Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Klimaatdoelen? Deze boeren halen ze nu al

Groen

Emiel Hakkenes

Henk Jolink tussen zijn koeien. © Herman Engbers
De Staat van de Boer

Wat voor hun collega's nog toekomstmuziek is, doen koeienboeren in de Achterhoek al: werken met aandacht voor de natuur én daardoor meer verdienen.

Alsof hij Abraham is die Lot de Jordaanvallei toont, zo staat Henk Jolink aan de rand van zijn erf. Kijk, wijst hij, ginds stroomt de Oude IJssel. De boerderij ligt op een zandrug. Over de landerijen tussen het woonhuis en de rivier kan Jolink, melkveehouder in het Gelderse Drempt, vertellen: het ene perceel pacht hij, op het volgende weidt hij zijn koeien, en daar in de verte mag de natuur haar gang gaan. "Duurzaamheid, daar moet je als boer gewoon iets mee", vindt Jolink.

Lees verder na de advertentie

Hij is de enige niet. 'Als boer bescherm ik de natuur', antwoordde bijna 95 procent van de boeren in het Trouw-onderzoek 'De staat van de boer'. Ongeveer de helft van de ondervraagden stelt: 'In de komende tien jaar ga ik overschakelen naar een duurzamere vorm van landbouw'. Melkveehouder Jolink en meer dan 250 van zijn collega's in de Achterhoek zijn daar al een paar jaar mee bezig. Over duurzame landbouw kun je lang en breed praten, zegt hij. "Maar onze mentaliteit is: d'ran, de hand aan de ploeg."

© Sander Soewargana

De boeren besloten zich toe te leggen op een vorm van kringlooplandbouw. De bedoeling van die aanpak is dat zo min mogelijk voedingsstoffen verloren gaan, maar juist in een kringloop op het boerenbedrijf blijven circuleren. Dat gaat als volgt: dankzij voedingsstoffen in de bodem kunnen gras en andere voedergewassen voor de koeien groeien. Vervolgens gaan die voedingsstoffen door het lichaam van de koe, om er als ingrediënt van de mest weer uit te komen. Die mest gaat weer op het land, om de vruchtbaarheid van de bodem te bevorderen. Cirkel gesloten.

© Sander Soewargana

Hergebruiken

Maar dan komen er complicaties om de hoek: want de mest op het land komt niet alleen in de bodem terecht, maar ook in het grondwater en oppervlaktewater. Er zijn wettelijke limieten voor de concentraties meststoffen die in het water mogen zitten. Een boer kan dus niet onbeperkt mest op zijn akker brengen. En gras is prima veevoer, maar de herkauwende koe boert het broeikasgas methaan op terwijl de Nederlandse melkveehouderij zijn uitstoot van zulke gassen juist moet beperken.

De kunst, zegt Henk Jolink, is om binnen die wettelijke limieten toch zoveel mogelijk voedingsstoffen te blijven hergebruiken. Want wie zelfvoorzienend is, en geen mest en veevoer van elders hoeft te halen, boekt dubbel winst: je belast het milieu minder en bespaart kosten. "Dit is leuker boeren dan vijftien jaar geleden", vindt Jolink. "Het vakmanschap komt bovendrijven."

Ik ben heel trots op wat we als boeren bereikt hebben

Boer Henk Jolink

De werkwijze van de Achterhoekse koeienboeren lijkt die van de toekomst. Het staat zelfs in het regeerakkoord van het kabinet-Rutte III. De regering neemt zich voor, staat er, te werken aan 'versterking van de kringlooplandbouw'. Die woorden zijn in het regeerakkoord terecht gekomen dankzij Kamerlid Tjeerd de Groot van D66. De Groot heeft al een heel leven als bestuurder in de agrarische sector achter de rug. Na de passage in het regeerakkoord wist hij een mede door hem opgestelde motie over kringlooplandbouw unaniem aangenomen te krijgen. In die motie vraagt de Tweede Kamer de regering het begrip 'kringlooplandbouw' nader uit te werken en op een rijtje te zetten welke wetten en regels deze werkwijze nu nog belemmeren. "Dit is echt een game changer", zegt De Groot.

Om de regering een handje te helpen heeft de Tweede Kamer aan Wageningse wetenschappers gevraagd te berekenen welke milieuwinst te behalen zou zijn als de Nederlandse landbouw volgens de principes van de kringloop zou werken. Deze week kwam het antwoord uit Wageningen: het zou een reductie van 6 megaton CO2-equivalenten per jaar kunnen opleveren. Dat is bijna een kwart winst ten opzichte van de 26 megaton die de Nederlandse landbouw nu produceert.

In Drempt tovert Henk Jolink een brochure tevoorschijn met de milieuresultaten van de Achterhoekse melkveehouders. Zij boekten zo'n 20 procent winst, gingen van ongeveer 1,4 megaton CO2 naar 1,1. Daarmee halen deze koeienboeren al de klimaatdoelen die hun sector landelijk in 2020 moet bereiken. Jolink: "Ik ben heel trots op wat we als boeren bereikt hebben."

Het laden van een toevoeging voor het voer uit een container. © Herman Engbers

De kringloopmethode

En wie het ook eens van een ander wil horen, brengt Jolink graag even naar zijn collega Henk Reinders in Hummelo, zeven kilometer verderop. En óf hij enthousiast is over de kringloopmethode, zegt Reinders (derde generatie boer, honderd koeien, nieuwe melkrobot). Maar hij verzucht ook: het kringloopsysteem vergt wel wat. De boer moet in een computerprogramma allerlei variabelen bijhouden, zoals de hoeveelheid toegediend voer en de hoeveelheid op het land uitgereden mest. Voor de hoeveelheid stikstof in het grondwater is er een heuse nitraat-app.

"Administratief wordt er veel van je gevraagd." Maar meten is weten, en met de ingevoerde variabelen berekent de computer een kringloopscore. "In het begin vliegen alle cijfers en waardes je om de oren", zegt Reinders. "Dat is wel even wennen."

Als je stuurt op efficiency in de kringloop volgen de mi­li­eu­re­sul­ta­ten vanzelf

Boer Henk Jolink

Maar de Achterhoekse boeren kunnen hun kringloopscores met elkaar vergelijken. En als de ene boer beter scoort dan de andere roept dat een gevoel van competitie op én vakmatige interesse: welke variabelen zorgen voor die betere milieuprestatie? "We hebben een appgroepje waarin we elkaar bijpraten", zegt Reinders. "Wat bij de ene boer goed werkt, proberen de anderen het volgende jaar ook."

Zelf kwam Reinders tot verschillende ontdekkingen, dankzij het invullen van alle gegevens van zijn boerderij. "Ik dacht altijd dat ik veel gras van mijn land haalde. Maar bij anderen was dat meer. Ik ben gaan nadenken. Sommige stukken van mijn grond liggen laag, daar is het snel drassig. Als ik de koeien daar eerder weghaal en de loonwerker vraag om met minder harde banden over dat land te rijden, spaar ik het gras. Dat kan ik dan in de winter aan de koeien voeren en dan hoef ik minder voer aan te kopen. Zo schaaf je in je kringloop aan kleine dingen."

Het smeren van zalf op de uiers na het melken. © Herman Engbers

Gewasopbrengst

Nog zoiets, zegt Reinders, is de mest. "Vroeger deed je de grond, het bemesten, uit de losse pols. Nu nemen we monsters om te kijken hoe de conditie van de grond is. Bij koeien deden we dat monitoren al veel langer, bij de bodem niet. Heel vreemd eigenlijk. Maar door het nauwkeurig te meten ben ik erachter gekomen dat ik minder kan bemesten, als ik preciezer ben in wanneer ik het uitrij. En dat levert nog een hogere gewasopbrengst op ook."

Henk Jolink: "Als je stuurt op efficiency in de kringloop volgen de milieuresultaten vanzelf. En je houdt geld over."

Goed, voor de melkveehouders levert kringlooplandbouw dus winst op. De crux lijkt: grond, want daar gaat de mest op en komt het voer vanaf. Maar is kringlooplandbouw ook weggelegd voor veehouders met weinig of geen grond, zoals kippenboeren of varkenshouders? "Ons verhaal gaat echt specifiek over melkveehouders", zegt Carel de Vries, die als agrarisch adviseur de Achterhoekse boeren bijstaat. "Binnen de grenzen van het eigen bedrijf is in ons land kringlooplandbouw op vrijwel alle varkens- en pluimveebedrijven geen optie door een tekort aan grond. Maar in combinatie met een akkerbouwbedrijf is het ook weer niet ondenkbaar."

En in het document voor Tjeerd de Groot en de andere Kamerleden wijst Wageningen erop dat kringlooplandbouw weliswaar streeft naar ecologische efficiëntie in plaats van alleen economische efficiëntie, maar dat de in Nederland geboekte milieuwinst ergens anders in de wereld weer teniet gedaan kan worden. Want, als we hier minder gaan produceren om het milieu minder te belasten, kan het best zijn dat andere landen in de vrijgekomen ruimte op de markt springen. Als zij daarbij natuur omzetten in landbouwgrond is er niets gewonnen.

Henk Jolink kijkt liever naar zichzelf en zijn collega's in de Achterhoek. "Ons doel is: economisch gezond blijven, en tegelijk zorgen voor een steeds betere kwaliteit van de leefomgeving. Als boeren moeten we werken aan maatschappelijke doelen zoals schoon water. Dat gaat niet meer stoppen."

Samenwerken

De Gelderse melkveehouders werken in hun streven naar een circulaire landbouw samen met boerenorganisatie LTO Noord, Waterschap Rijn en IJssel, voerleverancier ForFarmers, waterbedrijf Vitens, zuivelaar FrieslandCampina en de Rabobank. De bank is gebaat bij betere bedrijfsresultaten en het waterschap en het drinkwaterbedrijf zijn blij als er minder meststoffen in het water komen. Die samenspraak tussen alle belanghebbenden in de agrarische sector is ook wat het Planbureau voor de Leefomgeving voor ogen staat, zo schrijft het PBL in het deze week verschenen essay 'Een wenkend perspectief voor de Nederlandse landbouw'.

Agrarisch adviseur Carel de Vries ziet dat het in de Achterhoek goed werkt. "En het principe bestaat al: bij duurzame vis met een FSC-keurmerk zijn er afspraken gemaakt tussen de overheid, maatschappelijke organisaties en de visserijsector. Zoiets zou in de melkveehouderij ook kunnen. De wensen van het waterbedrijf zijn heel anders dan die van de voerleverancier. Waarom stemmen ze die niet samen af met de boeren? Per regio zou je een raad kunnen instellen die doelen voor de landbouw formuleert. Die gelden dan voor die specifieke regio, want boer zijn in de Achterhoek is anders dan in het Veenweidegebied. Natuurlijk is het gevaar dat elke partij in zo'n raad alleen oog heeft voor zijn eigen belang. Maar het huidige landbouwsysteem is failliet."

© Trouw

Lees ook:

De Staat van de Boer: zo gaat het anno 2018 met de Nederlandse agrariër

Fipronil-eieren, het melkquotum, bijengif, mestfraude; het agrarisch bedrijf haalt de afgelopen jaren met grote regelmaat de kolommen van de krant, en vaak in negatieve zin. In de debatten die daarop volgen wordt vooral over de boer gesproken, niet mét hem. Volgens Trouw is het tijd die boer eens op te zoeken. Hoe gaat het anno 2018 met hen? Praat mee over de agrarische toekomst via opinie@trouw.nl. Alle artikelen staan op Trouw.nl/destaatvandeboer.

Het boerenland smacht naar een visionair

Volgens de Wageningse hoogleraar Han Wiskerke bieden de uitkomsten van ‘De Staat van de Boer’ vooral kansen voor een structurele hervorming van de agrarische sector. Maar dan moet er nu wel iemand met een heldere toekomstvisie opstaan.

Deel dit artikel

Ik ben heel trots op wat we als boeren bereikt hebben

Boer Henk Jolink

Als je stuurt op efficiency in de kringloop volgen de mi­li­eu­re­sul­ta­ten vanzelf

Boer Henk Jolink