Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Hinderlijk natuureiland in een zee van landbouw

Groen

Quirijn Visscher

De boomkikker ¿ Hyla arborea ¿ moet zich blijven thuis voelen bij het Teeselinkven. Foto: Het Geldersch Landschap

Het natuurgebiedje Teeselinkven in Neede mag verdwijnen van de Natura 2000-lijst, vindt staatssecretaris Bleker van landbouw. Het hindert de boeren en is ecologisch 'van beperkte waarde'.

Eigenaar Het Geldersch Landschap denkt daar heel  anders over. "Die grote kloof tussen boer en  natuur is er helemaal niet."

Goed nieuws  voor de boomkikkers in de Achterhoek. Bij het  Teeselinkven in Neede zijn  net wat berken gekapt voor hun  nieuwe zomerse zonnebank: lage begroeiing aan de bosrand. Voor mensen hoeven ze amper te vrezen, want  de gebiedseigenaar, Het Geldersch  Landschap, nodigt gasten niet massaal uit. Geen grote welkomstborden, geen parkeerterrein, geen wandelpaden. Soms komen er natuurvorsers voor begeleide excursies of  onderzoek. Wie alles goed wil zien,  kan een online-natuurreportage bekijken.

In dit glooiende landbouwgebied is  het Teeselinkven een op zichzelf  staand natuurreservaat van 18 hectare. Hier groeit galigaan, een  moerasplant met sprieten vol zaagtandjes.  Alleen hier leeft de gifgroene boomkikker onbedreigd en voelt de zeldzame gevlekte witsnuitlibel zich  thuis. Het grondwater en de bodem  bevatten weinig voedingsstoffen.  Die schraalheid leidt tot een eigen  flora en fauna. "Het is een eiland van  natuur in een zee van landbouw",  zegt Wim Geraedts, beleidsmedewerker bij stichting Het Geldersch  Landschap. "Natuur ook die is beschermd op Europees niveau."
De woorden waarmee landbouwstaatssecretaris Bleker het Teeselinkven van de Natura 2000-lijst afserveert, leidde vorige week 'even tot  een schrikreactie' bij Het Geldersch  Landschap in Arnhem. Hun ven,  sinds 1967 in eigendom, is in Blekers  ogen 'een doorgeschoten element'  in Nederlands natuurbeleid dat boeren vooral hindert. Ze kunnen amper uitbreiden. Verder is het ven volgens hem van beperkte ecologische  waarde. Het voegt weinig toe. Je natuurdoelen kun je elders ook halen,  stelt hij. Voor twee Overijsselse natuurterreinen geldt dit eveneens. In  Brussel bepleit hij daarom het  schrappen van deze losse Natura  2000-gebiedjes.
Het Geldersch Landschap wil het  ven op de lijst houden. De unieke ligging van het Teeselinkven zorgt voor  een niet-uitwisselbare biotoop. In  het golvende landschap boven Neede ligt het ven in een laag moeras  met natte en droge heide pal naast  een hogere dekzandrug. Hier komt  een stroom diep, zuiver kwelwater  aan de oppervlakte, arm aan voedingsstoffen. De dekzandrug is een  hoge akker aan de oostzijde. Die  vormt nu het probleem voor de natuur, schetst Geraedts. Vanaf daar  stroomt een tweede stroom kwelwater. Met meststoffen als nitraat en  fosfaat voedt dat grondwater het  schrale natuurmilieu en verjaagt het  de zeldzame flora en fauna.
"Deze korte kwelstroom gaat de  diepe stroom domineren", zegt hij  en wijst op rietstengels die opschieten naast de zeldzame galigaan. Berken groeien in het water en grassen  vormen hoge pollen in het ven direct  naast de hoge akker. Het zijn indicatoren dat dit grondwater anders is  dan verderop in het vennengebied.  Tevergeefs probeerde Het Geldersch  Landschap de akker te kopen of om  een regeling te treffen over de bemesting. De Natura 2000-status betekent een middel om het schrale leefmilieu te behouden door het probleem van de meststoffenaanvoer op  te lossen. Zonder die status wordt dat  moeilijk.

Het Geldersch Landschap wil hoe  dan ook de kwetsbare soorten behoeden voor verdwijning en vertrouwt op de Europese natuurcriteria. Het ven voldoet daaraan helemaal. Een gesprek met Bleker zou  volgens de stichting veel verhelderen. "De grote kloof tussen landbouw en natuurbeheer, zoals de  staatssecretaris die beschrijft, is er  niet", zegt Geraedts. "Zijn keuze  voor het schrappen van het Teeselinkven is een schot voor de boeg om  te kijken hoe ver hij kan gaan. Maar  Het Geldersch Landschap werkt juist  veel met boeren aan natuurbeheer,  ook buiten onze vijftig pachters. Dat  kan heel goed. Over 80 procent ben  je het zo met elkaar eens."
Het Geldersch Landschap ontvangt  van het provinciebestuur geld voor  het gebiedsbeheer en het bevorderen van de natuurwaarde bij het ven  in Neede. Tot nu toe zijn er enkele  tienduizenden euro's aan besteed,  aldus Geraedts. Met Natura 2000 in  de hand zijn natuurstudies uitgevoerd, plannen opgesteld en besproken met boeren in de buurt. Het enthousiasme onder de boeren in de gemeente Berkelland is tot nu toe gering. Ze vrezen beperkingen in hun  bedrijfsvoering.

Is het natuurwerk nu allemaal voor  niks? Wat Het Geldersch Landschap  betreft niet. Het behoud van zeldzame planten en dieren gaat door.  Eerst moet de Europese Commissie  zich maar eens uitspreken. Het ven  voldoet immers aan hun eisen. "Natura 2000 is een sticker, een middel  om iets te bereiken", nuanceert Geraedts. "Als die eraf zou gaan, blijft  het mestprobleem bestaan. Als je dat  probleem oplost voor het Teeselinkven - maatregelen bij die dekzandrug - dan mag voor ons die Natura  2000-status eraf."
Pragmatisch natuurbeheer, zo  ging het vroeger ook, vertelt Geraedts. In de jaren tachtig kon je Defensie nog inschakelen om een  dichtgeslibd ven met de dragline uit  te graven. Nu is er een beheercontract met Gelderland met instandhoudingverplichting dat in 2014 afloopt. Zou het beheer daarna stoppen, dan verandert het vennengebied in een soort berkenbos. Ook  mooi, maar zonder zeldzame planten en dieren. Geraedts: "Nederland  conserveert wel schilderijen van  Rembrandt. Waarom dan niet een  belangrijk landschap met planten en  dieren?"

Lees verder na de advertentie

Gelderland: Natuur bij Neede niet duperen
De zeldzame flora en fauna van het Teeselinkven mogen niet lijden onder het nieuwe beleid van staatssecretaris Bleker, vindt Gelders Landschapsgedeputeerde Harry Keereweer (PvdA). In opdracht van het Rijk maakte Gelderland een beheerplan. „Zonder overleg besloot de staatssecretaris het uit Natura 2000 te schrappen. Ik moet nog eens zien hoe hij dat in Europa voor elkaar krijgt zonder wetenschappelijke, ecologische onderbouwing.” Keereweer beschouwt Blekers daadkracht als verkiezingsretoriek. „Dit is voor 2 maart nog makkelijk te vertellen voor de bühne, maar erna moeilijk uit te leggen.” Het uitblijven van een natuurstatus betekent dat zestig tot zeventig boeren in de buurt van het ven niet met vergunningen hoeven te werken. Anderzijds staat een voorgestelde verplaatsing van een intensieve veehouderij op losse schroeven zonder Natura 2000-status. „Die wordt de dupe. Bleker mag hem dat uitleggen, niet ik.” Het gebied moet – met of zonder Natura 2000-stempel – beschermd worden tegen de aantasting door intensieve akkerbouw. „Bleker moet daarvoor middelen beschikbaar stellen”, zegt Keereweer. „Anders zijn onze investeringen tenietgedaan: die van Het Geldersch Landschap in de inrichting van het gebied en die van Gelderland in het maken van het beheerplan in opdracht van de staatssecretaris.”
Een ven voor turf en ijspret
Het Teeselinkven in het dunbevolkte gebied tussen de dorpen Neede, Rietmolen en Sint Isodorushoeve behoorde in de 18-de eeuw bij een nabijgelegen boerderij met de naam Thescelinc. Er groeide heide en bos op de woeste gronden. De plaggen en het hout werden gebruikt op de boerderij. In de 19de eeuw is het vochtige gebied naast een vruchtbare hoge akker grotendeels afgestoken voor brandstof. De brandbare turf ontstaat als je modder met daarin veel plantaardige resten afgraaft en laat drogen. Rond de Tweede Wereldoorlog zijn de turfputten verder uitgegraven en ontstonden vennetjes. Het grootste, met een eilandje in het midden, deed dienst als ijsbaan. De poelen en vennen zijn in 1967 door Het Geldersch Landschap verworven. Nadien zijn ze drie keer met draglines volledig uitgediept om te voorkomen dat er te veel voedingsstoffen in het water zouden komen. Alleen zo kunnen de planten die spontaan ontkiemden in dit schrale leefmilieu, overleven. Net als de dieren de erop afkwamen.

Deel dit artikel