Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Met beter bosbeheer zou Nederland veel meer CO2 kunnen compenseren

Groen

Joop Bouma

Gert-Jan Nabuurs voelt dat het tij keert. Wordt tijd ook, vindt de hoogleraar. © Gert-Jan Nabuurs

Bossen compenseren 10 procent van de totale uitstoot van broeikasgassen doordat ze CO2 vastleggen. Die bijdrage kan worden verdubbeld, zegt de Wageningse bosexpert Gert-Jan Nabuurs.

Er mag in Nederland weer hardop over bosbouw worden gesproken. Over aanplant, over houtproductie. Lang was het onderwerp taboe. Bos was natuur, daar bleef je zo veel mogelijk van af. Maar Gert-Jan Nabuurs, hoogleraar Europese bossen aan de Wageningen Universiteit voelt dat het tij keert. Wordt tijd ook, vindt hij. Met slimmer bosbeheer kunnen Nederlandse bossen meer betekenen voor de aanpak van het klimaatprobleem.

Lees verder na de advertentie
Opslag van CO2 in nieuw bos, adaptatie, maar ook pro­duc­ti­vi­teit, gebruik en bi­o­di­ver­si­teit, is klimaat-slim bosbeheer

Gert-Jan Nabuurs

Bossen leggen 10 procent van de uitstoot van broeikasgassen vast. Dat percentage kan naar 20, zegt Nabuurs. De Wageningse prof was een van de schrijvers van het bosbouwhoofdstuk in het vierde klimaatrapport (2007) van het VN-panel dat de klimaatveranderingen monitort (IPCC). Hij is hoofdauteur van het hoofdstuk landbouw en bosbouw van het zesde IPCC-rapport, dat in 2021 klaar moet zijn.

Investeren in bos levert klimaatwinst op, aldus Nabuurs: "Hout kun je gebruiken voor de bouw, zodat je beton en aluminium uitspaart, maar ook voor bio-energie. Die hele trits: opslag van CO2 in nieuw bos, adaptatie, maar ook productiviteit, gebruik en biodiversiteit, is klimaat-slim bosbeheer. In Zweden, Roemenië, Oekraïne, Portugal en Spanje wordt daar al over nagedacht. Het gaat erom dat je ter plaatse gaat kijken wat je het beste kunt doen: in Zweden en Finland is de houtindustrie heel belangrijk, in Spanje kijken ze meer naar de instandhouding van bossen in droge omstandigheden om verwoestijning tegen te gaan."

In het Nederlandse Klimaatakkoord is 300 miljoen gereserveerd voor pilots. Het ministerie van landbouw kreeg 44 miljoen, daarvan gaat anderhalf miljoen naar plannen voor bosbouw. "Het is voor het eerst in jaren dat er weer anders naar bos wordt gekeken. Dat er weer aandacht komt voor actief beheer en houtproductie. Dat is een trendwijziging. Het is een mooie start, die anderhalf miljoen", vindt Nabuurs.

De Nederlandse bos- en houtsector is klein. "In het geweld van de landbouwsector, was het een wat ondergeschoven kindje. In veel andere Europese landen, zoals Finland en Zweden, maar ook Oostenrijk, staat de bosbouwsector op een voetstuk. In Europa wordt jaarlijks in totaal bijna 500 miljoen kubieke meter hout geoogst, in Nederland is dat maar iets van anderhalf miljoen kuub. Bovendien was er hier altijd een sluimerend conflict met de landbouwsector, omdat de natuur lijdt onder de neerslag van stikstof. We hopen dat die wrijving voorbij is."

Nieuwe soorten

Met 38 partners uit de sector, inclusief LTO Nederland, ligt er nu een voorstel om dit najaar met bos- en klimaatpilots te starten. "We willen nieuwe soorten planten, om te laten zien dat je anders kunt omgaan met het bos."Nabuurs trekt de pilots. "We gaan de hele klimaatdoelstelling van Nederland niet oplossen, maar wel een klein beetje."

We willen nieuwe soorten planten, om te laten zien dat je anders kunt omgaan met het bos

Gert-Jan Nabuurs

Nederlandse bossen legt nu ongeveer 2,5 miljoen ton CO2 per jaar vast, op een totale uitstoot van 200 miljoen CO2. "In de Nederlandse verhouding ligt dat vrij scheef: we zijn een heel klein land, met weinig bos en een heel hoog energieverbruik. In heel Europa legt het bos ongeveer 10 procent vast van de uitstoot aan CO2. In landen als Finland, Zweden en Slovenië ligt die verhouding weer anders vanwege het grote areaal aan bossen daar. Met die pilots willen we laten zien dat er een diversiteit is aan maatregelen, dat bouwen met hout toekomst heeft."

Zo worden verjongingsprojecten opgezet in bossen op arme droge zandgronden op de Veluwe en in Drenthe, de Gelderse Achterhoek en Brabant. Oude grove dennen op zandgronden groeien vrij slecht onder meer door een dichte bodembedekking. Er treedt nauwelijks verjonging op.

"Daar gaan wij groepen van jonge bomen onder planten om de verjonging tot stand te brengen. We willen daarmee ook de kwaliteit van de houtproductie stimuleren en de soortenrijkdom versterken. Het wordt geen kaalkap, want dan verlies je eerst CO2, maar het gaat om die verarmde systemen van oud bos en daar gaan we groepen bomen opnieuw inplanten. Soms moet je misschien een lichte dunning doen of een groep kappen, maar doorgaans zijn die opstanden zo open, dat je daar goed onder kunt planten met soorten die wat meer schaduw kunnen verdragen."

Gedijen

"We denken daarbij naast Nederlandse soorten ook aan soorten uit Midden- en Zuid-Europa, bomen die hier kunnen gedijen. Zelfs de Amerikaanse vogelkers, die lang is bestreden omdat die boom zo woekerde, kan door een goede keuze van soorten weer in de gratie komen. Zo willen we de groei stimuleren en op langere termijn een volgende generatie van het bos tot stand brengen. Een ander heel concreet voorbeeld, is de essensterfte in de Flevopolder. We gaan daar een nieuw gemengd en toekomstbestendig bos ontwikkelen en ook de eerste essen testen die mogelijk resistent zijn tegen de essentaksterfte."

Geen complete Veluwe erbij?

Een kop in Trouw op 24 oktober 2016: 'Een complete Veluwe erbij'. En groot nieuws op de voorpagina. Citaat: 'De Nederlandse bos- en houtsector wil 100.000 hectare nieuw bos in Nederland. De nieuwe bosaanplant beslaat een gebied groter dan de Veluwe. Met dit plan wil de sector een grote bijdrage leveren aan de Nederlandse klimaat - en energiedoelstelling.'

In de krant stond die dag een kaartje van Nederland met toch behoorlijk grote cirkels rond landbouwarealen die bos zouden moeten worden: gebieden rond steden in de Randstad, in Noord-Groningen, in de Drentse Veenkoloniën, in het Gelderse rivierengebied, in de Brabantse Peel, in Zeeuws-Vlaanderen. Met een fikse herinrichting van Nederland zouden we de klimaatdoelen van Parijs kunnen halen, aldus de plannenmakers.

Je kunt zeggen dat we nu een beter verteerbare versie hebben van hetzelfde plan

Gert-Jan Nabuurs

Doodstil

Dat was bijna twee jaar terug. Daarna: doodstil. Nou, niet helemaal, de dag na het nieuws viel zowat heel agrarisch Nederland over het plan: hoe kun je nou vruchtbare, kostbare landbouwgrond opofferen voor bos, was de teneur. LTO Nederland toonde zich beledigd dat de landbouwlobby niet eens bij het plan was betrokken. Ook de toenmalige staatssecretaris van milieu, Sharon Dijksma, was in eerste aanleg niet blij: ze voelde zich overvallen, was vooraf niet op de hoogte gebracht. Dijksma had op de dag dat de krant het nieuws bracht, 's ochtends om acht uur LTO Nederland al aan de telefoon.

© TR BEELD

Toch tekende Dijksma voor het Actieplan Bos en Hout, zoals de initiatiefnemers het noemden. Twee dagen na de publicatie werd het plan tijdens de Nationale Klimaattop in Rotterdam gepresenteerd. Dijksma had die top bijeengeroepen om het VN-klimaatakkoord van Parijs om te zetten in concrete acties. Ook premier Mark Rutte, aanwezig op de klimaattop, zette zijn handtekening. De intentieovereenkomst Actieplan Bos en Hout werd gepubliceerd in de Staatscourant.

En daarna? Bleef het stil. Typisch voorbeeld van een losse flodder waar je nooit meer wat van hoort? Nee hoor, zegt Gert-Jan Nabuurs. Nabuurs deed een studie die de basis was voor het revolutionaire plan, opgesteld door organisaties in de Nederlandse bos- en houtsector.

"Het plan is er nog, maar nu in wat aangepaste vorm", zegt hij. "We zijn afgestapt van de boodschap dat we grote arealen bos willen aanplanten. We gaan nu werken met pilots. En we zoeken zeker ook naar combinaties met de landbouw. Dan heb je het in totaal over maximaal dertig-, veertig- of vijftigduizend hectare."

Niet doldriest

De 100.000 ha was dus een doldriest idee? "Honderdduizend hectare is qua oppervlakte ongeveer 2,5 procent van Nederland. Dat is op zich geen doldrieste gedachte. Nederland wil van de fossiele brandstof af, wil een bio-economie gebaseerd op hernieuwbare grondstoffen. Dan moet je ook kijken wat je aan de productiekant met hout kunt doen. In de bio-economie is de landbouw belangrijk, maar zal ook de houtproductie van belang moeten zijn. Je kunt zeggen dat we nu een beter verteerbare versie hebben van hetzelfde plan."

Het Actieplan Bos en Hout was destijds een initiatief van natuur- en milieuorganisaties zoals Natuur en Milieu, houtverwerkers, papier- en kartonfabrieken, chemische bedrijven, timmerindustrie, boseigenaren en bosbeheerders zoals Staatsbosbeheer. Vrijwel dezelfde groepen zijn nu betrokken bij de bosbouwpilots.

Lees ook:

Het Tiny Forest rukt op

Een volgepakt stukje groen ter grootte van een tennisveld. Goed voor de biodiversiteit en het past bijna overal. 

Borealis: Reis mee naar de noordelijkste bossen van de wereld

Journalist Jelle Brandt Corstius en fotograaf Jeroen Toirkens bezoeken voor Trouw de noordelijke bossen van de wereld. Hun meest recente reis bracht ze bij de inheemse Cree in Noord-Canada, die bomen verkopen om te kunnen overleven. Maar wat betekent dat voor hun toekomst?

Deel dit artikel

Opslag van CO2 in nieuw bos, adaptatie, maar ook pro­duc­ti­vi­teit, gebruik en bi­o­di­ver­si­teit, is klimaat-slim bosbeheer

Gert-Jan Nabuurs

We willen nieuwe soorten planten, om te laten zien dat je anders kunt omgaan met het bos

Gert-Jan Nabuurs

Je kunt zeggen dat we nu een beter verteerbare versie hebben van hetzelfde plan

Gert-Jan Nabuurs