Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Last van een beverdam? Zo ben je de dieren te slim af, zonder hun dam te slopen

Groen

Quirijn Visscher

De dam die de bevers hebben aangelegd en de zwarte buis, de beaver deceiver, die het waterschap daarin heeft aangebracht, waardoor er toch water kan wegstromen. © Koen Verheijden
Reportage

Op de Veluwezoom moet de beaver deceiver mens en bever helpen om in harmonie samen te leven.

Het gaat goed met de Heelsumse Beek op de Veluwezoom. Zo goed dat de bever in Heelsum is gaan wonen. De inwoners van het Gelderse dorp merken dat aan het waterpeil van de beek en de wilgen. Op rare momenten is er hoogwater in de beek. Wilgen liggen als afgeknaagde potloodpunten op de oevers. Sinds een jaar of vijf woont een beverfamilie in een burcht in de dorpsbeek, een beek die een halve eeuw geleden nog als openbaar riool dienstdeed voor bedrijven bovenop de Veluwse stuwwal.

Lees verder na de advertentie

Bevers rukken op in het Nederlandse rivierengebied en de mens merkt dat. In 1986 werden er stroomopwaarts bij de Rijn, in de Gelderse Poort, voor het eerst sinds hun uitsterven in 1826 bevers uitgezet. Nu verspreiden bevergezinnen zich via aftakkingen van de Rijn. Zo kwamen de bevers naar de Heelsumse Beek die uitmondt in de Neder-Rijn. Bevers hebben nu eenmaal een territorium nodig. Hoe meer bevers, hoe meer leefruimte nodig is. Ze komen steeds vaker voor in bewoond gebied. Zo verscheen in Heelsum in 2013 de eerste beverdam.

Voedselvoorraad

Gydo Hendriks van waterschap Vallei en ­Veluwe heeft daarmee concurrentie gekregen. Het schap is verantwoordelijk voor het peilbeheer in de Heelsumse Beek. “Bevers beheren zelf het waterpeil met hun beverdam”, zegt hij. “We hebben na klachten van overlast de beverdam meermaals weggehaald. Maar na twee dagen hadden de bevers alweer een nieuwe dam gemaakt. Ze zorgen door het beheer van het waterpeil ervoor dat hun burcht en voedselvoorraad onder water blijft.”

De beverburcht in de Heelsumse Beek. © Koen Verheijden

Hendriks laat de habitat zien van deze Heelsumse beverfamilie. Hij loopt door het zompige grasland onderaan het hoge talud van de drukke provinciale weg N225 naar het beekje. Afgeknaagde takken verraden de aanwezigheid van bevers. Via een duiker (een buis door een dijk, red.) stroomt de Heelsumse Beek onder het talud, dat dient als waterkering en als basis voor de autoweg. Het water stroomt snel. De beek wordt door een hooggelegen sprengkop bij Wolfheze gevoed met Veluws grond­water.

Inwoners van Heelsum merken dat het hoogwater in hun beek inmiddels tot het verleden behoort

Na de regenval van de afgelopen dagen stroomt er meer water dan normaal. Na het passeren van de duiker in het talud stuit het beekwater op de solide beverdam van modder en wilgentakken. “Het steeds opnieuw moeten weghalen van de dam is voor ons én de bever gewoon te arbeidsintensief”, vertelt Hendriks. Waterschap Vallei en Veluwe ging daarom op zoek naar een praktische oplossing die mens en bever goed uitkomt.

De beaver deceiver bleek de uitkomst. De vinding wordt vaker gebruikt in beverrijk Canada. Voor Vallei en Veluwe is het een primeur in het eigen werkgebied, waar de beverstand gaat groeien. De beaver deceiver blijkt een grote zwarte buis die de beverdam ondermijnt, zodat het beekwater kan doorstromen maar de beverdam toch intact blijft. De bevers zijn als de beheerders van het waterpeil afgetroefd door de mens. En ze laten de zwarte buis met rust.

Kleine draaikolkjes verraden waar het water in acht centimeter wijde gaten verdwijnt. Aan de andere kant van de beverdam gutst het water weer in de beek. De Heelsumse Beek is een van de verbeterde ecologische verbindingen tussen de stuwwal van Veluwe en de Neder-Rijn, precies een plek waar ook veel drukke wegen liggen en mensen wonen. De Heelsumse beverfamilie heeft de burcht aan de ene kant van het hoge talud gebouwd en foerageert veel aan de andere kant.

Afgeknaagde bomen

De duiker, die alleen afgesloten wordt bij hoogwater, zorgt dat de beverfamilie zorgeloos deze barrière kan nemen. Doet de bever dat niet en klimt hij over het talud en de drukke autoweg tussen Arnhem en Wageningen, dan kan het misgaan. In 2017 reed een auto een van de dorpsbevers dood. Is de beaver deceiver niet ook een barrière, maar dan voor vis? Waterschapecoloog Dorien Roubos zegt dat vis door de buis stroomopwaarts kan zwemmen. “Alleen als de stroming niet te sterk is.”

Gydo Hendriks van waterschap Vallei en Veluwe. © Koen Verheijden

Inwoners van Heelsum merken dat het hoogwater in hun beek inmiddels tot het verleden behoort. Maar afgeknaagde bomen zullen ze blijven zien. De Heelsumse Beek is omzoomd door knotwilgen. En bevers zijn dol op oevers met struikgewas en bomen. De provincie Gelderland ontwikkelt beleid voor de oprukkende bever (zie kader) en liet Arcadis een advies uitbrengen. De Gelderse populatie groeit naar verwachting. Er zijn meer schadegevallen te verwachten in bewoond gebied.

De Heelsumse Beek trekt met zijn verbeterde waterkwaliteit meer dieren aan, zoals zilverreigers en lepelaars. De afgelopen jaren heeft waterschap Vallei en Veluwe de kronkelende waterloop van de beek in de uiterwaarden verlegd en verlengd om de natuurwaarde verder te vergroten. “Dit zal een positieve invloed hebben op deze beverpopulatie”, denkt Roubos. “In zekere zin is de beverdam een symbool van het succes van het uitzetten van de bevers in de jaren negentig.”

Gelderland: ‘Doden onvermijdelijk’

In de provincie Gelderland is het doden van bevers geen taboe meer. Het provinciebestuur heeft deze maand besloten dat mogelijk te maken en stelt daarvoor een faunabeheerplan op. De bevers mogen de waterkeringen in het Rivierengebied namelijk niet bedreigen. De provincie noemt graafwerk van bevers aan dijken onacceptabel en eist dat waterschappen actie ondernemen als ze beverschade aan waterkeringen aantreffen.

Het doden van bevers – die in 1826 waren uitgestorven in Nederland, maar in 1986 weer werden uitgezet – is echter een uiterste optie als alle alternatieven zijn uitgeput. Bevers vangen om ze elders te herplaatsen, heeft de voorkeur. Het aanleggen van leefgebieden is een mogelijkheid, zoals dat is gebeurd in de uiterwaarden van de Neder-Rijn nabij Heelsum. De provincie Gelderland verwacht echter dat de Gelderse situatie niet veel anders is dan die in Limburg.

In Limburg is de beverbestrijding al langer een zorg. De ruimte voor herplaatsing blijkt daar nog zeer beperkt, waardoor afschot een optie is. In Gelderland groeit de beverpopulatie in de komende jaren naar een gezonde grootte. Inwoners van Gelderland hoeven echter geen beleid te verwachten voor het tegengaan van beverschade, zoals hoogwater door dammen of knaagschade. De provincie onderzoekt per geval of er maatregelen nodig zijn.­

Lees ook: 

De bever afschieten zal moeten, maar wel als laatste stap

Opeens waren er te veel bevers in Nederland. Limburg opent de jacht op de dieren. Dat zal nodig zijn, maar neem eerst andere, slimme, maatregelen, vindt Vilmar Dijkstra van de Zoogdiervereniging.

Keerzijde van het succes: Limburg opent de jacht op bevers

Waren bevers eerst met uitsterven bedreigd, nu zijn er zoveel dat wegen en dijken eraan gaan.

Deel dit artikel

Inwoners van Heelsum merken dat het hoogwater in hun beek inmiddels tot het verleden behoort