Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Grutto's beschermen kan wél

Groen

Rob Buiter

De eerste grutto uit het kleurringproject broedt al acht seizoenen op rij in Friesland. ©Rob Buiter

Het kost wat moeite, maar dan heb je ook wat. Wanneer je in een weiland de grondwaterstand hoog houdt, zodat weidevogels in de slappere bodem beter naar wormen en insecten kunnen peuren, waneer je zorgt voor wat meer kruiden op het land dan alleen maar een biljartlaken van Engels raaigras, en wanneer je niet vóór half juni gaat maaien, dan kun je op je boerderij niet alleen gras en melk produceren, maar ook grutto's.

Dat concluderen onderzoekers van de Rijksuniversiteit Groningen op basis van vier jaar veldstudie in Zuidwest-Friesland. Een ei dat is gelegd op boerenland met zulk 'intensief gruttobeheer' heeft maar liefst zeventien keer meer kans om in het volgend voorjaar een volwassen broedvogel op te leveren, dan een ei dat is gelegd op gangbaar beheerd, hoogproductief boerenland.

De onderzoekers van de afdeling Dierecologie volgden tussen 2007 en 2010 in totaal 850 paar grutto's op 8.471 hectare boerenland in Zuidwest-Friesland. Daarvan werd 20 procent weidevogelvriendelijk beheerd door particuliere boeren en door de natuurbeschermeningsorganisaties It Fryske Gea en Staatsbosbeheer. Op die 20 procent broedde 60 procent van de onderzochte grutto's. Het speciaal beheerde weidevogelland bleek in die periode een bron van nieuwe grutto's. Het gangbare weiland daarentegen was een ecologische 'put': er gingen per saldo meer grutto's dood dan erbij kwamen.

Het onderzoek werd uitgevoerd door grutto's een kleurring om de poot te geven. Daardoor werden ze op afstand individueel herkenbaar, en kon dus de overleving van kuikens en volwassen vogels van jaar tot jaar worden gevolgd. Het grote verschil tussen de beide typen grasland zat hem vooral in de overleving van de eieren en de kuikens.

Van de eieren op weidevogelvriendelijk beheerde gebieden kwam 54 procent uit, tegen slechts 32 procent van de eieren op gangbaar boerenland. Op de gangbare weilanden sneuvelden meer nesten onder de maaimachines en werden ook meer nesten leeggeroofd. Een kuiken dat op weidevogelvriendelijk land uit het ei kroop had vervolgens een tien keer zo grote kans om het volgend jaar als broedvogel terug te keren.

Opgeteld leverde een ei op weidevogelvriendelijk beheerd land het volgend jaar zeventien keer meer succes. De overleving van de volwassen vogels verschilde niet tussen de twee onderzochte typen land.

Het lijkt er op dat de grutto's deze betere kansen zelf ook inzien. De vogels zijn normaal gesproken erg trouw aan hun broedplaats. De meeste nesten liggen niet verder dan 300 meter van de plek van het jaar daarvoor. Maar als er wel verplaatsingen waren, dan was dit vaker van gangbaar boerenland naar weidevogelvriendelijk beheerd gebied (23 procent van alle verhuizende broedvogels) dan andersom (4 procent). Zouden de vogels in een willekeurige richting verhuizen, dan zouden ze juist een grotere kans hebben om op het - ruimer beschikbare - gangbare boerenland terecht te komen. Dat dit in de praktijk niet het geval was, lijkt te wijzen op een gerichte keuze van de vogels.

Het grootste deel van het betere gruttoland werd beheerd door natuurbeschermingsorganisaties. Dat betekent niet dat het gruttobeheer niet te combineren valt met een financieel gezond boerenbedrijf, zegt bijvoorbeeld melkveehouder Klaas Oevering uit Idzega.

"Samen met nog veertig andere boeren neem ik deel aan een 'gruttokring' hier in de regio. De maatregelen uit het rapport van de Groningse biologen passen wij in de praktijk al toe. Bijvoorbeeld laag grondwater is zeker met de drogere voorjaren van de laatste jaren geen enkel probleem, vooral niet als je niet met de allerzwaarste machines werkt. Het extensieve, kruidenrijke weiland wisselen we af met andere stukken intensiever weiland. De grasmengsels met meer kruiden erdoor zijn met name goed voor de gezondheid van de koeien. Wij hebben bijvoorbeeld meetbaar lagere dierenartskosten dan collega's die alleen maar met een monocultuur van Engels raaigras voeren. En laat maaien, dat is gewoon een kwestie van een beetje creatief meedenken met de grutto's. Als je ziet dat ergens nog jonge vogels lopen, dan maai je een ander stuk eerst. Zo flexibel moet je kunnen zijn."

Landelijk gaat het slecht met de gruttopopulatie. Jaarlijks neemt het aantal vogels met meer dan 5 procent af. Die achteruitgang is extra dramatisch omdat de helft van de Europese grutto's in Nederland broedt. Om die afname te stoppen, kan het beste worden geïnvesteerd in de periode van de nest- en kuikenoverleving. Eenmaal volwassen vogels lijken zich nog goed te kunnen redden.

Onderzoeksleider professor Theunis Piersma: "Weidevogels hebben toekomst in Nederland maar alleen in grote gebieden met doeltreffend weidevogelbeheer zoals in dit onderzoek: hoge grondwaterstand, zodat de vogels in de zachte bodem naar wormen kunnen peuren en de vegetatie meer structuur krijgt, kruidenrijke vegetatie waar voldoende grote insecten voor kuikens te vinden zijn en waar voldoende dekking is, en pas laat in juni maaien, zodat de eieren en jongen niet in de maaimachines sneuvelen. Alleen dan worden genoeg grutto's geproduceerd om de sterfte te compenseren."

Over eventuele extra kosten van dat gruttobeheer maakt Piersma zich geen zorgen. "Het is uiteindelijk aan economen om dat uit te reken. Wij laten als biologen zien wat de ecologische randvoorwaarden zijn om de grutto in de lucht te houden. Hoeveel de maatregelen kosten, en of we dat als maatschappij ervoor overhebben, is niet aan ons om te beantwoorden. Maar het zou me niet verbazen als het subsidiëren van gruttoboerderijen per saldo wel eens goedkoper zou kunnen zijn dan de subsidiëring van intensieve landbouw. Want vergis je niet, er gaat nu ook veel geld naar directe landbouwsubsidies en via de waterschappen ook naar zaken als diepe ontwatering. De achteruitgang van biodiversiteit die daarvan het gevolg is, kost op de lange termijn ook geld. Alleen zie je die kosten meestal niet terug in de vergelijkingen."

Deel dit artikel