Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Goed voor het milieu: varkens leren naar het toilet te gaan

Groen

Marianne Wilschut

De varkens op De Hoeve doen hun behoefte graag boven het toiletrooster. © Ton Toemen

De stallen van varkens stinken veel erger dan gedacht. Maar er bestaat al een stal die gezonder is voor de dieren en minder ammoniak, fijnstof, methaan en geur uitstoot. De crux: het varkenstoilet.

Wie varkens in de modder ziet wroeten, zou het niet zeggen, maar varkens zijn zindelijk. En omdat ze ook nog eens slim zijn, moet het mogelijk zijn om ze te leren naar het toilet te gaan. Varkenshouderij De Hoeve in Valkenswaard van Hans en Diny Verhoeven is een van de vier varkensbedrijven in Nederland die als proefstal ervaring opdoen met een nieuw type stal waarin de varkens op een vaste plek hun behoefte doen, waarna de poep en plas dagelijks wordt weggepompt naar de monovergister.

Lees verder na de advertentie

In het varkenstoilet van De Hoeve hangen dan ook vrijwel geen nare geurtjes. Wie het verblijf van de vleesvarkens binnenstapt heeft geen last van een zware ammoniakgeur die op de keel slaat. De dieren, die even schrikken van het vreemde bezoek maar al gauw met hun natte neuzen nieuwsgierig komen snuffelen, doen hun behoefte namelijk boven een rooster achterin de stal. Dat past goed bij hun natuurlijke gedrag. Verhoeven: "Een varken doet zijn behoefte graag in een veilige omgeving en achterin het hok hoeven ze niet bang te zijn dat ze van achteren worden aangevallen. Daarnaast houden ze graag hun voer- en ligplaats mestvrij. Dus kun je ze goed leren om hun behoefte boven het rooster achterin de stal te doen."

Varkens houden graag hun voer- en ligplaats mestvrij. Dus kun je ze goed leren om hun behoefte boven het rooster achterin de stal te doen

Hans Verhoeven

Boven dat rooster liggen nog een paar keutels die nog niet door het rooster zijn gevallen. Varkenspoep is namelijk vast. De kledderige mestbrij ontstaat pas als de keutels en de plas van de varkens in de kelders onderin de stal liggen. Daar ligt die mest soms wel een jaar. Zo ontstaat ammoniak, dat zich ontwikkelt als poep en urine samenkomen. Omdat Verhoeven de opgevangen ontlasting dagelijks wegpompt en de plek waar de varkens hun behoefte doen zo klein mogelijk weet te houden, heeft hij de uitstoot van ammoniak op zijn bedrijf met 85 procent weten terug te brengen. De uitstoot van geur nam met 70 procent af.

De Hoeve voldoet hiermee nu al aan de strengere emissieregels die de provincie Noord-Brabant per 2022 gaat invoeren. Boeren moeten dan hun ammoniakuitstoot met 85 procent hebben verminderd ten opzichte van de standaardnorm. De varkensrijke provincie loopt hiermee zes jaar voorop op de rest van Nederland. Verhoeven: "Het ligt voor de hand dat veel varkenshouders een luchtwasser gaan plaatsen om aan die strengere milieunormen te voldoen. Maar stallen met een luchtwasser zijn ongezond voor de dieren. Het systeem filtert de ammoniak namelijk alleen als die de stal verlaat. De varkens blijven evengoed in de ammoniaklucht zitten en dat is slecht voor onder andere hun longen. Mijn varkens hebben daar nu geen last meer van. Ik werk al vijf jaar antibioticavrij."

Bovendien blijkt uit onderzoek van de Wageningen Universiteit dat de effectiviteit van luchtwassers veel geringer is dan tot nu toe werd aangenomen. De hoeveelheid uitstoot die ze reduceren, is in de praktijk soms maar de helft van wat de apparaten presteren bij tests in een laboratorium.

Proefstal

Omdat Verhoeven, die een van de initiatiefnemers is van de Keten Duurzaam Varkensvlees, wilde stoppen met het geven van antibiotica aan zijn varkens, kwam hij in 2013 op het idee om zijn bestaande stallen om te bouwen tot stallen met een varkenstoilet. Hij had hiervoor inspiratie opgedaan bij de Wageningen Universiteit die al eerder experimenteerde met verschillende varkenstoiletten. Met nog drie andere varkenshouders in de omgeving heeft De Hoeve nu de status van proefstal. 

Wij willen aan varkenshouders en de banken laten zien dat je een bestaande stal kunt aanpassen zonder dat de kosten enorm oplopen

Hans Verhoeven

Samen ontvingen zij van de provincie 2,6 miljoen euro subsidie. In ruil daarvoor delen Verhoeven en zijn drie collega's hun ervaringen met de aanpassingen in de stal onder andere via een speciale website. Verhoeven: "Wij willen aan varkenshouders en de banken laten zien dat je een bestaande stal kunt aanpassen op een milieu- en diervriendelijke manier zonder dat de kosten enorm oplopen. Het verbouwen van je stallen kost natuurlijk geld, maar een luchtwasser verbruikt weer veel energie. Ik wek mijn eigen energie grotendeels op met de monovergister. Daarnaast heb ik gezondere dieren die sneller groeien en dus ook meer opleveren."

De tekst gaat verder onder de afbeelding

© Ton Toemen

Bijkomend voordeel van de monovergister is dat het broeikasgas methaan nu niet in de atmosfeer terechtkomt maar wordt omgezet in energie. "Het is veel beter om het probleem van ammoniak- en methaanuitstoot bij de bron aan te pakken", zegt Nico Verdoes, mestonderzoeker bij Wageningen Livestock Research. "De productie van biogas is bovendien hoger als je verse mest gebruikt." Daarnaast is zo'n staltype met riolering ook beter voor de gezondheid van de boer en zijn medewerkers, weet hij. "Doordat de mest snel wordt afgevoerd komen er minder fijnstofdeeltjes uit de stal."

Het is veel beter om het probleem van ammoniak- en me­thaan­uit­stoot bij de bron aan te pakken

Nico Verdoes, mestonderzoeker

Verdoes was vanuit de Wageningen Universiteit betrokken bij eerder onderzoek naar varkenstoiletten. "We hebben twee staltypes getest en daarvan hebben we geleerd dat er meer bij komt kijken dan alleen een goede eet-, rust- en mestplek inrichten. Ventilatie is ook erg belangrijk. Varkens kunnen namelijk niet zweten. Om koelte op te zoeken willen ze op een natte plek gaan liggen. Daarom wroeten ze in de natuur zo graag in de modder. In onze teststallen zagen we dat de varkens braaf van het toilet gebruikmaakten totdat ze zwaarder werden en het te warm kregen. Dan maakten ze van hun mestplaats een ligplaats en omgekeerd. Een goede temperatuur in de stallen is dus van belang."

Dat probleem heeft Verhoeven ondervangen door het plaatsen van ventilatie en vloerkoeling in zijn stallen. Maar ook hij is nog aan het zoeken naar het optimale systeem. Zo had hij onlangs nog overleg met de Dierenbescherming van wie hij één ster van het Beter Leven Keurmerk krijgt. "Ik had aanvankelijk twee aan elkaar gekoppelde stallen van elk dertien vierkante meter waarin twintig varkens rondliepen. Maar in die met elkaar verbonden stallen lieten de dieren hun mest ook buiten de roosters vallen. Daarom heb ik de verbinding tussen de stallen dichtgemaakt. Nu zitten er dertien varkens op dertien vierkante meter en doen ze hun behoefte wel op het toilet. Maar volgens de regels van de Dierenbescherming mag dat niet. Ik probeer ze nu duidelijk te maken dat dit voor de gezondheid van de dieren beter is omdat de hokken nu niet meer worden bevuild."

Meer ruimte

De varkenshouder gaat ook in het verblijf van de gespeende biggen en van de fokzeugen riolering aanleggen. Dan krijgen de zeugen, die nu nog vaststaan tussen hekken, meer ruimte. Daarnaast heeft Verhoeven nog een zogenaamde helofytenfilter op zijn verlanglijstje staan. Daarmee kan hij het vocht dat overblijft uit de monovergister filteren zodat het afvalwater schoon genoeg is om in het oppervlaktewater te lozen. Nu moet hij dat laatste mestvocht namelijk uiteindelijk toch nog uitrijden op zijn land. De vaste fosfaatrijke compostachtige substantie die uit de biovergister komt, heeft wel al een herbestemming. Die verkoopt Verhoeven als meststof. "Mijn ideaal is een gesloten systeem waarbij het dier centraal staat."

Lees ook: In de varkensstal wordt het drukker en drukker

Varkensbedrijven blijven sterk groeien. En zeugen krijgen almaar meer biggetjes. Oftewel, de intensivering van de varkenshouderij gaat in rap tempo door.

Deel dit artikel

Varkens houden graag hun voer- en ligplaats mestvrij. Dus kun je ze goed leren om hun behoefte boven het rooster achterin de stal te doen

Hans Verhoeven

Wij willen aan varkenshouders en de banken laten zien dat je een bestaande stal kunt aanpassen zonder dat de kosten enorm oplopen

Hans Verhoeven

Het is veel beter om het probleem van ammoniak- en me­thaan­uit­stoot bij de bron aan te pakken

Nico Verdoes, mestonderzoeker