digitaal langs de meetlat, door te laten zien hoeveel ze vervuilen. Of: hoe weinig. En dan niet alleen in hun eigen fabriek, maar in de hele ‘achterliggende keten’. Materialengebruik, transport en import, dat wil hij allemaal meerekenen. Elk bedrijf krijgt een score. En als een bedrijf medewerking weigert? Dat staat niet fraai, want daar maakt de lijst melding van.

Ma Jun in Tangshan. © rv

Er is nog ontzaglijk veel te doen, zegt Ma Jun, om China echt schoon te maken. Het land bouwt wind- en zonneparken, oude kolencentrales sluiten, maar er worden ook nog steeds nieuwe kolencentrales gebouwd, om aan de snelgroeiende energievraag te voldoen. “Die zijn efficiënter en schoner dan de oude kolencentrales, maar nog altijd zwaar vervuilend.” Kolencentrales verstoken fossiele energie en knallen zo een boel broeikasgas (CO2) de lucht in.

Het volgende project van Ma Jun is daarom: een digitale kaart maken die alle broeikasgassen toont. Wederom om te laten zien waar de vervuiling het grootst is. De bevolking, hoopt Ma Jun, kan druk uitoefenen op regionale overheden om vast te houden aan duurzame beloften. Er is nog een andere reden dat alle informatie over CO2-uistoot openbaar moet worden, zegt Ma Jun. De overheid wil een handelssysteem optuigen waarbij bedrijven gaan betalen voor elke ton CO2 die uit de schoorsteen komt. “Om dat eerlijk te doen heb je volledige transparantie nodig.”

Twijfels

Het blijft nodig om bedrijven en de overheid achter hun broek aan te zitten, zegt prijswinnaar Ma Jun. Wat al te gemakkelijk zeggen experts, vindt hij, dat China vol inzet op een duurzame koers. Heel goed natuurlijk, zegt hij, dat het land zich aan het klimaatakkoord van Parijs houdt, ook nu Trump namens de VS wil afhaken. “Maar ik zie ook twijfels ontstaan, juist omdat Amerika niet meer meedoet.” China en Amerika gingen samen, als grootste vervuilers, akkoord met ‘Parijs’. “Nu moet China het zonder deze partner klaren.” Het risico is volgens Ma Jun, dat China zijn handtekening wel onder het akkoord laat staan, maar ondertussen weinig werk maakt van de uitvoering. “Het gaat snel de goede kant op, maar we moeten niet te vroeg juichen.”

Prins Claus Prijs

Sinds 1997 reikt het Prins Claus Fonds internationale prijzen uit, elk jaar in december. De winnaars zijn personen of organisaties met een bijzondere, vaak moderne benadering van een belangrijk vraagstuk. Dit jaar zijn er in totaal zeven winnaars.

Ma Jun krijgt de hoofdprijs, samen met filmmaker en activist Vincent Carelli (1953). Carelli wordt bekroond voor zijn producties, waarin hij de culturele en ecologische waarde van inheemse Braziliaanse gemeenschappen belicht.

Er is nog een derde prijswinnaar die actief is op het terrein van milieu. Dat is wetenschapper Brigitte Baptiste (1963). Zij ontvangt een onderscheiding, een van de vijf ‘awards’, voor haar inzet bij de bescherming van wetlands en natuur in voormalige conflictgebieden in Colombia.

Alle laureaten ontvangen een geldbedrag, ter ondersteuning van hun werk.

Lees ook: Prins Claus Prijs naar twee kunstenaars die mensen en milieu beschermen



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie
'Er waren momenten dat onze organisatie bijna werd stopgezet'

‘Internet is een zegen bij het boeken van verbeteringen voor milieu en klimaat’