Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Jagen op de laatste leguanen van Sint-Eustatius, om ze te redden

Groen

Koen Moons

Boswachter Rupnor Redan bemonstert een leguaan. © Laurien Holtjer
Reportage

Het is 1 voor 12 voor de Antilliaanse groene leguaan op Sint-Eustatius. Vier exemplaren zijn met premier Rutte mee naar Nederland gevlogen voor een internationaal kweekprogramma.

In een gammele pick-uptruck rijden Tim van Wagensveld, onderzoeker bij stichting Ravon, en Sandra Bijhold van Diergaarde Blijdorp over Sint-Eustatius. Vanaf de bak van de pick-up tuurt Rupnor Redan, parkwachter van St.-Eustatius National Parks, naar alle bomen langs de weg. Hij is expert en gepassioneerd beschermer van de inheemse leguanen van Sint-Eustatius, een stukje Caribisch Nederland dat plaatselijk wordt aangeduid als Statia. 

Lees verder na de advertentie

Zij speuren naar de laatste inheemse leguanen van Statia; niet in de heuvels van Boven Nationaal Park of in de krater van de vulkaan De Quill, maar tussen de huizen van Oranjestad.

Af en toe roept een kind vanuit een tuin 'Jobo!', Redans bijnaam. "Ze kennen mij hier allemaal van de lessen op scholen", zegt Redan, met zijn rasta's, oorbellen en gouden tand niet een stereotiepe boswachter. "We hopen via de jonge generatie de bevolking anders tegen de leguaan te laten aankijken. Nu kan het dier de meeste mensen niets schelen." 

Het is één voor twaalf voor de Antilliaanse groene leguaan, Iguana delicatissima. De belangrijkste oorzaak van de achteruitgang is dat het dier op Statia en andere eilanden in de regio werd gegeten. Dat gebeurt bijna niet meer, maar een scala aan nieuwe gevaren maakt dat de status van de leguaan recentelijk is veranderd van bedreigd in ernstig bedreigd, de laatste stap voor uitgestorven.

Een van de grote bedreigingen is de van elders afkomstige groene leguaan, Iguana iguana, die paart met de inheemse delicatissima

Sandra Bijhold

Chiplezer slaat aan

Parkwachter Redan geeft een teken om de auto te stoppen, en al snel vinden de onderzoekers in de bosschages een vrouwtjesleguaan op een tak. Een hengel wordt uitgeschoven, de lus aan het uiteinde in alle rust om de nek van het dier geschoven, dat zich zonder veel verzet uit de boom laat trekken. Ze laat zich rustig op haar rug bekijken, opmeten, wegen en bemonsteren. 

De chiplezer slaat aan wanneer die bij een achterpoot wordt gehouden. Eerder werd deze leguaan door Ravon gechipt en gemerkt om meer te weten te komen over verspreiding, ruimtegebruik en dieet.

Zachtjes wordt de leguaan in de zij gedrukt. "Deze is duidelijk drachtig", concludeert dierverzorger Sandra Bijhold van diergaarde Blijdorp. Om de leguaan voor uitsterven te behoeden, wil Blijdorp een kweekprogramma beginnen. Daarvoor wil Bijhold enkele leguanen meenemen vanaf Sint-Eustatius. Ze reizen mee in het vliegtuig met premier Rutte, die in het gebied was om te kijken hoe de Antillen opkrabbelen na de orkanen van vorig jaar.

Verkeerde vader

"Leguanen ontwikkelen de eieren in twee maanden in het lichaam, daarna leggen ze ze in de grond", zegt Bijhold. Maar, zegt ze, het is afwachten of de vader van het jong niet een groene leguaan of een hybride soort was. Want dat is een van de nieuwe grote bedreigingen: de elders uit de Cariben afkomstige groene leguaan, Iguana iguana, paart met de inheemse delicatissima. De nakomelingen zijn hybriden en zijn zelf ook weer vruchtbaar. "Ze zijn groter en leggen meer eieren", weet Tim van Wagensveld van Ravon, de Nederlandse onderzoeks- en kennisorganisatie voor amfibieën, reptielen en vissen. "Dat zou het einde kunnen betekenen van de oorspronkelijke soort. Dus als er een groene leguaan wordt ontdekt, wordt hij meteen weggevangen, maar helaas is er onlangs weer een drachtige hybride leguaan gevonden."

Mensen bellen ons dat er een leguaan in de tuin zit en dat wij hem snel moeten komen halen, anders maken ze 'm zelf wel af.

Rupnor Redan

© LaurienHoltjer

Terwijl de groep terugloopt naar de truck, springen her en der wild blaffende honden tegen de hekken op. "Als een leguaan in een tuin met een hond komt, is ie dood", zegt Van Wagensveld. Sommige Statianen vinden dat prima, getuige de telefoontjes die Rupnor Redan soms krijgt. "Dan bellen ze op dat er een leguaan in de tuin zit, en dat wij hem snel moeten komen halen, anders maken ze 'm zelf wel af."

Het volgende adres waar de onderzoekers stoppen, is daarop een uitzondering. De bewoonster belde St.-Eustatius National Parks met de mededeling dat er een jonge leguaan in haar tuin zat en dat ze bang was dat haar hond hem zou grijpen. Een zoektocht in de onmetelijke tuin levert niets op.

Mannetjes doodgereden

De houding van de meerderheid van de bewoners van Statia blijft een probleem voor de bescherming, vindt Tim van Wagensveld. "Op de weg waar we nu rijden, zijn afgelopen weken meerdere mannetjes doodgereden", vertelt hij. "De weg vormt vaak een grens van de territoria. Als mannetjes in conflict komen, vechten ze dat soms uit op de weg. En de mensen hier stoppen niet altijd als ze twee vechtende mannetjes voor hun auto krijgen. Sommigen rijden zelfs bewust door."

De pick-up stopt bij een huis met een indrukwekkende tuin. Al snel zien de onderzoekers hoog in de boom een grote leguaan. Weer een vrouwtje. De drie nemen een strategische plek in. "Het kan zijn dat ze zich uit de boom laat vallen, dan moeten we erop springen", spreekt Van Wagensveld uit ervaring. 

Redan schuift de hengel uit en weet de lus met wat moeite om de nek van de leguaan te krijgen. Maar dan gaat het fout. Het beest probeert op volle kracht los te komen en de hengel breekt af, waarna het dier zich aan een tak dreigt vast te knopen. Redan smijt zijn hengel neer en spurt met grote haast de boom in. Na wild geklauter weet hij de leguaan te bereiken en vast te pakken. Boven in de boom bevrijdt hij het dier en het gaat vakkundig van hand tot hand naar beneden, waarna het onderzoeken en merken kan beginnen. 

Vier kraaltjes

De chiplezer geeft aan dat het toch een bekend dier is. Redan prikt een staafje door de ongevoelige bovenkant van de nek, met daaraan aan weerszijden vier kraaltjes: zwart, geel, oranje, oranje. "Aan deze kleurcode kunnen we het dier een volgende keer herkennen zonder dat we het hoeven te vangen", zegt hij. Na het onderzoek wordt de leguaan weer teruggezet in haar boom.

© LaurienHoltjer

Het veldwerk van die ochtend eindigt in de botanische tuin van Statia, waar in een groot hok twee vrouwelijke leguanen wachten op vervoer naar Nederland. "Deze hebben we gisteren gevangen, komende dagen komen er als het goed is nog twee mannetjes bij", zegt Sandra Bijhold. 

Blijdorp werkt met deze dieren mee aan een internationaal kweekprogramma onder leiding van Durell Wildlife Conservation Trust. "Dan hebben we in elk geval een back-up", zegt Bijhold. "Deze dieren kunnen helaas nooit meer terug naar Statia vanwege ziekten die ze mogelijk mee terugnemen. Maar hun nakomelingen kunnen als jonge dieren wel weer worden uitgezet en hopelijk de populatie hier weer versterken."

Lees ook: Een groene deken verstikt het eiland
Twintig procent van Sint-Eustatius is overwoekerd door corallita, een uitheemse bruidsluier. En de plant rukt verder op. Tijd voor zware middelen.

Deel dit artikel

Een van de grote bedreigingen is de van elders afkomstige groene leguaan, Iguana iguana, die paart met de inheemse delicatissima

Sandra Bijhold

Mensen bellen ons dat er een leguaan in de tuin zit en dat wij hem snel moeten komen halen, anders maken ze 'm zelf wel af.

Rupnor Redan