Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Het Tiny Forest rukt op

Groen

Charlot Verlouw

Het Gouwse Bos, een van de Tiny Forests in Zaandam © Fabrice Ottburg

Een volgepakt stukje groen ter grootte van een tennisveld. Goed voor de biodiversiteit en het past bijna overal. 

In de propvolle Utrechtse wijk Lombok ligt langs het drukbereden treinspoor een bos. Een echt bos, met bomen, struiken en een hoop insecten. Maar je moet het wel weten, want je zou er zo voorbijlopen. Het is namelijk nogal klein, zo'n 200 vierkante meter. De boompjes zijn een jaar geleden geplant en komen tot je knieën, zo in het prille voorjaar zijn het niet meer dan twijgjes.

Lees verder na de advertentie

Het bosje is een Tiny Forest. Dat is een - het laat zich raden - klein bos, ongeveer zo groot als een tennisveld. Het idee: plant zo'n zeshonderd inheemse bomen dicht op elkaar op een klein stukje grond. Wat je krijgt is een snel groeiend en superbiodivers bosje. De zeshonderd geplante bomen zullen met elkaar wedijveren en niet allemaal overleven, maar over een paar jaar is dit een echt bos met struikgewassen van zo'n twee meter hoog en heesters van vier of vijf meter. De beuken, eiken en berken kunnen wel dertig meter hoog worden.

Nederland krijgt honderd Tiny Forests, als het aan de ini­ti­a­tief­ne­mer ligt

"Eigenlijk gelooft niemand dat hier zeshonderd boompjes staan", zegt initiatiefnemer Daan Bleichrodt van IVN, instituut voor natuureducatie, gebarend naar het stukje grond. "Toch grappig dat mensen een Tiny Forest altijd groter inschatten." Maar hij waarschuwt de sceptische toeschouwer: "Zie je dat blauwe vogelhuisje? Daarin zit een camera, gemaakt door leerlingen van het technasium. Die maakt elke dag op hetzelfde moment een foto, dan zie je straks echt hoe hard het groeit."

Primeur

Bleichrodt zorgde in 2015 voor de Nederlandse primeur van het minibos. Hij benaderde Shubendu Sharma, de geestelijk vader van het fenomeen die al honderd bosjes aanlegde in India, Pakistan en de Verenigde Staten. Die vond het een goed idee om ook in Nederland een Tiny Forest aan te leggen. Samen met een groep schoolkinderen werden in 2015 de eerste bosjes geplant in Zaandam.

Inmiddels staat het aantal Tiny Forests in Nederland op twaalf. Dat worden er de komende tijd veel meer. Honderd in totaal, als het aan Bleichrodt ligt. In elke provincie in twee gemeenten, en dan in elke buurt een bos. Aan het geld hoeft het niet te liggen: onlangs werd Bleichrodt verrast met een check van 1,85 miljoen euro van de Nationale Postcode Loterij om deze droom waar te maken.

De aanleg van een bos kost zo'n tienduizend euro. Dat is ongeveer even duur als een gemeenteplantsoen, ontdekte Bleichrodt. De kosten zitten niet in het aanschaffen van de boompjes - 'zo'n tachtig cent per stuk', het duurste is het voorbereiden van de grond. "Hier hebben we grond afgegraven, het gras is eraf gefreesd, zodat de grond goed lucht kan doorlaten en er is goede bosgrond met heidecompost toegevoegd", zegt Bleichrodt. Bovenop komt los strooisel, bijvoorbeeld stro, om de grond in de winter warm te houden en om daglicht weg te houden van de bodem. Dan gaan de voedingsstoffen allemaal naar de jonge bomen.

Niet dat je zomaar overal makkelijk een bos uit de grond stampt. In Haarlem liepen maandenlange gesprekken op niks uit en om een parkeerplaats in de Utrechtse wijk Terwijde om te toveren tot bos heeft Bleichrodt een heel jaar met de gemeente om de tafel gezeten. "Wat helpt, is een ambtenaar die er echt gepassioneerd over is", zegt Bleichrodt. "Of een actieve buurt, zoals hier in Lombok."

De bomen voor het minibos in de Utrechtse wijk Terwijde werden deze week geplant © Fabrice Ottburg

Tiny boswachters

De Cremertuin, zo heet de tuin waar het minibos ligt, wordt actief onderhouden door buurtgenoten, enkelen hebben er hun moestuin. De bomen voor het bos in Terwijde werden deze week geplant.

IVN zou geen instituut voor natuureducatie zijn als schoolkinderen niet actief betrokken zouden worden bij de aanleg en het onderhoud van het bos. Voor de scholieren in Lombok betekende dat een 'opwarmles', waarin werd aangekondigd dat het bos er zou komen. In april vorig jaar hebben zij het bos geplant en ze komen af en toe langs om de boompjes te meten. Tiny boswachters zijn het eigenlijk, al is de officiële term Wilde Wachters. Zij 'adopteren' het bos, wieden er onkruid en rapen er indien nodig zwerfafval.

In de bosjes krioelt het van de spinnen, padden, mieren en vlinders

Bleichrodt hoopt dat het buitenlokaal zoals dat in Utrecht is aangelegd, de standaard wordt voor meer bossen. "We ontwikkelen lespakketten voor verschillende leerjaren en we hopen steeds meer kinderen en leerkrachten bij de bossen te betrekken, in de hoop dat kinderen die in de stad opgroeien zich meer verbonden voelen met de natuur." Met het samenstellen van die lespakketten, leraren trainen, een projectleider vanuit IVN kost een Tiny Forest al gauw twee keer zoveel. Ook daar zal een groot deel van het geld dus heengaan.

Meer biodiversiteit

Allemaal leuk en aardig, maar leveren de bosjes ook wat op voor de natuur? Ja, concludeerde onderzoeker Fabrice Ottburg van Wageningen Environmental Research, van Wageningen University. Hij onderzocht de biodiversiteit van de twee bosjes in Zaandam, het bleek dat zowel het aantal soortgroepen als hun aantallen flink gegroeid waren vergeleken met het begin. Dat was niet echt een verrassing, dat het zo snel zo goed ging wel. In de bosjes krioelt het van de spinnen, padden, mieren en vlinders. Ook zijn er een mol en een konijn gezien.

Dit eerste onderzoek werd gefinancierd door het ministerie, met het geld van de Nationale Postcode Loterij kunnen nog tien bosjes gemonitord worden. De potentie is groot, zegt Ottburg. "Het bos in de Utrechtse wijk Terwijde ligt in een totaal versteende omgeving met alleen maar kort gras. Ik verwacht dat de resultaten daar heel anders zullen zijn dan in Zaandam, waar de bosjes in een park liggen." Ook hoopt Ottburg onderzoek te doen naar de invloed van de bossen op aspecten als waterberging en hittestress.

Ottburg doet zijn onderzoek samen met vrijwilligers die soorten determineren en tellen. "Ik had het best zonder hen kunnen doen, maar dan ligt er een rapport en dat is dat. Maar als je de burger erbij betrekt en inspireert, legt hij of zij misschien ook zo'n bos aan, of elementen ervan, in de eigen achtertuin. Het effect is dan veel groter."

De ambities zijn in ieder geval groot. Die honderd bossen moeten er in 2021 zijn, zegt Bleichrodt. Hij heeft nog veel meer ideeën. "Een klein voedselbosje bijvoorbeeld, dat zou kunnen. Of dat we onderzoeken hoeveel CO2 zo'n bos opneemt, dan kun je het aan het bedrijfsleven verkopen. Dat ze in plaats van een CO2-certificaat te kopen, hier een bos helpen aanplanten. Er zit genoeg potentie in."

Zo maakt u een eigen Tiny Forest

Wie zelf een Tiny Forest in de achtertuin wil aanleggen, hoeft geen dure hovenier in te schakelen. De Miyawaki-methode staat op de website van Afforestt, het bedrijf van Shubhendu Sharma.

Stap voor stap staat uitgelegd hoe je voor de beste bodem en bomen zorgt, waar je bomen het beste kunt planten en hoe je het kleine bosje moet onderhouden. IVN heeft ook een handboek en werkt aan filmpjes waarin de methode wordt uitgelegd. 

Innovatieve methode

De bosbouwmethode waar de Tiny Forest-filosofie op is gebaseerd is bedacht door Akira Miyawaki. Deze Japanse ecoloog zocht in de jaren zeventig een manier om inheemse bossen te herstellen. Die bossen zijn veerkrachtiger, maar hij zag destijds vooral uitheemse bossen om zich heen. Dus bedacht hij een methode om meer inheemse bossen te planten, die het langer volhouden.

De bossen zijn een luilekkerland voor bomen met de ideale groeiomstandigheden en een voedselrijke bodem. Die bodem is kruimelig, luchtdoorlatend en lekker vochtig. De dicht op elkaar geplante bomen wedijveren met elkaar voor het meeste zonlicht, maar helpen elkaar ook. Wereldwijd zijn meer dan 1700 bossen volgens de Miyawaki-methode geplant. De Indiase ingenieur Shubendu Sharma paste de methode aan voor onderhoudsvrije en biodiverse stadsbossen, de Tiny Forests.

Miyakawi zit ondanks zijn hoge leeftijd - hij is 90 - niet stil. Hij werkt nu aan een Great Forest Wall, een gigantische bosmuur die Japan moet behoeden voor een tsunami. Er komen jaarlijks duizenden vrijwilligers op af om bomen te planten.

De bossen die centraal staan in de reizen van Jelle Brandt Corstius en Jeroen Toirkens zijn niet bepaald tiny. Samen bezoeken ze het boreale, de grootste vegetatiezone op aarde. Lees hier hun verslag van de reis naar Canada, waar de inheemse Cree hun bomen moeten verkopen.

Deel dit artikel

Nederland krijgt honderd Tiny Forests, als het aan de ini­ti­a­tief­ne­mer ligt

In de bosjes krioelt het van de spinnen, padden, mieren en vlinders