Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Innige band met de slingerende Maas

Groen

Joop Bouma

© Sander Soewargana

De Maasdijken moeten worden aangepakt. De dijken met de grootste risico’s eerst. Die tussen Ravenstein en Lith staat hoog op het lijstje. Gelijktijdig ontstaat er meer natuur.

Johan van der Schoot, CDA-milieuwethouder in Oss, kan licht lyrisch worden als hij het riviergebied langs de Maas moet beschrijven. “De Maas, dat is de bakermat van Oss. We zijn verweven met de Maas, we hebben een innige band met de rivier. En we hebben hier dankzij de Maas een natuurgebied dat zes keer groter is dan de Ooypolder bij Nijmegen. Er zitten hier tien beverburchten.”

Lees verder na de advertentie
De Maas, dat is de bakermat van Oss. We zijn verweven met de Maas.

Johan van der Schoot, CDA-milieuwethouder in Oss

Kortom, een waar eldorado voor de natuurliefhebber. Met vriendelijke dijken waarlangs oude kerkjes, kloosters en kasteeltjes staan.

Maar het gebied moet compleet op de schop. De dijken zijn te laag, de risico’s te groot, de waterveiligheid lang niet op orde.

De dijk van 25 kilometer tussen Ravenstein en de stuw bij Lith, die 18 kilometer Maas moet beteugelen, is hard aan versterking toe. Nieuwe wettelijke veiligheidsnormen, gebaseerd op de nieuwste klimaatberekeningen, eisen dat de Maas aan de kant van Oss en Den Bosch met voorrang moet worden aangepakt. De dijken moeten hoger, de uiterwaarden moeten deels worden afgegraven en tegelijk moeten de natuurwaarden worden verbeterd.

Schoon en gezond

De eerste plannen liggen op tafel. Maar er ligt nog niets vast: bewoners, ondernemers en recreanten mogen meepraten. Pas over drie jaar worden beslissingen genomen. In 2028 moet de klus klaar zijn.

Het Hoogwaterbeschermingsprogramma van de rijksoverheid heeft vorige maand een eerste subsidie van 4,6 miljoen euro gegeven voor de ‘voorverkenning’ van het project ‘Meanderende Maas’. Het plan voorziet onder meer in het opnieuw in gebruik nemen van oude armen van de Maas, die bij de kanalisering van de rivier hun functie verloren. En dat alles om de capaciteit van de Maas te vergroten, maar ook om de natuur en recreatieve waarden te herstellen.

De rivier was behoorlijk vervuild, mede door bovenstroomse lozingen

Hoe dat er uit gaat zien, is al zichtbaar in de Hemelrijkse Waard en de naastgelegen Alphense Waard tussen Lithoijen en Oijen. In een paar jaar is daar 220 hectare voormalig landbouwgebied langs de Maas omgevormd tot natuur. Een groot deel van die 220 hectare is eigendom van Natuurmonumenten, maar het initiatief om het gebied volledig te veranderen kwam van Rijkswaterstaat.

Vanwege de Europese Kaderrichtlijn Water moeten vervuilde oppervlaktewateren uiterlijk in 2027 schoon en gezond zijn. Vooral de Maas baarde zorgen. De rivier was behoorlijk vervuild, mede door bovenstroomse lozingen. Daarbij komt dat de opvangcapaciteit van water in het rivierengebied moet worden vergroot om overstromingen bij veel wateraanbod te kunnen opvangen. Bijkomend voordeel is dat er alleen al langs de Maas door de ingrepen zo’n 1800 hectare nieuwe natuur ontstaat.

Waterpeildaling

De Hemelrijkse Waard is zo’n project waarbij het mes aan twee kanten sneed. Door de aanleg van een drie kilometer lange, ondiepe nevengeul langs de Maas en door verlaging van de uiterwaarden, wordt er in beginsel in het gebied bij hoog water een peildaling bereikt van elf centimeter. Voor Rijkswaterstaats-begrippen is dat enorm.

De typische populieren langs de oevers dienden ooit als bakens voor de scheepvaart, die moeten behouden worden

Het risico van piping is een van de grootste bedreigingen van de Maasdijken. Door grote waterstandsverschillen kan water door een kade of dijk dringen. In het begin langzaam, maar hoe langer het proces doorgaat, hoe sneller de uitspoeling gaat. Als piping niet op tijd wordt gestopt zal het leiden tot verzakking of dijkdoorbraak. Vooral bij dijken die op een zandige bodem zijn aangelegd, zoals langs de Maas.

Bijzondere aandacht bij het project is er voor de bakenbomen, veelal populieren, die decennia lang het baken vormden voor schippers die de Maas bevoeren in een tijd dat er nog geen moderne navigatiesystemen waren. De stuurman kon - ook als de uitereaarden waren volgelopen - aan de bakenbomen zien waar de vaargeul liep. Bakenbomen zijn typisch voor de Maas. Veel bewoners willen dat ze behouden blijven. De gemeente Oss stelde zelfs drie ton beschikbaar om de karakteristieke Maas-populieren in stand te houden.

Klus voorlopig nog niet klaar

Elfhonderd kilometer dijk in Nederland moet voor 2033 zijn versterkt. Dikke kans dat daar zelfs nog achthonderd kilometer bijkomt in de jaren erna. Eén van de projecten die met voorrang worden aangepakt is de 25 kilometer dijk tussen Ravenstein en Lith. Het waterschap doet een verkenning: wat moet er gebeuren, hoe gaan we het doen, wat willen de bewoners en gebruikers van het gebied.

De urgentie is duidelijk: de Maasdijk tussen Ravenstein en Lith is, uitgaande van de jongste klimaatvoorspellingen, op sommige plaatsen 70 tot 120 centimeter te laag. Bij een verhoging van 70 cm kan de rivier maximaal 4600 kubieke meter per seconde afvoeren, bij een 120 cm hogere dijk is dat 5200 kuub.

Een overstroming zou het nabijgelegen Oss en zelfs verderop Den Bosch kunnen treffen

Een overstroming zou het nabijgelegen Oss en zelfs verderop Den Bosch kunnen treffen. In het ergste geval kan een dijkdoorbraak aan de Brabantse kant 270.000 personen raken en een schade van 14 miljard euro veroorzaken. Het klinkt misschien wat cynisch, maar de urgentie voor dijkverbetering is aan de Brabantse kant van de Maas hoger dan in Gelderland - omdat aan de Gelderse kant veel minder mensen wonen en de economische waarden lager zijn.

De Maas is, net als de Schelde, een regenrivier met een peil dat sterk kan variëren. Vooral in de winter kan het waterpeil hoog oplopen. In 1926, 1993 en 1995 waren er door overvloedige regen in het stroomgebied extreem hoge waterstanden in de rivier, die leidden tot overstromingen en dreigende dijkdoorbraken.

Kansen

In 2050 moeten alle gebieden achter zee- en rivierdijken in Nederland voldoen aan de nieuwe veiligheidsnorm die sinds dit jaar van kracht is. Voor gebieden met veel inwoners, bedrijven en infrastructuur geldt een extra hoge veiligheidsnorm.

Dat is ook het geval bij de Maasdijk tussen Ravenstein en Lith. Om het gebied aan de nieuwe norm voor waterveiligheid te laten voldoen, moet de rivierdijk worden versterkt en moet de Maas tegelijk meer ruimte krijgen om grote hoeveelheden water te kunnen afvoeren. Vandaar het project ‘Meanderende Maas’, waarbij ook natuurherstel in de uiterwaarden een grote rol speelt

De noodzaak om maatregelen aan de rivier en dijk te nemen biedt kansen voor de regio rondom de Meanderende Maas: voor natuur, recreatie, cultuurhistorie, leefomgeving en economie. De uitvoerders van het project willen bij de oplossingen rekening houden met de wensen van bewoners. De komende drie jaar wordt gezocht naar de beste oplossingen met genoeg draagvlak. Daarna wordt het plan uitgewerkt en besproken. Rond 2023 moet de klus echt gaan beginnen.

In het project Meanderende Maas wordt samengewerkt door de waterschappen Aa en Maas en Rivierenland, de provincies Noord-Brabant en Gelderland, gemeenten Oss, West Maas en Waal en Wijchen, Natuurmonumenten en het ministerie van infrastructuur en milieu en Rijkswaterstaat.

Lees ook:
Een fictieve hoogwatergolf overstroomt deze week het rivierengebied
Een gloednieuw hemelrijk langs de Maas



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie
De Maas, dat is de bakermat van Oss. We zijn verweven met de Maas.

Johan van der Schoot, CDA-milieuwethouder in Oss

De rivier was behoorlijk vervuild, mede door bovenstroomse lozingen

De typische populieren langs de oevers dienden ooit als bakens voor de scheepvaart, die moeten behouden worden

Een overstroming zou het nabijgelegen Oss en zelfs verderop Den Bosch kunnen treffen