Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Het kan: optimistisch zijn over het klimaat

Groen

Frank Straver

De kust van Spitsbergen. Deze zomer werd bekend dat er, sinds met metingen is begonnen, nog nooit zo weinig zeeijs heeft gelegen als nu. © Hollandse Hoogte

Drie nieuwe boeken over klimaatverandering zijn verschenen. Leesvoer vol zorgen? Ook wel, maar het optimisme overheerst. Het accent ligt op de vele mogelijke oplossingen.

Klimaatkeuzes van weerpresentatoren

Lees verder na de advertentie

Het tv-weerbericht gaat niet over klimaatverandering. Althans, het woord valt weinig. Hooguit bij een hitterecord of overstroming. De spreektijd van de weerpresentatoren is kort. En na elke hagelbui over het klimaat uitweiden gaat niet. Bovendien wil de kijker vooral weten: moet mijn paraplu morgen mee, is er zon? Ondertussen hebben de presentatoren wel een schat aan kennis over de trends, opwarming en extremer weer. Dankzij hun werk natuurlijk, veelal een combinatie van tv-werk en meteorologisch onderzoek.

Vanwege die inzichten zijn Gerrit Hiemstra en Willemijn Hoebert ook privé druk met milieu en klimaat, net als Peter Kuipers Munneke en Marco Verhoef. Gewoon in en om huis, in alledaagse keuzes, zoals de boodschappen doen en reizen, voor hun werk of met vakanties. Toen NOS-journalist Heleen Ekker ontdekte dat haar ‘weercollega’s’ totaal duurzaam gaan wonen vanwege het klimaat, besloot ze een boek te maken. Ze interviewde de gezichten van het weerbericht over hun ‘persoonlijke klimaatzorgen’. Ze ging thuis bij ze langs. Zo werd het een boek vol keukentafelgesprekken.

Gevoelstemperatuur, Heleen Ekker. Uitgeverij De Arbeiderspers, 200 pagina’s. Prijs: 18,99 euro. © x

Slippers

Distantie ontbreekt, dat is de eerste pagina’s wel even wennen. Ekker schrijft over ‘Gerrit’ thuis op slippers en ‘Willemijn’ die koffie zet. Maar zoals Ekker opmerkt, ze zijn nu eenmaal collega’s, dan tutoyeer je elkaar. Het boek is afwisselend, met vraaggesprekken en uitleg over klimaatverdragen, het IPCC en weermetingen.

Al snel blijkt dat de (werk)relatie tussen interviewer en bron ook voordelen heeft. De klimaatgesprekken zijn openhartig en losjes. Hiemstra vertelt hoe hij op Twitter geregeld ageert tegen klimaatontkenners, zoals bijvoorbeeld FVD-leider Thierry Baudet. Ze zaaien doelbewust verwarring, zegt Hiemstra, daar kan hij niet tegen. Een klimaatontkenner zal uiteindelijk ‘een soort dorpsgek worden’, denkt hij.

Mensen gaan groen handelen. Hiemstra doet dat zelf. Hij bouwt een energieneutraal lemen huis, dat warmte gebruikt uit de naastgelegen sloot. Weervrouw Hoebert gaat nog verder. Zij wil een ‘energiepositief’ huis, dat meer schone stroom opwekt dat het nodig heeft. Een elektrische auto wil ze ook wel. Autofan Hiemstra heeft al een Tesla. 

‘Eco-elite’

Bij sommige luxe, dure keuzes van de ‘weermensen’ dringt de vraag zich wel op: spreekt hier de zogenoemde ‘eco-elite’, die zich duurzame dingen kan permitteren die voor de massa onhaalbaar zijn? Het interview met Verhoef ontkracht dit het sterkst. Ook hij is bewust en zuinig. Maar een Tesla is hem nog te duur en met zonnepanelen wacht hij nog tot de dakpannen aan vervanging toe zijn. Bovendien, duurzamer leven hoeft ook niet altijd met radicale maatregelen, komt in alle gesprekken terug. Begin al met de stoeptegels uit je tuin halen, zegt Hoebert. Minder vlees eten en minder het vliegtuig pakken levert bakken klimaatwinst op. 

Als presentatoren zijn ze zich bewust van de manier waarop je klimaatproblemen aankaart. Dat kan en moet op een aansprekende manier, zeggen ze. Zoals Freek Vonk het doet, zegt Kuipers Munneke. Zijn aanstekelijke enthousiasme over dieren zal biodiversiteit indirect helpen, denkt hij. Zo kun je het klimaat ook verbeteren door de schoonheid van de pool te belichten. Het meest creatieve idee komt wel van Hoebert. Waarom, zegt zij, leggen we niet langs alle autowegen ‘fietssnelwegen’ aan? Dat scheelt omrijden, en nu nieuwe auto’s schoon zullen worden, kun je er zonder vieze dampen fietsen.

Honderd redenen voor optimisme

De Ocean Cleanup, die kenden we al. Dat is de drijvende plasticvanger van Boyan Slat. Nu dient zich een overtreffende Climate Cleanup aan. Dat initiatief wil, net als bij de plastic soep, een reusachtige opruimactie. Maar dan voor CO2-uitstoot, die de aarde nu verhit, met ernstige gevolgen. Maar die gevaren en schade, daar gaat dit boek niet over. Daar bestaan al zoveel bundels over, vinden de makers. Het is nu tijd voor de oplossingen. De Climate Cleanup belicht de manieren om CO2-uitstoot te verminderen, zoals met windmolens en zonneparken. 

Daarnaast noemt ‘Drawdown’ ook methoden om broeikasgas dat nu al in de atmosfeer zit, er weer uit te halen. “Er zit inmiddels zoveel CO2 in de lucht dat we dit actief moeten terugbrengen naar vaste vorm, en om dat snelheid te geven doen we dat in ketens waarin waarde wordt toegevoegd. Denk aan bos planten in droge gebieden, bouwen met hout, wegen waar CO2 inzit, aan olivijnzand en vooral ook zeewierkweek”, aldus de Climate Cleanup, over planten en materialen die CO2 kunnen vastleggen. 

Drawdown, Paul Hawken (samenstelling). Uitgeverij MGMC. Prijs: 25 euro. © x

Klimaatontwrichting 

Drawdown is oorspronkelijk een uitgave van de Amerikaan Paul Hawken, die hij Engelstalig samenstelde. Morgen presenteert het expertnetwerk Climate Cleanup deze Nederlandse vertaling op het Nationaal Duurzaamheidscongres in Den Bosch. “Het meest veelomvattende plan ooit om klimaatontwrichting te keren”, staat met koeieletters op de kaft. Dat schept hoge verwachtingen. Binnenin maakt de eindeloze opsomming aan kansen en technieken voor het klimaat daar veel van waar. Het boek is fraai en leesbaar, terwijl het ook vol rekenwerk staat. De megatonnen CO2 vliegen je om de oren, alleen tonnen waar we van af kunnen komen dus. Dit maakt dat Drawdown een positief en hoopgevend boek is. 

Dat is ook precies de bedoeling van uitgever Maurits Groen, de duurzame ondernemer die twaalf jaar terug Al Gore naar Nederland haalde om ‘An Inconvenient Truth’ te presenteren, om de ernst van klimaatverandering aan te kaarten. “Dat was tóen belangrijk. Nederland is nu klaar voor deze hopeful truth”, aldus Groen. Het boek, vol mooie foto’s, gaat over een effectieve, vooral natuurlijke klimaataanpak wereldwijd. Wetlands en tropisch woud kunnen uitstoot opslurpen. Ook bosbeheer door inheemse volkeren kan helpen. Zelfs de controversiële ‘gezinsplanning’ (hoeveel kinderen wenst iemand?) komt als deeloplossing langs. Net als schone transportmiddelen, huizen en gebouwen, energievormen en voedsel.

Schone techniek kan oud zijn

Aardig is: schone techniek kan oud zijn. Drawdown toont de zonnepanelen die uitvinder Charles Fritts in 1881 met succes op een dak in New York plaatste. En het patent dat een Amerikaan in 1895 kreeg op een elektrische fiets. Alles bij elkaar noemt het boek honderd oplossingen, wereldwijd verspreid.

Toch staat Nederland centraal, zegt Sven Jense, die het boek promoot bij de Climate Cleanup. “Als er één land is dat beschikt over mensen, technische kennis en mogelijkheden daarvoor, is het Nederland.” Dat optimisme, dat Nederland ondanks de huidige achterstand een leidende rol kan innemen, past bij het netwerk van bevlogen klimaatkenners dat zich achter het boek schaart. In hoeverre Nederland écht nog voorop kan lopen moet blijken.

Maar het is in elk geval een welkom, fris idee. Tot dusver komen er veel sombere berichten langs, over Nederland onder aan duurzaamheidsranglijstjes, met een stevige toename van CO2-uitstoot. De waslijst aan toekomstkansen in Drawdown laat zien hoeveel verandering mogelijk is.

Kom op nou, kansen grijpen

Kom op nou!, zegt de Club van Rome. De titel vat mooi samen wat de auteurs kwijt willen. Daarbij zijn beide interpretaties juist. De auteurs uiten hun teleurstelling (kom op nou!) over de falende klimaataanpak in de wereld. En tegelijk pleiten ze voor het grijpen van de kansen, met schone techniek met duurzame consumptie (kom op nou!).

Anders Wijkman en Ernst Ulrich von Weizsäcker zijn allebei lid van de Club van Rome, bekend van het alarmerende rapport ‘Grenzen aan Groei’ (1972). 

Come On! Ernst Ulrich von Weizsäcker, Anders Wijkman. 200 pagina’s. Prijs: 21,99 euro. © x

Circulair ondernemen 

Wederom uiten ze hun grote zorgen over klimaatverandering (verwoesting van de planeet). We zijn bitter weinig opgeschoten sinds 1972, stelt het duo. Maar hoop op duurzaamheid, via ‘een nieuw soort verlichting’ heeft in hun betoog de overhand. Er is een momentum, zeiden de experts afgelopen najaar op het festival Springtij op Terschelling. CO2 uitbannen en circulair ondernemen staan hoog op de agenda. 

De Club van Rome, die dit jaar vijftig jaar bestaat, wil die positieve ontwikkeling verder omarmen. Makkelijk leesvoer is deze bundel beslist niet, het staat vol vaktaal, en bewandelt zowel filosofische als economische zijpaden. Maar wie zich er moedig doorheen ploegt krijgt het dubbele besef (kom op nou!) stevig ingeprent.

Lees meer boekrecensies op trouw.nl/boekrecensies.

Deel dit artikel