Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Grensverleggende schoonheid langs de Rijn

Home

Flip van Doorn

Op de linkeroever Duitsland, rechts Nederland. Grensrivier De Wild, met op de achtergrond Hoch Elten. © Van Doorn Flip

Het punt waar de Rijn ons land binnenstroomt. We zouden het landschap er on-Nederlands mooi kunnen noemen. Al is het maar omdat de grens er net zo makkelijk zijn loop verlegt als de rivier.

Het uitzicht over de brede rivier die traag door oneindig laagland gaat is zo Nederlands als maar mogelijk. De plek waar ik sta is dat niet. Ik overzie de Rijnstrangen, het achterland van Spijk en Lobith. Bomen markeren de loop van een dode arm van de rivier, de Oude Rijn. In de verte zie ik een groter wateroppervlak oplichten, de kerktoren van Herwen, de kraan die later van een scheepswerf bij Tolkamer blijkt te zijn. Nederland ligt aan mijn voeten maar ik sta in Duitsland, op de Eltenberg. Zestig jaar geleden zou ik mij op dezelfde plek op Nederlands grondgebied hebben bevonden, daarover later meer.

Lees verder na de advertentie

De vergezichten over het rivierenland doen me denken aan een terras van het Belmonte arboretum in Wageningen. Daar staat een informatiebord dat de Wageningse Berg omschrijft als een on-Nederlandse mooie plek. Iemand heeft verbeten dat ‘on’ weggekrast. Terecht; het is een neerbuigende manier om de schoonheid van ons land te beschrijven. Het zijn nu juist al die plekken die als on-Nederlands te boek staan, die samen Nederland zo bijzonder en afwisselend maken. En dan: wat is Nederlands? Wie bepaalt dat nu eigenlijk?

Tekst loopt door onder de afbeelding

De Stiftskerk van Hoch-Elten © Van Doorn Flip

De landsgrens heeft in deze regio met de jaren net zo makkelijk zijn loop verlegd als de rivier dat al die tijd deed. Elten hoorde bij Pruisen en voordien bij Kleve. In de Middeleeuwen viel het dorp nog onder de bezittingen van het hertogdom Gelre, terwijl de abdij een zelfstandige heerlijkheid was waar moeder overste wereldlijke macht uitoefende: het Stift Elten. Daal ik de stuwwal af, dan sta ik aan de oevers van de Wild. Ooit was het een van de zijarmen van de Rijn, net als de Oude Rijn waarin het stroompje opgaat. Hun gezamenlijke loop vormt sinds 1 augustus 1963 een stukje landsgrens. Voor die tijd hoorde Elten enkele jaren bij Nederland, ter compensatie van geleden schade tijdens WOII. De nacht waarin Nederland het gebied teruggaf aan Duitsland ging de geschiedenis in als de Eltener Butternacht. Op 31 juli 1963 parkeerden handelaren vrachtwagens vol boter en andere waar in het Nederlandse dorpje Elten. De volgende ochtend stonden de wagens zonder van hun plaats te zijn gekomen geheel legaal in Duitsland. De staatskas liep miljoenen aan accijnzen mis.

Aan de oever van de Wild, aan Nederlandse zijde, zijn de markeringen van een Klompenpad aangebracht. Het Rijnweidepad. Het slingert langs oude rivierbeddingen, stroomruggen en dichtgeslibde geulen. Waar ooit de Rijn stroomde, graast nu vee. De rivier is in een korset van kloeke dijken gewrongen, de ruimhartig afgezette klei is afgegraven ten behoeve van de steenfabrieken aan de oever. Weelderige natuur kwam ervoor in de plaats. Meerkoeten, futen, aalscholvers en rietzangers, gele waterlelies, elzen en wilgen. Een landschap dat we typisch Nederlands zouden kunnen noemen, maar een aalscholver wiekt van hier zo Duitsland in. En daar ziet het er net zo uit.

Tekst loopt door onder de afbeelding

Monument "Und so weiter" bij de plek waar de Rijn Nederland binnenstroomt. © Van Doorn Flip

Aan de dorpsdijk in Lobith leidt het Schipperspoortje naar de plek waar schippers afmeerden om bij kasteel het Tolhuis tol te betalen. Dat was in de tijd dat Lobith nog wel aan de Rijn lag, maar tot Pruisen behoorde. Beneden aan het pad ligt de geamputeerde rivierarm als een langgerekte vijver in zijn eigen bedding. Toen Lobith in 1817 naar de Nederlandse kant van de grens werd geschoven, lag het dorp al niet meer aan de Rijn. Wat de geschiedenisboekjes ook mogen beweren, de Rijn kwam Nederland nooit bij Lobith binnen. Tegenwoordig is Spijk het eerste dorp dat de rivier aandoet. Industrie. Staal en bakstenen.

Bij de plek waar de Rijn ons land binnenstroomt ligt op de oever een grote betonnen schijf. De titel van het kunstwerk luidt ‘Und so weiter’, maar voor de Rijn geldt dat niet. Na de grootse entree door de Gelderse Poort moet hij verder als het Bijlands Kanaal, daarna volgen snel de eerste aftakkingen. Het Klompenpad maakt een slag door Duitsland, doet het natuurgebied Die Moiedtjes aan. Restanten van kleiputten, nu toevluchtsoord voor libellen, wielewalen, bevers. De Spykerweg laat zich nooit duidelijk uit over de vraag of hij Nederlands of Duits wil zijn. Pas na de oversteek van grensrivier de Wild weet ik zeker dat ik weer op Duits grondgebied ben. Tunneltje door, linksaf en dan de stuwwal op voor een laatste blik op een van die vele on-Nederlands mooie Nederlandse landschappen.

Rijnweidepad

Het Rijnweidepad is een Klompenpad van 11 km lang en begint bij de kerk van Spijk. Er is ook een aanlooproute vanuit Tolkamer. De route is onlangs gewijzigd, gebruik daarom de recentste kaart van de website (die overigens bij Die Moiedtjes afwijkt van de praktijk in het veld). www.klompenpaden.nl

Volg voor het uitzicht vanaf de Eltenberg op de Spykerweg de wit-rode markering van het Pieterpad.

Wedstrijd

Op 21 september verschijnt bij Thomas Rap ‘Het Mooiste Nederland’, een bloemlezing uit deze rubriek in boekvorm. Naar aanleiding hiervan vragen wij u naar uw eigen Mooiste Nederland. Stuur uw suggestie, met een motivatie van maximaal 100 woorden, naar tijdpost@trouw.nl. De redactie kiest een winnaar en stuurt Flip van Doorn naar de voorgedragen plek. De winnaar krijgt een exemplaar van het boek.



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie