Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Joel Salatin, rockster van de landbouw, moet de Nederlandse boer inspireren

Groen

Emiel Hakkenes

© Cees Elzenga, HH

Op het jaarcongres van Natuurmonumenten spreekt een boer. En niet zomaar een: de Amerikaan Joel Salatin geldt als een goeroe. ‘Hij is een wereldster.’

 Als Jaring Brunia de telefoon opneemt klinkt er op de achtergrond geraas. “Wacht”, zegt de Friese boer. “Ik zet even de trekker stil.” Brunia heeft een biologische melkveehouderij in Raerd, tussen Sneek en Leeuwarden. Hij groeide op als boerenzoon, wilde zelf geen boer worden, maar veranderde van gedachten. Toen hadden zijn ouders de koeien al weggedaan en dus moest Brunia als boer bij nul beginnen. 

Lees verder na de advertentie

Dat stelde hem in staat de boerderij volledig op te zetten volgens zijn eigen inzichten: “Een simpele efficiënte bedrijfsvoering, boeren met de natuur, koeien buiten, bloemrijke weiden, weidevogels en weinig input van buitenaf.” Die overtuiging, zegt Brunia, heeft hij opgedaan bij de Amerikaanse boer Joel Salatin. “Hij is een van mijn inspiratiebronnen.”

En niet alleen van Brunia: Joel Salatin (1957) uit het dorp Swoope in de staat Virginia is in twintig jaar tijd uitgegroeid tot een van de beroemdste boeren ter wereld. Hij publiceerde elf boeken, figureerde in beroemd geworden documentaires als ‘Food, Inc.’ (2008) en reist een groot deel van het jaar over de wereld om zijn visie op landbouw uit te dragen. Het leverde hem bijnamen op als rockster van de landbouw.

Op het door de koeien verlaten en ondergepoepte gras laat Salatin de kippen scharrelen

Meest innovatieve boer

Morgen is Salatin, samen met onder meer minister Schouten van landbouw, te gast op het Najaarsforum van Natuurmonumenten in Amersfoort. Hoe dat zo? “Salatin is door Time Magazine uitgeroepen tot de meest innovatieve boer ter wereld”, zegt een woordvoerster van Natuurmonumenten. “In Nederland hebben we volop uitdagingen om landbouw en natuur samen te versterken en te verweven. Salatin heeft daar niet alleen ideeën over, maar brengt die ook in de praktijk. Wij denken dat zijn werkwijze Nederland kan inspireren. Daarom willen wij hem graag op het podium. Om aan het denken te zetten en te motiveren.”

Salatins werkwijze is in essentie eenvoudig. Op zijn boerderij houdt hij koeien, varkens, kippen konijnen, eenden en kalkoenen. Hij verkoopt hun vlees en eieren, maar bij leven hebben de dieren ook een taak op de boerderij, want Salatin predikt samenwerking tussen boer en natuur. Elke dag gaan de koeien naar een ander stuk wei. Op het door de koeien verlaten en ondergepoepte gras laat Salatin de kippen scharrelen. Die eten insecten uit de koeienmest en verspreiden de mest verder over het land. Op andere plekken zet Salatin varkens in om de grond om te wroeten, en zo de aarde vruchtbaar te houden. Dat model is gebaseerd op het aloude, kleinschalige gemengd bedrijf in de landbouw. Het wijkt sterk af van de tegenwoordig gangbare grootschalige gespecialiseerde boerenbedrijven.

Joel Salatin (rechts) keek in 2016 rond op de boerderij van boer Jarin Brunia (links). © Lucas Kemper

“Ik verplaats mijn koeien ook telkens een stuk”, zegt Jaring Brunia. “Op een klein stuk gras staan de dieren dicht bij elkaar te grazen. Zo zouden ze dit in een kudde in de vrije natuur ook doen. Dat heb ik echt van Salatin overgenomen.”

Salatin kost wel wat, maar als je zijn prijs niet wilt betalen, ben je hem niet waard

Fransjan de Waard

Brunia volgde in 2013 een tweedaagse masterclass bij Joel Salatin in Engeland. “Hij is een echte Amerikaan”, zegt Brunia. “Als je hem wat langer volgt, zie je dezelfde grapjes en patronen terugkomen. Maar hij leert je als boer anders te denken. Om te denken in mogelijkheden in plaats van belemmeringen.”

Op dezelfde masterclass in Engeland was Fransjan de Waard uit Olst aanwezig. “Ik móest daarheen”, zegt De Waard. “Ik had filmpjes van Salatin gezien en over hem gehoord via mijn internationale werkcontacten. De mensen die al over hem spraken, waren niet van de straat.”

Een revolutie

Salatin bewijst, zegt De Waard, dat rendabele landbouw niet synoniem hoeft te zijn aan een industrieel systeem. “Het helpt niet om dat systeem een beetje beter of een beetje minder slecht te maken. We kunnen een economische gezonde landbouw hebben volgens ecologische principes. Dat is een revolutie.”

Na de tweedaagse conferentie in Engeland besloot De Waard, die publiceert en adviseert over ‘natuurinclusieve landbouw’, om Salatin ook naar Nederland te halen om boeren toe te spreken. “Ik dacht: dat zou een stunt zijn. Het liet me niet meer los. Gelukkig wist ik een potje te vinden om zijn bezoek te betalen, want daar heb ik zelf het geld niet voor. Salatin kost nogal wat. Hoeveel? Dat zeg ik niet. Hij is een wereldster. En als je zijn prijs niet wilt betalen ben je hem niet waard.”

Toch is ‘geld’ een terugkerend vraagteken bij de werkwijze van boer Salatin. “Volgens mij werkt hij vooral met stagiairs, die worden betaald met kennis”, zegt Brunia.

Dat is een vaak geuite kritiek, die Fransjan de Waard irriteert. “Zoiets zeggen mensen die nog nooit zijn wezen kijken. Op Salatins boerderij wordt topsport bedreven. Er wordt veel geproduceerd van hoge kwaliteit en dat vindt elke dag zijn weg naar duizenden huishoudens en meer dan vijftig restaurants. Dat heet: je brood verdienen. Bovendien zijn de kosten van zijn werkwijze structureel laag vergeleken bij wat courant is in de Amerikaanse landbouw. Stagiairs zijn er niet, wel mensen die ter plekke hun opleiding krijgen. De eerste drie maanden kosten ze vooral geld, omdat ze aan het leren zijn. In zijn boeken laat Salatin zien hoe je als boer een goede boterham kunt verdienen, en die boeken zijn razend populair.”

Brunia: “Tja, ik wil ook best kippen laten scharrelen in de koeienwei. Maar dan heb ik ook iemand nodig om de eieren te verzamelen en te verkopen. Ik weet niet of dat rendabel kan, want ik heb wel een financiering bij de bank die ik moet terugverdienen.”

Varken-zijn

Joel Salatin nam de boerderij van zijn ouders over, maar werkt zonder financiering of subsidie. Belangrijker dan kritiek op Salatins verdienmodel (“geleuter”) vindt De Waard de ‘mindset’ waarmee Salatin werkt. Zo is zijn overtuiging dat dieren een boer het meest opleveren als zij hun natuurlijke gedrag kunnen vertonen. Salatin noemt dat the pigness of the pig, het varken-zijn van het varken. Hij ontleent dat aan de Bijbel: God heeft de dieren op een bepaalde manier geschapen en de mens moet daar niet in ingrijpen, want de schepping is ‘goed’. Lang hield Salatin zich op de vlakte over zijn geloof, maar in zijn voorlaatste boek zet hij uiteen hoe de Bijbel de inspiratiebron op zijn boerderij is.

Dat bewuste boek, door Salatin gesigneerd, heeft De Waard aan minister Carola Schouten van landbouw overhandigd. “Ze had van hem gehoord. Daar was ik blij verrast om. Ik vind dat ze zijn boek moet lezen, omdat zij van de ChristenUnie is. De bijbelse inspiratie van Salatin zal haar aanspreken.”

Het is wel duidelijk dat de minister goed heeft geluisterd naar alternatieve boeren

Jaring Brunia

Minister Schouten publiceerde vorige maand haar visie op de Nederlandse landbouw. Boeren moeten volgens haar duurzamer gaan werken, omdat de huidige werkwijze ‘niet houdbaar’ is. Sijpelt daarin iets van Salatin door? “Ik denk het wel”, zegt De Waard. “Vijf jaar geleden zou zo’n verhaal niet in Den Haag op papier zijn gezet. Maar de kringlooplandbouw die de minister voor zich ziet, is een nogal technisch verhaal. Het is wel een verbetering, maar het is niet écht werken met de natuur.”

Tussen de visie van Schouten en de filosofie van Salatin zit nog “een heel grote stap”, vindt ook boer Brunia. “Maar het is wel duidelijk dat de minister goed heeft geluisterd naar alternatieve boeren. De presentatie van haar visiedocument was niet voor niets op een biologisch-dynamisch bedrijf.”

Zonder kunstmest

Toen Joel Salatin in 2016 voor een tweede keer in Nederland was, bezocht hij ook de boerderij van Brunia in Raerd. “Hij had er waardering voor dat ik met niks ben bgonnen, dat ik werk zonder kunstmest en krachtvoer en dat mijn koeien alleen maar gras eten. Maar volgens hem zou ik nog verder moeten gaan, en varkens en kippen moeten inzetten. Zelf denk ik dat dat niet uit kan.”

Dat een instituut als Natuurmonumenten, met boeren als pachters, Salatin nu heeft uitgenodigd, is volgens De Waard veelzeggend. “Het betekent niet dat hij meer mainstream wordt, nee, de mainstream schuift langzaam zijn richting op.”

Van Salatin, zegt Brunia, kunnen Nederlandse boeren veel leren. “Maar we moeten hem niet verheerlijken, er zijn wel meer mensen met goede ideeën. Als we in Nederland een aantal principes van de natuurlandbouw van Salatin zouden overnemen, boeken we al veel winst. Mijn ambitie is om zijn ideeën zoveel mogelijk over te nemen én om ze uit te dragen.”

Fransjan de Waard: “Onze omgang met de natuur keert zich tegen ons. Salatin laat zien hoe het anders kan. Dat móet worden gehoord.”

Lees ook:

Jaring Brunia, boer met een missie 

Van de lijst groene doeners en denkers zijn de onderste 25 namen bekend. Een jonge ‘boer met een missie’ is een van de nieuwkomers.

Rockster van de landbouw

Door met de natuur mee te boeren, kun je een winstgevend, groot boerenbedrijf runnen én de groeiende wereldbevolking voeden, stelt Joel Salatin. Trouw sprak met de meest innovatieve boer ter wereld.

Deel dit artikel

Op het door de koeien verlaten en ondergepoepte gras laat Salatin de kippen scharrelen

Salatin kost wel wat, maar als je zijn prijs niet wilt betalen, ben je hem niet waard

Fransjan de Waard

Het is wel duidelijk dat de minister goed heeft geluisterd naar alternatieve boeren

Jaring Brunia