Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Kan de boer met kleine akkers toch goed verdienen?

Groen

Joop Bouma

Een van de velden met granen waar bioboer Harry Luring aan het werk is. © reyer boxem
De Staat van de Boer

In het oude Oost-Groninger landbouwgebied Westeresch bewerken zes boeren op een natuurlijke manier veertig kleine akkers. Tot voor kort was het gebied nog verkaveld in acht grote akkers. Kleinschalige, natuurinclusieve akkerbouw, levert het ook iets op?

De eerste oogst is net van het land, eerder dan verwacht, door het hete weer. Zomertarwe en veldboon. De boekweit staat er nog wel even. Harry Luring, bioboer in Onstwedde, heeft de opbrengst van zijn oogst nog niet gewogen. "Tja, wat zal ik zeggen, de zomertarwe was redelijk. De veldboon? Ik weet het niet, dat is voor mij een nieuw gewas. Maar, wat er nu van het land komt, is niet maatgevend. Met de droogte van de laatste maanden is de opbrengst hoe dan ook bedroevend.''

Lees verder na de advertentie

Luring is er vrij laconiek onder. "Dit is pionieren, dit is niet van de korte adem." Hij gelooft er zelf heilig in. Negen generaties Luring hebben al geboerd in de gemeente Westerwolde, de groene parel van Oost-Groningen, die met passie wordt bezongen door zanger/liedjesschrijver Alex Vissering uit Ter Apel:

Westerwolle, Westerwolle veur gain gold
wol ik die ruilen veur n stad mit minsen
Westerwolle, Westerwolle doe bist 't mooiste
wa'k mie aal dij joaren kon winsen

Een collega van Harry Luring © reyer boxem

Biologisch

Harry Luring en zijn vrouw Chonda maakten enkele jaren terug de overstap naar de biologische melkveehouderij. Luring senior zag die nieuwlichterij destijds helemaal niet zitten, maar zijn zoon zette door. "Mijn vader heeft me niet tegengehouden, hoor. Het was mijn keuze en dat respecteerde hij."

Geen moment spijt hebben ze gehad. Ze hebben een gemengd bedrijf. De gerst die ze verbouwen gaat deels naar hun 89 melkkoeien, het stro ook. Het bedrijf zit midden in een omschakeling, over een jaar moet ook de akkerbouwtak volledig voldoen aan het keurmerk biologisch.

Ooit, in de vroege negentiende eeuw bestond de Westeresch in de gemeente Westerwolde uit maar liefst 140 akkers

De aanzet is er, op kleine akkertjes in de Westeresch, die de Lurings pachten van Staatsbosbeheer. Hier wordt natuurinclusieve landbouw toegepast: een ruime variatie in gewassen, geen kunstmest, geen bestrijdingsmiddelen en volop aandacht voor behoud en herstel van soortenrijkdom aan planten en dieren. Sommige akkertjes zullen bewust enkele jaren braak liggen, ingezaaid met kruidenmengsels, om vogels, bijen en vlinders te lokken.

Door de ingreep heeft het kleinschalige landschap van de Westeresch iets vriendelijks, haast lieflijks gekregen. Maar, kan een bioboer er ook wat verdienen? "Dat moet nog blijken", zegt Luring. Maar hij heeft er vertrouwen in. De consument vraagt steeds meer om ambachtelijke, duurzaam geteelde producten uit de regio. Daar zitten kansen, denkt hij.

Experiment

Hij is één van zes pachters die meedoen aan het experiment van Staatsbosbeheer: natuurinclusieve landbouw op hooggelegen zandgronden van de Westeresch. Ooit, in de vroege negentiende eeuw bestond de Westeresch in de gemeente Westerwolde uit maar liefst 140 akkers, smalle lange stroken grond waarop boekweit, rogge, karwij en cichorei werden geteeld. Uit een oude luchtfoto blijkt dat de oorspronkelijke structuur van de kavels op een kadastrale kaart uit 1832 zeker tot in 1933 gehandhaafd is gebleven. Maar na grote ingrepen in de regio, zoals de aanleg van het Stadskanaal en vooral door tal van ruilverkavelingen waren er uiteindelijk (in 2017) nog maar acht grote akkers over, waarop vooral granen en grasklaver werden verbouwd.

"De kwaliteit van flora en fauna in dit gebied is langzaam teruggelopen. De boeren zagen ook dat de opbrengsten van de gewassen minder werden", zegt Michiel van der Woerd, specialist natuurinclusieve landbouw bij Staatsbosbeheer. Door de monocultuur van gewassen was de bodemvruchtbaarheid aangetast. Met de proef op de Westeresch wil de grondeigenaar uitzoeken of dit soort projecten op meer plaatsen kunnen worden opgezet.

De zes boeren hebben, op grond van de oude kaarten, de oude indeling voor een deel teruggebracht tot 40 akkertjes van een halve tot driekwart hectare. De pachtprijs is door Staatsbosbeheer nagenoeg op nul gezet in de aanloopfase. Want de kosten voor de boeren zijn hoe dan ook hoger. Luring: "Op die kleine percelen ben je toch twee keer zo lang bezig, dus de kosten zijn ook twee keer zo hoog. Kleinschalige landbouw is nu eenmaal moeilijk."

Als je als boer geen risico's wilt lopen, moet je hier niet aan beginnen

Bioboer Harry Luring

Er werden negen gewassoorten ingezaaid. Samen met de werkgroep Grauwe Kiekendief en de provincie Groningen is een plan gemaakt om het gebied op een natuurlijke manier te beheren. Het wordt wetenschappelijk begeleid door de Rijksuniversiteit Groningen.

Van der Woerd: "We zijn alles aan het vastleggen en monitoren. We willen leren van eventuele fouten. Wat we graag willen is het terugbrengen van de oude landschapscultuur en de cultuur-historische waarden in het gebied. Maar we hebben wel getracht de akkers zo in te delen, dat ze kunnen worden bewerkt met moderne landbouwmachines."

Zandpad

De herinrichting van het gebied is vrij consequent aangepakt. Zo is een beheerspad dwars door de Westeresch, dat in de loop van de jaren deels was geasfalteerd, weer veranderd in het oorspronkelijke mulle zandpad. Ook dat zand speelt een rol bij herstel van de biodiversiteit, omdat het een functie heeft voor insecten en vogels. Er zijn struiken geplant, om de bosjes te herstellen die vroeger ook tussen de landerijen groeiden. "Uiteindelijk willen we hier met de zes boeren natuur- én landbouwdoelen halen. Het moet geen hobby worden, de pachters moeten hier ook een boterham kunnen verdienen", aldus Van der Woerd van Staatsbosbeheer.

Peter Brul, als landbouwvoorlichter betrokken bij het project, ziet kansen voor de boeren van de Westeresch.

"We gaan onderzoeken of we een kleine coöperatie kunnen gaan vormen om de afzet van de producten van de Wester-esch te regelen. Met een bio-certificaat voor de Wester-esch kunnen we toegang krijgen tot de afzetkanalen voor biologische producten. In Nieuweschans is een samenwerking ontstaan van tien bedrijven die biologische producten maken, zoals bier, mosterd, pasta, brood. Die markt groeit snel. Zij willen graag meedoen aan dit project."

Bioboer Harry Luring realiseert zich dat het een project is van vallen en opstaan. Ze hebben dit jaar bijvoorbeeld ook koolzaad geplant. Dat werd een mislukking. "Daar gaan we over praten. Koolzaad is niet geschikt voor zandgrond. We gaan zoeken naar gewassen die bedrijfseconomisch het beste passen en op deze zandgrond gedijen. Maar als je als boer geen risico's wilt lopen, moet je hier niet aan beginnen. Alleen, alles staat er valt met de consument: die steun hebben we wel nodig. De klant moet bereid zijn om meer te betalen voor ons product."

Groene promotie voor jonge boeren in Groningen

Jonge boeren zijn in Groningen bezig met een promotietoer voor natuurinclusief boeren. Afgelopen maanden zijn ze met een opgetuigde bouwkeet door de Groninger regio's Oldambt en Westerwolde getrokken om met boeren en burgers te praten over groenere landbouwmethoden. In september zijn de landbouwregio's in West-Groningen aan de beurt.

Het is een initiatief van het Gronings Agrarisch Jongeren Kontakt (Grajk) en de Natuur- en Milieufederatie Groningen. "We hebben in januari een enquête gehouden onder onze 550 leden", vertelt Grajk-voorzitter Willem Dinkla. "Daar kwam uit dat de helft van de jonge boeren iets wil met natuurinclusieve landbouw. Wij praten nu met ze over de mogelijkheden. Je kunt dan denken aan het slimmer omspringen met plaagdierbestrijding; je hoeft niet altijd middelen in te zetten, de natuur kan het soms ook zelf regelen. En je kunt denken aan milieuvriendelijke akkerranden en erfbeplanting. Wat kun je doen en waar begin je? Dat zijn we een beetje aan het uitzoeken."

Tachtig procent van het land-oppervlak van Groningen wordt beheerd door boeren, aldus Dinkla. "Het belang van gezonde en rijke akkers en velden is dus groot voor alle inwoners."

© Suzan Hijink

De Staat van de Boer is het grootste opinieonderzoek dat ooit onder agrariërs is gehouden. Met het onderzoek en de verhalen wil Trouw een eerlijk en open debat over de makers van het voedsel van Nederland stimuleren. Lees meer over De Staat van de Boer op destaatvandeboer.trouw.nl.

Lees ook:

Boer wil verduurzamen om uit de crisis te komen

De agrarische sector is dringend toe aan een andere koers. Wat blijkt: boeren willen best veranderen en vergroenen, als er tenminste duidelijkheid komt in het beleid.

 Boer Sil (27) heeft geen tractor nodig

De jonge Sil Oostendorp uit Dwingeloo boert op natuurlijke wijze, én met paarden in plaats van een trekker. Niet uit nostalgie, maar omdat hij het leuk en mooi vindt.

Deel dit artikel

Ooit, in de vroege negentiende eeuw bestond de Westeresch in de gemeente Westerwolde uit maar liefst 140 akkers

Als je als boer geen risico's wilt lopen, moet je hier niet aan beginnen

Bioboer Harry Luring