Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Hoofdbreker voor dierentuinen: Het dier moet zijn natuurlijke zelf kunnen zijn, maar de bezoekers willen hem wél zien

Groen

Johan van Heerde

Bavianen © Bram Petraeus

Wildlands, oftewel dierenpark Emmen, zit in de problemen. Dat is best vreemd, want de andere twaalf grote Nederlandse dierentuinen draaien beter dan ooit. Wat maakt een dierentuin succesvol? 

Op deze woensdagochtend in april staat er knolselderij op het menu van de bavianen in Dierenpark Amersfoort. Buiten is het nog fris en dus zitten de apen dicht op elkaar. Het park gelegen in het groen ten westen van de stad ademt serene rust: er is wat regen voorspeld, bezoekers lijken het weer even af te wachten.

Lees verder na de advertentie

Bij het verblijf van de chimpansees is het al drukker: zo’n twintig mensen luisteren op de houten tribune naar dierverzorger Teun Ent, die deze ochtend de naam van de in februari geboren jongste telg van de familie bekendmaakt. Bezoekers konden suggesties voor Afrikaanse meisjesnamen inleveren, wat honderden reacties opleverde. Kinderen versierden een blokkentoren van kartonnen dozen met daarin iets lekkers. Op de dozen staat ‘Welkom Malaika’. De baby chimpansee in kwestie lijkt het allemaal wel best te vinden; ze klemt zich tegen het grote lijf van haar moeder aan, die hangt aan het plafond van het verblijf.

Op omvallen

Dierenpark Amersfoort boert goed. In de schaduw van de populairste Nederlandse dierentuinen kruipt het park langzaam naar de grens van 1 miljoen bezoekers per jaar. In 2017 doorbrak het park die mijlpaal voor het eerst, geholpen door de geboorte van de twee Aziatische olifantjes Thabo en Yunha. Ter vergelijking: Diergaarde Blijdorp (Rotterdam) trekt jaarlijks bijna 1,5 miljoen bezoekers en is daarmee de best bezochte dierentuin van Nederland. Artis (Amsterdam) volgt Blijdorp op de voet. Andere bekende dierentuinen zoals Burgers Zoo (Arnhem) en Ouwehands Dierenpark (Rhenen) zitten jaarlijks rond de miljoen gasten.

Des te opmerkelijker is de grote nood die er heerst in dierenpark Emmen.  Aanvankelijk leek het nieuwe park, dat tot Wildlands Adventure Zoo werd omgedoopt, een groot succes te worden. In het eerste jaar, 2016, trok het park 1,3 miljoen bezoekers. Dat duurde maar kort: vorig jaar bleef het bezoekersaantal op ruim 850.000 steken, ver onder het niveau om quitte te spelen. Het park maakte 8 miljoen euro verlies waarop de gemeente de dierentuin vorige week heeft gered met vele miljoenen euro’s.

Emmen is niet het enige dierenpark dat worstelt met het spanningsveld tussen bezoekersgenot en het dierenwelzijn

In 2010 stond het park ook al op omvallen, en ook toen bood de gemeente hulp. Het park verhuisde naar een locatie  buiten het centrum. Daar werd een compleet nieuw complex van 22 hectare uit de grond gestampt. Kostprijs: 200 miljoen euro, inclusief stadstheater, deels betaald door investeerders.

Natuurlijke habitat

Waar het in Emmen precies misgaat is niet helemaal duidelijk. Het dunbevolkte achterland in combinatie met de hoge entreeprijs (30 euro aan de kassa en 27,50 euro online) lijken niet te helpen. Dat laatste zag het parkbestuur eind vorig jaar ook in: de prijzen voor een kaartje werden met 2,5 euro (aan de kassa) en 5 euro (online) verlaagd, en liggen weer in lijn met de entreeprijzen van andere dierentuinen. 

Ook is er kritiek op de indeling van het park: de verblijven zijn weids opgezet zodat dieren zich wanen in hun natuurlijke habitat. Dierenwelzijn ten top, maar de beesten kunnen zich verschuilen en zijn niet altijd zichtbaar voor bezoekers. De lege dierentuin zorgt voor heimwee naar het knusse Noorderdierenpark met meer dan tweehonderd verschillende soorten.

De neergang in Emmen strookt niet met de prestaties van andere dierenparken. Landelijk scoren de dertien grote dierenparken (waaronder Emmen) die zijn aangesloten bij de Nederlandse Vereniging van Dierentuinen (NVD) heel constant, met jaarlijks zo’n 10,5 miljoen bezoekers. “Het gaat best goed met onze dierentuinen”, zegt Goof Lukken. Hij is dierentuinexpert en docent toerisme en vrije tijd aan de hogeschool van Breda. Aan die instelling kunnen studenten de opleiding tot manager van een vrijetijdspark volgen. In het verleden werkte Lukken onder meer bij Safaripark Beekse Bergen (Hilvarenbeek) en Aquazoo Friesland (Leeuwarden).

Herhaalbezoek

“Dierentuinen hebben een grote aantrekkingskracht op alle generaties, en vooral jonge kinderen. Het zijn de zogeheten multigeneratie-uitstapjes waar de parken zich op mogen verheugen. Deelnemers: van opa en oma tot kleinkind”, zegt Lukken. “Daarnaast hebben dierenparken een groot voordeel ten opzichte van andere dagattracties waarmee ze concurreren: het product leeft. Er komen dieren bij, of nog beter: er worden dieren geboren. En er wordt door de parken onderling veel met dieren geruild. Dat zorgt voor veel herhaalbezoek.”

Emmen is niet het enige dierenpark dat worstelt met het spanningsveld tussen bezoekersgenot en dierenwelzijn. Ook in Amersfoort speelt dat mee bij elke beslissing. “Als je ons vraagt wie er voorop staat, dan is dat het dier. Maar de bezoekers brengen het geld in het laatje”, zegt woordvoerder Marije Allemekinders, onderweg naar de prairiehondjes. De knaagdieren hebben sinds vorig jaar een nieuw verblijf waar ze naar genoegen tunnels kunnen graven. Wie over het bezoekerspad loopt kan zomaar een prairiehondje voor de kinderwagen krijgen, maar de dieren kunnen zich ook verstoppen in hun hol. “Mensen zien hoe onze dieren leven, en dat is ons doel. Vroeger kon je in ons park de olifanten pinda’s voeren, die pakten ze zo met hun slurf uit je hand. Toch zijn we daarmee gestopt. Die vorm van interactie tussen mens en dier is niet natuurlijk en past niet bij deze tijd.”

Volgens Lisette de Ruigh, directeur van de Nederlandse Vereniging van Dierentuinen, is het aan dierenparken om de gast goed uit te leggen welke keuze er wordt gemaakt. “Dit onderwerp schuurt altijd. Iemand komt binnen, heeft betaald en wil veel dieren zien”, zegt ze. “Het doel is dat dieren zo natuurgetrouw mogelijk leven en soorteigen gedrag kunnen vertonen. Door het verhaal van het dier te vertellen ontstaat er begrip bij de bezoeker, en hopelijk liefde en respect voor de natuur.”

Kerstboom

Educatie van de bezoeker en voorlichting over natuurbehoud staat in veel Nederlandse dierenparken centraal. Bezoek is niet alleen leuk, maar ook leerzaam is een bekende slogan in de dierenwereld. De Ruigh: “We zien onszelf als ambassadeurs van de natuur. Het is logisch dat we die tien miljoen bezoekers iets willen meegeven over de waarde van Moeder Natuur.”

Een van de Siberische tijgers in Dierenpark Amersfoort © Bram Petraeus

Zo krijgen honderden kerstbomen, ontdaan van ballen en piek, in jaarlijks in januari een tweede leven in dierenpark Amersfoort. De leeuwen, tijgers, olifanten, bavianen en bruine beer ravotten naar hartenlust met de afgetuigde naaldbomen, waarin voor de verrassing ook nog vlees en fruit zit verstopt. De dierentuin slaat twee vliegen in een klap met de actie. Ze trekt extra bezoekers die in ruil voor een kerstboom 5 euro korting op een entreekaartje krijgen. En met het hergebruik werkt het park aan zijn duurzame imago.

De problematiek rondom klimaat en natuur is groot, maar moet niet als een donderwolk boven je dagje uit hangen

Goof Lukken, dierentuinexpert

Uit bezoekersonderzoek van Diergaarde Blijdorp blijkt ook dat gasten graag iets willen opsteken over de dieren die ze zien, vertelt woordvoerder Constance Alderlieste. “Mensen kunnen bij ons leren over de dieren en planten die er te zien zijn. Ja, ook de planten staan centraal.” De middelen om die informatie te brengen veranderen volgens Alderlieste met de tijd, Blijdorp heeft een app. “Maar het beste middel zijn de dieren zelf, daarvan raken mensen het meest onder de indruk.”

Ook in Emmen hebben gasten behoefte aan educatie: Wildlands had in het begin geen bordjes bij de dierenverblijven – het park verwees naar de mobiele app – maar kwam daarop terug na klachten van bezoekers. Zij wilden de bordjes terug.

Goof Lukken kan daar wel om lachen. “Ik begrijp dat je als park iets uitprobeert. Belangrijk is dat je de educatieve boodschap op een leuke manier brengt. De problematiek rondom klimaat en natuur is groot, maar moet niet als een donderwolk boven je dagje uit hangen.” Volgens Lukken moet een park op zoek naar een raakpunt. Een voorstelling, demonstratie of voedermoment, dan staat het dier in het middelpunt. “Als de verwondering groot is kun je vertellen over gedrag, leefgebied en hoe het gaat met een soort.” 

Specialisatie

Het klimaat is letterlijk en figuurlijk hot, zegt De Ruigh. Daar kunnen dierentuinen die van oudsher bezig zijn met natuurbehoud en fokprogramma’s om diersoorten te redden, hun voordeel mee doen. Ieder doet dat op zijn eigen manier. Blijdorp is al jaren gespecialiseerd in het fokken van bedreigde diersoorten, zoals de zwarte neushoorn en Aziatische leeuw. Doel: het opbouwen van een reservebestand voor eventuele uitzet. Het relatief nieuwe Gaiazoo in Kerkrade (geopend in 2005) richt zich meer op inheemse soorten. Zo werken zij aan een fokprogramma om de korenwolf te beschermen, deze dieren zetten ze ook uit, en vangen ze vuursalamanders op, een diertje dat in Nederland alleen in Zuid-Limburg voorkomt.

Diergaarde Blijdorp heeft dit jaar een thema over plastic soep in het overdekte waterwerelddeel Oceanium. “Daar komt dat onderwerp heel goed tot zijn recht”, aldus Alderlieste. Een ander voorbeeld in Rotterdam is het natuurbehoudcentrum dat dit jaar zijn deuren opent. “We laten zien dat we werkelijk het verschil kunnen maken, samen met de bezoekers.”

Varen tussen de ringstaartmaki's. © Bram Petraeus

Lukken beaamt dat duurzaamheid een belangrijke troef voor dierentuinen is. Maar nog belangrijker is het volgens hem om als park onderscheidend te zijn. Juist omdat er in het relatief kleine Nederland dertien grote dierentuinen zijn, en daarnaast nog een flinke variatie aan kleine parken en diergerelateerde attracties, zoals reptielenhuizen en vlindertuinen. “Iedereen kent Beekse Bergen omdat je door het park heen kunt rijden en het speerpunt van de Apenheul is glashelder.”

Rollercoaster

Dierenpark Amersfoort onderscheidt zich ook heel goed, vindt Lukken. “Dat zie je terug in de bezoekerscijfers”, zegt hij. Het park in het bos richt zich nadrukkelijk op jonge kinderen. Overal in de tuin zijn speeltoestellen en kunnen de kleine bezoekers klimmen en klauteren, soms over of zelfs door een verblijf heen.

Het is om die reden dat Lukken nog wel vertrouwen in Wildlands Emmen heeft. Dat park heeft naast dieren ook attracties zoals een rollercoaster en waterbaan. “Het park is ambitieus, maar het concept dat ze daar hebben neergezet is in landen als Amerika en Duitsland beproefd. Wildlands heeft het in grote lijnen voor elkaar, maar op veel details is nog ruimte voor verbetering.”

Lees ook:

In het dierenpark van Emmen ontbreekt het ooohh-gevoel 

In het dierenpark in Emmen, dat vorige week gered werd door de gemeente, is het soms even speuren naar de beesten. Maar als het gaat om dierenwelzijn staat het park aan de top.

Deel dit artikel

Emmen is niet het enige dierenpark dat worstelt met het spanningsveld tussen bezoekersgenot en het dierenwelzijn

De problematiek rondom klimaat en natuur is groot, maar moet niet als een donderwolk boven je dagje uit hangen

Goof Lukken, dierentuinexpert