Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

IUCN groeide in zeventig jaar uit tot de stem van de natuur

Groen

Naïm Derbali

© AFP

Invloedrijk, maar bij het grote publiek nauwelijks bekend.De internationale koepel IUCN groeide in 70 jaar uit tot een belangrijke hoeder van de natuur. ‘Dankzij IUCN is er nu veel meer bewustzijn over biodiversiteit.’

Bloemen voor IUCN, de International Union for Conversation of Nature. Zeventig jaar geleden werd deze organisatie, die wereldwijd zo’n 1400 natuurorganisaties verenigt, opgericht. een periode waarin IUCN uitgroeide tot een invloedrijke factor in het debat over de natuur én natuurbeleid.

Lees verder na de advertentie

“Je kunt het niet over de biologische en ecologische toestand van de planeet hebben zonder aan IUCN te refereren”, zegt de Britse bioloog Stuart Pimm. “IUCN is de eerst aangewezene om te vertellen hoe onze planeet er aan toe is. Het is een instituut met een sterke wetenschappelijke basis, een autoriteit. Maar het is ook een gids tot actie. De conditie van onze natuur roept vandaag veel vragen op, IUCN geeft je de antwoorden.”

Dat de IUCN zeventig jaar geleden het licht zag, is typerend voor de tijdgeest

Zo is het handelsmerk van IUCN de ‘Rode Lijst’ voor bedreigde natuur- en diersoorten: de lijst, die inmiddels bestaat uit 100.000 soorten, groeit nog steeds en is het resultaat van vaak knap veldonderzoek en grondige wetenschappelijke duiding. Ruim 14.000 wetenschappers werken daaraan mee. Ook houdt IUCN – hoofdkantoor in Zwitserland – de database van beschermde gebieden over de hele wereld bij, de Protected Planet.

Reuzenpanda

Natuurlijk, op de lijst is wel eens wat af te dingen. Zoals laatst met de reuzenpanda. “Die moet slechts ‘kwetsbaar’ zijn en niet ‘bedreigd’. Dan ga ik onmiddellijk met hen in dialoog”, zegt Pimm, deze week een van de sprekers op het jubileumfeest van de Nederlandse tak van IUCN, die veertig jaar bestaat. Pimm werkt aan de Duke University in Noord-Carolina, VS. Maar ach, ‘kwetsbaar’ of ‘bedreigd’, vervolgt de bioloog, is vooral een detail. “De autoriteit van IUCN zou ik nooit ter discussie stellen.”

Dat de IUCN zeventig jaar geleden het licht zag, is typerend voor de tijdgeest. In die naoorlogse periode ontstonden ook de VN, het geloof in de toekomst was sterk, zegt Pimm. “Positivisme schiep de beste omstandigheden voor deze unies, deze instituties.” Al in het interbellum ontstonden vragen over de zorgwekkende conditie van de natuur. Er moést wel iets gebeuren, zegt Pimm. “Er moest internationaal een eenheid komen die visie toonde rond het thema natuur.”

Maar net die tweede letter uit het acroniem, de unie, vormt de grootste uitdaging voor IUCN, zegt Pimm. “Binnen de organisatie spelen verschillende krachten, schakels met uiteenlopende belangen. Dat maakt het grote IUCN een soms wat logge bureaucratische organisatie, wat verandering en vooruitgang in de weg staat.” Kijk naar de EU met haar 27 leden, vervolgt Pimm. “Als die al moeite hebben om met één stem te spreken, is het niet gek dat IUCN, met meer dan duizend leden, ook lastig consensus bereikt.” Dat leidt tot conservatisme, vindt Pimm.

Nederlandse tak

Coenraad Krijger, de directeur van de Nederlandse tak van IUCN, herkent wel iets van die kritiek. Maar als IUCN aan het woord is, dan spreekt wel de natuur, zegt hij in het fraaie Amsterdamse pand, tussen Hortus en Artis, waar hij kantoor houdt. Die ‘stem van de natuur’ is een bundeling van al die natuurorganisaties wereldwijd, legt hij uit. “Dat onderscheidt ons van andere natuurorganisaties die vaak een niche opzoeken. We profileren ons breed.”

Als IUCN aan het woord is, dan spreekt de natuur

Coenraad Krijger, directeur van de Nederlndse tak van IUCN

Ja, ook andere kritiek – de organisatie agendeeert vooral en is weinig oplossingsgericht – herkent hij. Maar er verandert wel wat bij IUCN, meent Krijger. “Vroeger waren het vooral specialisten en wetenschappers die bij ons werkten. Om doelen te bereiken heb je tegenwoordig het bedrijfsleven, de samenleving en de politiek nodig. Die slag hebben we gemaakt.”

Top in Peking

Overheden bijvoorbeeld zijn onmisbaar voor het vaststellen van nieuwe doelen voor behoud van biodiversiteit. Daarvoor komen ze in 2020 bijeen, op een internationale top in Peking. Krijger: “Dan zijn alle ogen op ons gericht. Het moet ons ‘Parijsmoment’ worden, analoog aan de klimaattop van Parijs in 2015. Een keerpunt moet het zijn.”

Nu natuur en biodiversiteit steeds meer onder druk staan, nemen rol en betekenis van IUCN toe. Des te belangrijk dat de koepelorganisatie zich heruitvindt, zegt Marieke Harteveld, hoofd natuurbescherming van het WNF. “IUCN vertegenwoordigt organisaties van verschillende signatuur. Activistische organisaties maar ook mainstream en wetenschappelijk georiënteerde organisaties. Die laatste maken haar ook kwetsbaar. IUCN moet ervoor waken dat het geen concurrent wordt van de eigen leden. De vraag moet blijven: Hoe zorgen we dat we meer op de juiste stoel gaan zitten? Wat is de meerwaarde voor de ledenorganisaties?”

Eigenlijk is het IUCN één poldermodel voor na­tuur­or­ga­ni­sa­ties

Willem Ferwerd, voormalig directeur van de Nederlandse tak van IUCN

De voormalig directeur van de Nederlandse tak van IUCN, Willem Ferwerda, herkent die evenwichtsoefening. Van 2000 tot 2012 stond hij aan het roer. “Eigenlijk is het één groot poldermodel voor natuurorganisaties”, zegt hij. “Je kunt van een unie van leden niet verwachten dat het een actiegroep is. Dat zit niet in haar DNA. De kern van IUCN is juist het bereiken van consensus. Ontstaat die uiteindelijk, dan is die waanzinnig stellig. Spreken we met één stem, dan is het een krachtig signaal naar overheden toe. Of het nu gaat om de ontbossing van het Amazonewoud, in Brazilië of de vervuiling van de Nijl in Egypte. Dat slaat heel hard in. IUCN is meer dan een ngo of een wetenschapper die wat roept. Het is autoriteit.”

Ferwerda is wel bezorgd over ongewenste beïnvloeding van IUCN. “De macht van overheden is binnen IUCN te groot. Logisch, want overheden zijn de grootste betalende leden. Dat uit zich in de agenda. De politiek dringt diep in de organisatie door.” Zo kon Ecuador rustig olieboren in een natuurgebied omdat andere landen, met soortgelijke belangen, de Zuid-Amerikaanse staat dekten.

Bedrijfsleven

Maar ook het bedrijfsleven doet zijn invloed gelden. In 2006 nam Ferwerda het initiatief voor een open brief aan politieke partijen die werkten aan de regeringsvorming van Balkenende III. Ferwerda: “Ik weet nog dat ik die brief op de camping aan het opstellen was en me bedacht: als ik dit alleen namens IUCN stuur, zal niemand luisteren. Toen besloot ik voor steun aan te kloppen bij een aantal ceo’s. Dat zou een veel krachtiger signaal opleveren.”

Topbestuurders van onder meer Shell, de Rabobank en Unilever ondertekenden de brief dus ook. Wat intern tot trammelant leidde. Verschillende IUCN-leden huiverden bij de gedachte dat de schelp van een milieuvervuilend bedrijf als Shell broederlijk naast het IUCN-logo zou prijken. Ferwerda vond echter dat de oude, meer activistische methodes voor natuurbehoud niet meer werken. En in het kader van het ‘Leaders of Nature’ wilde hij de ‘brug naar het bedrijfsleven slaan’.

Samenwerken met Shell

Ook internationaal werkt IUCN nauw samen met de Nederlands-Britse olieproducent. Een motie om daar een einde aan te maken, haalde het in 2008 net niet. Milieudefensie steunde die motie toen wel, weet campagneleider Rolf Schippers. Zijn organisatie weigert principieel met vervuilers samen te werken en voert nu een klimaatrechtszaak tegen Shell, erkend bron van veel broeikasgas.

De koe­pel­or­ga­ni­sa­tie adviseert bedrijven als Shell bij het vergroenen van hun activiteiten.

“Samenwerken betekent committeren. Verbind je je naam aan zo’n bedrijf, dan kan de indruk ontstaan dat je het geheel goedkeurt. Bovendien: wij zijn er om aan te geven waar het heen moet. Wat bedrijven daarmee doen, is aan hen.” Het blijft de vraag hoe ver IUCN moet gaan in samenwerking met bedrijven, zegt Schippers. “We voeren intern discussies over waar de grens precies ligt. Het is niet zo dat ze zich klakkeloos door bedrijven laat inpalmen.”

Eeuwige strijd

De koepelorganisatie adviseert bedrijven als Shell bij het vergroenen van hun activiteiten. “Ja, erkent Ferwerda, “Dat is een enorm risico. Je maakt immers vuile handen. Maar je kan ook niet altijd langs de zijlijn blijven schreeuwen. Een voet tussen de deur bij bedrijven is heel wat waard, want van binnenuit kun je hen het best beïnvloeden.”

Het is de eeuwige strijd binnen de wereld van natuurbeschermers. Hoe pragmatisch en diplomatiek moet je zijn? Het klopt, zegt Marieke Harteveld van het WNF, dat er verschillende beïnvloedingsstrategieën zijn. “Verschillende ngo’s kiezen voor naming en shaming, door vanaf de buitenkant op een vocale manier bedrijven tot andere methodes bewegen.

“Maar het schiet niet op als je een bedrijf alleen vertelt hoe het niet moet. Soms is het beter om hem de goede richting te wijzen, en te zeggen: zo wel. Maar wij bij het WNF hebben onze eigen lat voor verantwoorde samenwerkingspartners. En Shell zou die niet halen.”

Realistisch

Huidig directeur Krijger onderstreept op zijn beurt dat ‘de eigen kracht van IUCN’ niet verloren is gegaan. Krijger: “Het klopt niet dat alle heil in het vergroenen van het bedrijfsleven zit. Als een bedrijf als Shell nu serieus geïnteresseerd is in vergroening, waarom niet? Die goede wil wilden we aanspreken. Dat is ook winst voor de natuur.

Onder de hoede van de IUCN is een gezond speelveld van na­tuur­be­scher­mers ontstaan dat zich snel heeft uitgebreid

“Pragmatisch? Je kunt het ook realistisch noemen. Er is geen silver bullet, geen wondermiddel in de strijd voor natuurbehoud. Ik begrijp dat sommige mensen die gematigde toon lastig vinden. Bij misstanden is verontwaardiging de reflex. Het milieu beschermen is immers een van de eerste dingen die je doet als je van de natuur houdt.” Het gaat hem er niet altijd om gelijk te hebben, zegt Krijger. “Wij zorgen ervoor dat we gelijk krijgen.”

De staat van de natuur ten spijt, spreekt bioloog Stuart Pimm lovende woorden. Als hij terugkijkt op de late jaren zeventig, toen hij voor het eerst te maken kreeg met natuurbehoud, ziet hij vooruitgang.

“Er is wereldwijd een veel groter bewustzijn als het gaat om natuurbehoud en biodiversiteit. Dat is te danken aan IUCN. Deze organisatie heeft het begrip biodiversiteit op eigen houtje mainstream gemaakt. Onder haar hoede is een gezond speelveld van natuurbeschermers ontstaan dat zich snel heeft uitgebreid. Dat is een pluim die IUCN op haar hoed mag steken. Ze heeft de natuur op de kaart gezet.”

Bont gezelschap

De Nederlandse afdeling van IUCN kent 37 leden. Hun grootte en activiteiten zijn zeer divers. Waar de ene organisatie zich vooral toelegt op actie, is de ander vooral bezig met natuurstudie of natuurbehoud. Grote leden zijn onder andere het Wereld Natuurfonds, Natuurmonumenten, Natuur & Milieu en Milieudefensie. Kleinere leden zijn Ravon (reptielen), Sovon (vogels), de Vlinderstichting of de stichting tot het behoud en bescherming van het Prezewalski-paard zijn lid. Ook de rijksoverheid zit aan tafel, net als de Nederlandse Vereniging van Dierentuinen.

Lees ook:

Nu neushoornpoeder meer oplevert dan goud, is natuurbescherming een bloedige oorlog geworden

Internationale veteranen, huurlingen en soldaten vliegen daarom steeds vaker naar Afrikaanse natuurparken om daar te helpen bij natuur- en wildbescherming. Niet iedereen is daar blij mee.

Het aantal wilde dieren blijft afnemen, en de mens is de boosdoener

Door de druk van de mens op de natuur zijn populaties wilde dieren sinds 1970 wereldwijd met gemiddeld 60 procent gedaald. Dat schrijft het Wereld Natuur Fonds (WNF) in het Living Planet Report dat de natuurbeschermingsorganisatie tweejaarlijks publiceert. 

Deel dit artikel

Dat de IUCN zeventig jaar geleden het licht zag, is typerend voor de tijdgeest

Als IUCN aan het woord is, dan spreekt de natuur

Coenraad Krijger, directeur van de Nederlndse tak van IUCN

Eigenlijk is het IUCN één poldermodel voor na­tuur­or­ga­ni­sa­ties

Willem Ferwerd, voormalig directeur van de Nederlandse tak van IUCN

De koe­pel­or­ga­ni­sa­tie adviseert bedrijven als Shell bij het vergroenen van hun activiteiten.

Onder de hoede van de IUCN is een gezond speelveld van na­tuur­be­scher­mers ontstaan dat zich snel heeft uitgebreid