Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Hedendaagse hooikistpan bespaart slechts een paar kruimeltjes energie

Groen

Robin van Wechem

Een ‘ouderwetse’ hooikist. Een nieuw alternatief van piepschuim gooit inmiddels hoge ogen. © Phil Nijhuis
Groen doen

Misschien kent u de hooikist uit vroegere tijden als manier om energie te besparen. Eten werd in een pan aan de kook gebracht, het mocht een paar minuten doorpruttelen en vervolgens werd de pan in een kist met hooi gezet om de inhoud verder te laten garen. Een slaapzak of stapel dekens werkt trouwens ook.

Het Duitse pannenmerk Schulte-Ufer verkoopt pannen met een op maat gemaakte hooikist. De roestvrijstalen Romana Thermotopf heeft een bodem waar koper in is verwerkt, dat warmte snel geleidt en de pan dus snel doet opwarmen. De rest van de pan is van roestvrijstaal, dat warmte juist slecht geleidt, zegt Julia Kemper van Schulte-Ufer.

Lees verder na de advertentie

De Thermobox van piepschuim past precies om de pan heen, alleen de handvatten steken uit de isolatielaag als de pan erin zit. Na het verhitten van het eten moet de pan twintig ­seconden afkoelen voordat hij in de Thermobox kan worden gezet. Als de isolatiedoos stuk gaat, is hij ook apart verkrijgbaar.

Gebruikers blij

Op internet zijn vele lovende reacties te vinden over de Thermotopf, die vooralsnog voornamelijk in Duitsland te koop is. De gebruikers roemen het gemak, de energiebesparing en de tijd die ze nu niet bij het fornuis hoeven staan. De Thermotopf kookt niet over en als groenten en vlees klein genoeg worden gesneden en met voldoende vocht in de pan worden gedaan, worden ze precies goed gaar. Een enkeling kritiseert de warmte die verloren gaat door de uitstekende handvatten, evenals de prijs van de pan.

Er zit veel meer ­milieuwinst in het kiezen van energiezuinige ingrediënten dan in het beperken van de ­kookduur

Winnie Leenes, Centrum voor Energie en Milieukunde

Kemper laat weten dat de handvatten inderdaad opwarmen, maar dat de temperatuur binnen de toegestane norm ligt. “Het warmteverlies via de handgrepen heeft geen significant effect op het kookproces.”

Joke Kok uit Zuidzande is een enthousiaste Nederlandse gebruiker. “Ik vind het een fantastisch systeem, een luxe uitvoering van iets dat ik hiervoor al wel met andere middelen deed. Dan zette ik een pan bijvoorbeeld in een koelbox met handdoeken. Met de Thermotopf is dat niet meer nodig.”

Het gebruik van de pan is simpel, al zijn er wel dingen om rekening mee te houden. “Grote stukken vlees gaan gewoon niet en een hele bloemkool of venkel wordt ook niet gaar. Het is ook belangrijk om de afkoeltijd in de gaten te houden. De allereerste keer dat ik de pan gebruikte, zette ik hem rechtstreeks van het vuur in de isolatielaag. Toen versmolt het piepschuim een beetje. Nu tel ik altijd netjes tot twintig.”

Koken met de Thermotopf kost volgens Kok niet meer tijd, maar het vereist wel meer planning. “Als je het eten ’s ochtends of aan het begin van de middag klaarmaakt, is het ’s avonds klaar. Dat is voor werkende ouders met kinderen natuurlijk lastig. Je zou het eten de avond van tevoren al kunnen klaarmaken, zodat het ’s ochtends gaar is en je het ’s avonds kunt opwarmen. Ik kan me wel voorstellen dat mensen daar geen puf meer voor hebben na een dag werken.”

Milieuwinst klein

Ondanks het milieuvriendelijke imago verwachten experts niet dat de hooikistpan erg veel energie bespaart. Winnie Leenes, verbonden aan het Centrum voor Energie en Milieukunde van de Rijksuniversiteit Groningen, noemt het kruimelwerk. “Om te besparen moet je kijken naar het complete energieplaatje, inclusief directe en indirecte energie. ­Directe energie is in dit geval nodig om voedsel te bewaren en te koken, indirecte energie ­omvat de energie die nodig is geweest voor de productie van het voedsel. Er zit veel meer ­milieuwinst in het kiezen van energiezuinige ingrediënten dan in het beperken van de ­kookduur.”

Mariken Stolk van voorlichtingsorganisatie Milieu Centraal rekent de energiebesparing door. “Als je de Thermotopf vier keer per week zou gebruiken om mee te koken, heb je hem ongeveer twee uur nodig. Twee uur per week de elektrische kookplaat uitzetten, bespaart 50 kilowattuur op jaarbasis, ongeveer elf euro. Ter vergelijking: een gemiddeld huishouden gebruikt 3.000 kilowattuur per jaar, waarvan maar een klein deel naar het koken gaat.”

Ik vind het heel grappig om te koken met zo min mogelijk energie. Het is ook heel smakelijk.

Mevrouw Kok

De gedeeltelijk koperen bodem van de pan kan wel helpen hem sneller op te warmen, zegt Corné van Dooren van het Voedingscentrum. “De soortelijke warmte van koper is lager dan die van ijzer of staal, wat betekent dat er minder energie nodig is om het op te warmen. Minstens zo belangrijk zijn de grootte en het gewicht van de pan en de hoeveelheid water die verwarmd moet worden.”

Pannenfabrikant Schulte-Ufer claimt in een persbericht dat de voedingsstoffen van eten dat in de Thermotopf gaart, beter behouden blijven. Van Dooren kan dat niet bevestigen. “Bij koken gaan vitamines verloren doordat ze oplossen in water en in het kookvocht terechtkomen. Hoe minder contact met water en hoe korter de kooktijd, hoe minder vitamines er weglekken.”

Leenes onderschrijft dat. “Vitamine C is bijvoorbeeld gevoelig voor zuurstof, terwijl andere vitaminen gevoelig zijn voor licht en weer andere oplosbaar zijn in water. Hoe langer je kookt, des te minder voedingsstoffen die gevoelig zijn voor zuurstof overblijven. Om de in water oplosbare voedingsstoffen te behouden, kun je het best met zo min mogelijk water koken. Dat bespaart ook energie, want het water moet worden opgewarmd. Groenten eerst wassen en dan pas snijden voorkomt dat voedingsstoffen onnodig in het waswater terechtkomen.”

Koken zonder vuur

Bedrijf Nudge, dat consumenten en organisaties via campagnes wil aanzetten tot duurzamer gedrag, adviseert de Thermotopf-methode zonder Thermotopf. Als je het vuur onder een pan pasta, rijst, of bonen na een paar minuten koken uitzet en het deksel op de pan laat, gaart het eten gewoon door.

Van Dooren weet dat pasta en rijst ook op lagere temperaturen dan 100 graden garen. Andere methoden om energie te besparen tijdens het koken, zijn het gas laag draaien (60 procent minder energieverbruik) en koken met een snelkookpan (50 tot 70 procent minder kooktijd). Leenes voegt daaraan toe dat snelkookpannen vaak meer aankookenergie nodig hebben omdat ze zwaarder zijn.

Voor mevrouw Kok maakt het allemaal niet zoveel uit. “Ik vind het heel grappig om te koken met zo min mogelijk energie. Het is ook heel smakelijk.”

In de serie Groen Doen worden als duurzaam aangeprezen producten kritisch bekeken. Lees hier meer afleveringen.

Deel dit artikel

Er zit veel meer ­milieuwinst in het kiezen van energiezuinige ingrediënten dan in het beperken van de ­kookduur

Winnie Leenes, Centrum voor Energie en Milieukunde

Ik vind het heel grappig om te koken met zo min mogelijk energie. Het is ook heel smakelijk.

Mevrouw Kok