Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Groen is goed voor gezondheid

Groen

Cokky van Limpt

Kinderen genieten van witte natuur in Kinderdijk. © ANP

Een groene omgeving houdt je langer gezond. Dat is al langer bekend. Maar maakt groen zieken ook sneller beter? Pas als er een antwoord is op die vraag, komt de zorg in actie, denkt Jolanda Maas.

In binnen- en buitenland doen wetenschappers al jaren onderzoek naar de relatie tussen natuur en gezondheid. En keer op keer komen ze tot de conclusie dat een groene en natuurlijke leefomgeving een positieve uitwerking heeft op de gezondheid van mensen. Een gratis 'groen medicijn', dat is goed nieuws in een tijd waarin de zorgkosten almaar stijgen. Toch doet de zorgsector nog niet veel met deze nieuwe inzichten.

Jolanda Maas (32), een van de sprekers vandaag tijdens een debat in De Balie over dit onderwerp, heeft wel een idee hoe dat komt. De sociologe promoveerde in 2009 op een onderzoek naar de effecten van een groene leefomgeving op de gezondheid en het welbevinden van mensen. Conclusie: mensen die in een groene omgeving wonen, voelen zich niet alleen gezonder, ze zijn het feitelijk ook. Ze gaan minder vaak naar de huisarts en hebben minder last van depressie, diabetes en longaandoeningen en herstellen gemakkelijker van stress dan mensen die wonen in een omgeving met weinig groen.

"Het onderzoek dat tot nu toe is gedaan, inclusief dat van mijzelf, gaat vooral over groen in de woonomgeving," zegt Maas. "Het speelt zich dus af op het terrein van de preventie. Al die onderzoeken geven sterke aanwijzingen dat een natuurlijke omgeving ziekte kan voorkomen. Maar naar de vraag of mensen die al ziek zijn, ook sneller herstellen in een natuurlijke omgeving, met uitzicht op een boom bijvoorbeeld in plaats van op een muur, is nog weinig onderzoek gedaan."

Een van de meest geciteerde studies over dit onderwerp is van de Amerikaan Ulrich. "Hij onderzocht in 1983 het herstelproces van mensen die een galblaasoperatie hadden ondergaan. Ulrich kwam tot de conclusie dat zij één dag eerder naar huis konden, als zij in een natuurlijke omgeving van de ingreep herstelden. Maar dat is een van de zeer weinige studies die op dit terrein beschikbaar zijn. Ik denk dat er eerst meer onderzoekscijfers nodig zijn over de vraag wat groen rondom ziekenhuizen, verpleeg- en verzorgingshuizen precies doet met patiënten, om de zorgsector echt mee te krijgen.

"Het geld dat het ministerie van volksgezondheid uitgeeft, gaat vooral naar de behandeling en verpleging van - chronisch - zieken. Slechts een klein deel gaat naar preventie. Er zijn wel steeds meer ziekenhuizen en verpleeghuizen die op eigen initiatief investeren in groenvoorzieningen, mede omdat ze verwachten dat dit het welzijn van hun patiënten of bewoners verbetert. Maar ook om met een aantrekkelijke, groene omgeving meer patiënten te trekken. Net als bij huizen geeft een groene omgeving een ziekenhuis of verpleeginrichting een meerwaarde."

Hoewel de overheid nog weinig gevoelig lijkt voor 'het groene medicijn', omdat wetenschappelijke bewijzen voor de curatieve kracht van groen nog ontbreken, wint het preventieve argument de laatste jaren bij sommige instanties wel terrein. Zo deden eind oktober bestuurders uit de gezondheidssector een oproep aan het kabinet om meer te investeren in groen. GGD Nederland, Menzis, Ziekenhuis Gelderse Vallei, Nederlands Instituut voor Sport en Bewegen, Big Move, Trimbos Instituut en Alterra schrijven in hun brief aan het kabinet ervan overtuigd te zijn dat 'investeren in groen een goed middel is om de arbeidsproductiviteit en de gezondheid van de Nederlandse bevolking op peil te houden'. Zo kan er bezuinigd worden, vervolgen zij, zonder dat dit ten koste gaat van de kwaliteit of toegankelijkheid van de zorg.

Niet alleen zou de overheid het bestaande groen toegankelijker moeten maken en meer geschikt voor allerlei vormen van gebruik, maar ook zou zij méér groen moeten aanleggen in de steden en hun directe omgeving, vinden de bestuurders. In hun oproep aan het kabinet refereren zij tevens aan het onderzoek dat adviesbureau KPMG dit voorjaar heeft gedaan naar de economische baten van natuur in verband met gezondheid. Met Jolanda Maas' proefschrift als inhoudelijk uitgangspunt komt KPMG in zijn rapport 'Groen, gezond en productief' tot de conclusie dat investeren in groen leidt tot forse besparingen op zorgkosten en ziekteverzuim. Het adviesbureau heeft berekend dat er 400 miljoen euro bespaard kan worden, als 10 miljoen mensen in een groenere omgeving zouden wonen.

De zorgsector mag dan als geheel nog niet echt werk maken van 'het groene medicijn', toch komt her en der al wel wat van de grond. Zo heeft IVN (Instituut voor natuureducatie en duurzaamheid) het initiatief genomen om, in samenwerking met ziekenhuizen, wandelingen in de natuur te organiseren met diabetespatiënten. Ziekenhuis Bernhoven in Vught is begonnen met deze 'Biowalks' en inmiddels gebeurt het op meer plaatsen. Maas heeft een onderzoekje gedaan naar de ervaringen van de deelnemers. Daaruit is gebleken dat de deelnemers aan de Biowalk inzicht hebben gekregen in het positieve effect van bewegen op hun bloedsuikerwaardes en beter hebben leren omgaan met hun ziekte. Een derde van de deelnemers is na de Biowalk vaker gaan wandelen in de natuur en ruim 66 procent zegt te hebben ervaren dat natuur een positief effect heeft op de gezondheid. Alle deelnemers vonden het een extra ontspannend gevoel geven dat de wandeling in de natuur plaatsvond.

Ook nieuw op het podium van de gezondheidszorg is het Vitura Vitaliteitscentrum. Het eerste centrum volgens dit concept wordt naar verwachting in het voorjaar van 2013 geopend, op Landpark Assisie in Biezenmortel. Vitura richt zich op de behandeling van stressgerelateerde ziekten, zoals burnout en overspannenheid, door middel van preventieve en curatieve programma's. Hierbij wordt gebruik gemaakt van een in Zweden ontwikkelde methode waarin groene (buiten)ruimten, in de vorm van een combinatie van tuinen, een belangrijke rol spelen. Achmea, de Kamer van Koophandel en Agro & Co Brabant (als partner) ondersteunen dit initiatief.

Ook op onderzoeksgebied is er genoeg gaande. Vanuit het VU Medisch Centrum, waar zij als deeltijd-onderzoeker is aangesteld bij de afdeling sociale geneeskunde, neemt Maas deel aan het vierjarige, door de EU gesponsorde, Europese onderzoeksproject Phenotype. In Phenotype werken universiteiten en gezondheidsinstellingen uit Nederland, Engeland, Zwitserland, Litouwen, Spanje en de VS samen.

De onderzoekers willen meer inzicht krijgen in de relatie tussen natuur en gezondheid. Hoe komt het dat natuur goed is voor de gezondheid en het welbevinden van mensen? Welke soort natuur is goed voor mensen? Heeft de veronderstelde heilzame invloed van natuur ook een neurologisch effect, dat te meten is met een MRI-scan? Op zulk soort vragen hoopt Phenotype de komende jaren via onderzoek antwoorden te vinden, die vervolgens vertaald kunnen worden in concrete beleidsaanbevelingen en richtlijnen voor natuur en gezondheidsorganisaties. Ook streven de onderzoekers naar een betere integratie van gezondheidsbehoeften in ruimtelijke ordening en beheer van de groene ruimte. Behalve het VU Medisch Centrum nemen van Nederlandse zijde het RIVM en de VGGM (Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden) deel aan Phenotype.

Buiten de zorgsector is Maas vanuit haar functie bij de afdeling sociale en organisatie psychologie van de VU, in Helmond bezig met een onderzoek naar de effecten van groene schoolpleinen. Uit de voorlopige resultaten blijkt dat leerlingen, leraren en ouders groene schoolpleinen gezelliger, mooier, schoner, avontuurlijker, leuker en groter vinden. Ook geven ze schoolpleinen met groenelementen zoals gras, bosjes, paadjes, heuveltjes en boomstammetjes een hoger cijfer dan grijze, stenen pleinen. Meisjes voelen zich onprettiger op grijze en groen-grijze pleinen dan op groene pleinen. En jongens kunnen zich na een speelkwartier op een groen schoolplein beter concentreren dan na een pauze op een grijs plein.

Ook een initiatief uit de groensector, Zorgeloos Groen, wil Maas nog graag noemen. In de vorm van borders met vaste planten biedt Zorgeloos Groen een kleurrijk alternatief voor het vaak intens saaie openbaar groen. "De hoeveelheid groen in de leefomgeving van mensen is belangrijk voor hun gezondheid en welbevinden, maar de kwaliteit van het groen is dat evenzeer," meent zij. Zorgeloos Groen is een samenwerkingsverband van Buro Mien Ruys tuin- en landschapsarchitekten - voor het ontwerp en beplantingsplan, Heijmans Sport en Groen - voor de aanleg en het onderhoud, en de kwekerijen Boot & Co en Lageschaar, voor de beplanting en het beplantingsadvies. Door een combinatie te maken van hagen, heesters, rozen, siergrassen en vaste planten heeft het Zorgeloos Groen jaarrond een hoge belevingswaarde voor de omwonenden. Volgens de vier bedrijven betekent hun beplantingsconcept ook nog een besparing op de onderhoudskosten. Zij leggen bloeiende borders aan met vaste planten, hagen, heesters, siergrassen en rozen, die in onderhoud goedkoper zijn dan gras, onder andere omdat de toegepaste soorten ziektevrij zijn en onkruid geen kans geven. "Dat is prettig voor gemeenten," zegt Maas, "nubepaalde bestrijdingsmiddelen niet meer gebruikt mogen worden."

Zorgeloos Groen heeft de afgelopen jaren verschillende projecten uitgevoerd, waaronder gemeenschappelijke tuinen in woonwijken in Nijmegen en Apeldoorn, daktuinen op parkeergarages in Nijmegen en Deventer en de groenvoorziening bij een zorgcomplex in Emmen. Opdrachtgevers zijn woningbouwverenigingen, gemeenten, Verenigingen van Eigenaren en projectontwikkelaars.

De reacties van de bewoners zijn positief. Zij vinden hun wijk leefbaarder en gaan zuinig om met het groen, omdat ze het waarderen. Dat vertaalt zich in minder zwerfvuil en minder hondenpoep. Ook worden de planten niet uit de borders gerukt en de plantvakken niet meer, zoals voorheen wel vaker met de saaie grasvelden gebeurde, gebruikt als parkeerplaats voor auto's. "Zorgeloos Groen heeft mij gevraagd onderzoek te doen naar wat de metamorfose van de groenvoorziening met omwonenden doet," zegt Maas. Maar of dat onderzoek er ook komt, hoort ze nog. De financiering is nog niet rond.

'Natuurkorting' op de zorgpolis
Sommige zorgverzekeraars zijn de afgelopen tijd gaan samenwerken met natuurorganisaties, omdat zij ervan overtuigd zijn dat natuur goed is voor de gezondheid van mensen. 'Wie vaak de natuur ingaat, voelt zich fysiek beter, is beter bestand tegen stress en doet minder vaak een beroep op medische zorg', schrijft Menzis op zijn website. Menzis werkt samen met Natuurmonumenten en sponsort onder andere de Wilde Buitendagen van de natuurorganisatie. Op deze dagen kunnen kinderen in de gebieden van Natuurmonumenten met hun ouders aan allerhande activiteiten deelnemen, van wandelen en spoorzoeken tot vlotten bouwen en vuurtjes maken. Leden van Natuurmonumenten die bij Menzis een zorgpolis afsluiten, krijgen 6 procent korting op de basisverzekering en 8 procent op de aanvullende verzekeringen, en ze ontvangen een boekje met aanmoedigingen om de natuur in te gaan. Voor elke afgesloten polis schenkt Menzis 25 euro aan Natuurmonumenten.

De Friesland Zorgverzekeraar werkt samen met It Fryske Gea, De Waddenvereniging en de Landschappen van Drenthe, Noord-Holland, Flevoland, Overijssel, Zuid-Holland en Groningen. Samen met die natuurorganisaties heeft De Friesland het Natuurcollectief bedacht. Wie zich voor deze zorgverzekering aanmeldt of zijn bestaande verzekering bij De Friesland omzet naar het Natuurcollectief, krijgt 8 procent korting op de zorgverzekeringen van de verzekeraar en 10 procent op de doorlopende reis- en annuleringsverzekering van De Friesland. Bovendien doet de verzekeraar een extra donatie aan een natuurorganisatie naar keuze. De Friesland organiseert en ondersteunt ook regelmatig wandel- en loopmanifestaties in de natuur, en moedigt zijn verzekerden aan om zoveel mogelijk aan gezonde activiteiten deel te nemen.


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Deel dit artikel