Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Kies ik partij voor mijn salomonszegel of toch voor de bladwesp?

Groen

Jelle Reumer

© Frits Bink / Saxifraga
Jelle's Weekdier

Het leek er even op dat ze er dit jaar niet zouden zijn, maar op 31 mei bleken toch ineens grote gaten te zijn ontstaan in de bladeren van mijn salomonszegel. 

Een week of vier eerder had ik al wel een keer zo'n zwarte bladwesp zien zitten, maar eitjes waren me niet opgevallen, ook niet na een (kennelijk ontoereikende) zoektocht ernaar.

Lees verder na de advertentie

Mijn salomonszegel: een van de mooiste planten die onze inheemse flora kent, hoewel je over smaak niet schijnt te kunnen twisten. De elegante gebogen vorm van de stengel, de ovale matgroene blaadjes die met wiskundige precisie langs de stengel staan gerangschikt, en dan die slanke witte bloemetjes, onopvallend onderaan de stengel bungelend alsof ze zich uit schaamte voor hun schoonheid willen terugtrekken uit het volle zicht.

Ik ben dol op die plant, ook al omdat het een soort familiebezit is: mijn grootvader had ooit een salomonszegel in zijn volkstuin aan de Amsterdamse Riekerweg, op de plek waar tegenwoordig het asfalt ligt van knooppunt De Nieuwe Meer bij de splitsing van de A10 en de A4. Stekken ervan staan nog altijd in diverse tuinen van zijn nazaten.

En nu ook weer in mijn vers verworven binnenstadstuin. Een nieuwe stek. Zes stengels kwamen dit voorjaar boven de grond, en tot mijn verbazing zat er al snel een zwart glimmende bladwesp op. Een salomonszegelbladwesp, Phymatocera aterrima. Een zeer kieskeurige insectensoort, deze vliesvleugelige kent slechts de salomonszegel (Polygonatum multiflorum) als waardplant. Iets anders blieven de diertjes niet.

Ik zit nu met de existentiële vraag of ik voor mijn plant moet kiezen of voor het insect

Schijnrupsen

De lichtgrijze larven die in hoog tempo mijn plant opvreten, zien eruit als een rups - met drie paar rupsenpootjes en ook verder een nogal rupsig uiterlijk. Maar het zijn geen rupsen, ze worden schijnrupsen genoemd.

De reden daarvoor is dat rupsen per definitie larven van vlinders zijn. Het is taalkundig interessant dat larven of jongen van diverse diersoorten een aparte benaming hebben. Jonge vlinders heten rups, jonge vliegen made. Bij andere insecten is gewoon sprake van larven, keverlarven bijvoorbeeld, of libellelarven.

Ook bij zoogdieren doet zich dit verschijnsel voor: een veulen is een jong paard, een kalf wordt later een grote herkauwer, een lammetje een schaap, pup wordt hond, enzovoort. Welp, kitten, kuiken en baby zijn eveneens soortgebonden woorden. Dus, omdat de rups van de salomonszegelbladwesp niet tot vlinder zal metamorfoseren maar tot een bladwesp, mag hij van de entomologische taalpuristen geen rups heten. Schijnrups derhalve.

Die grijze schijnrupsen kunnen binnen korte tijd de blaadjes van de salomonszegel tot op de nerf wegknagen zodat slechts een troosteloze bundel stelen en sprieten overblijft. De plant zelf heeft gelukkig weinig last van deze onttakeling, het volgende voorjaar komen de stengels gewoon weer te voorschijn. Maar de schoonheid is er voorlopig wel even af.

Ik zit nu met de existentiële vraag of ik voor mijn plant moet kiezen of voor het insect. Insecten hebben het toch al zo moeilijk in het huidige van neonicotinoïden vergeven tijdsgewricht. Ik denk dat ik dit jaar de wespen het voordeel van de twijfel gun. Volgend jaar zien we wel weer verder.

Jelle Reumer is paleontoloog. Voor Trouw bespreekt hij iedere week een dier. Lees hier eerdere artikelen.

Deel dit artikel

Ik zit nu met de existentiële vraag of ik voor mijn plant moet kiezen of voor het insect