Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Het lijden van de weidevogel

groen

Jelle Reumer

Hij schildert de vogels. Ze zitten op deurposten, op een stopcontact, boven de ramen. Een uil zit op een deurkozijn, het lijf plat tegen het stucwerk erboven, zijn schaduw als een trompe-l’oeil ernaast, zijn nageltjes om de houten lijst gekromd © Marcel van Kammen

We bevinden ons in de lijdensweek. Lijden kun je op diverse manieren ervaren. Zo zijn in deze schizofrene wereld weer de nodige leedvermeerderende bomaanslagen gepleegd, maar hebben anderzijds in eigen land duizenden mensen geroerd naar passiemuziek geluisterd. 

Dat is getoonzet lijden, met dank aan Bach. Maar het lijden vindt niet alleen in de mensenwereld plaats. Ook in de natuur wordt geleden, en dan bedoel ik niet het natuurlijke lijden van uit hun nest gevallen pasgeboren vogeltjes of van opgegeten prooidieren (dat is allemaal part of the deal), maar het door mensen veroorzaakte lijden. 

Lees verder na de advertentie

Het lijden van ons land, ons landschap en onze natuur als gevolg van kortzichtig, dom en door eenzijdige belangen gedreven handelen. Het doet pijn. Het lijden is gesublimeerd in het woord landschapspijn. Landschapspijn mag van mij wel woord van het jaar worden.

Gelukkig zijn er mensen die zich over de slachtoffers ontfermen, letterlijk door in een vogel- of egelopvang te werken, door te doneren aan natuurbeschermingsclubs of als vrijwilliger wilgen te knotten. Een zeer bijzondere vorm van leedverzachting biedt de bekende Friese kunstenaar Jan van der Kooi. Nergens wordt de landschapspijn zo sterk gevoeld als daar, waar ooit wolken weidevogels vlogen maar nu vooral ganzen het monotone gras afgrazen.

Van der Kooi heeft zijn huis opengezet als vogelopvang, als refugium, niet in de letterlijke zin van het woord met hokken vol grutto’s en tureluurs, maar als kunstenaar. Figuurlijk dus, in alle betekenissen van het woord. Hij schildert de vogels. Ze zitten op deurposten, op een stopcontact, boven de ramen. Een uil zit op een deurkozijn, het lijf plat tegen het stucwerk erboven, zijn schaduw als een trompe-l’oeil ernaast, zijn nageltjes om de houten lijst gekromd. Wie vluchtig kijkt, ziet een levend dier. Van der Koois vogelopvang huisvest inmiddels een dwerguil en een ijsvogel, een grutto, winterkoninkje, kerkuil, goudhaantje, steenuil - hij is niet kieskeurig in zijn soortkeus. En er is een kemphaan, onze meest charismatische weidevogel.

Er zijn trouwens ook mannetjes die er van buiten uitzien als vrouwtjes maar toch echte mannetjes zijn; ook vogels hebben een gen­der­vraag­stuk

Strijdlustig

Kemphanen voelen zich volgens de ‘Atlas van de Nederlandse broedvogels’ thuis op ‘natte, schrale graslanden met een rijke vegetatiestructuur’. Kom daar tegenwoordig maar eens om: we hebben hier met dank aan de economische drie-eenheid van boeren, zuivelindustrie en consument vooral droge, overbemeste graslanden met een armzalige vegetatiestructuur; funest voor de kemphaan.

De naam kemphaan, vechtvogel, suggereert strijdlust. Die is er, maar dan vooral om de gunst van de andere kunne. De als vooroorlogse Parijse variétédanseressen met clowneske verentooien uitgeruste mannetjes strijden op speciale toernooiveldjes voor hun genen en om de vrouwtjes. Die kijken toe en kiezen daarna een man uit. Er zijn trouwens ook mannetjes die er van buiten uitzien als vrouwtjes maar toch echte mannetjes zijn; ook vogels hebben een gendervraagstuk.

Maar hun verspreidingsprobleem is groter. Genoemde vogelatlas dateert al uit 2002 en toen reeds was de teloorgang van de kemphaan kolossaal. Sindsdien is het alleen maar slechter geworden; in Nederland staan ze als ‘ernstig bedreigd’ op de rode lijst, in Vlaanderen zijn ze geheel verdwenen. Het refugium bij de kunstschilder verschaft slechts morele bijstand, maar alles helpt.

Jelle Reumer is paleontoloog

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.

Deel dit artikel

Advertentie
Er zijn trouwens ook mannetjes die er van buiten uitzien als vrouwtjes maar toch echte mannetjes zijn; ook vogels hebben een gen­der­vraag­stuk

Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang tot Trouw.nl.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.