Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Een warm huis dankzij waterstof? Delftse studenten zijn proefkonijn tijdens experiment

Groen

Frank Straver

Gasleidingen die worden klaargemaakt voor Waterstof (voorgrond) in the Green Gillage van de TU Delft waar men ervaring opdoet met het gebruik van Waterstof. © Phil Nijhuis

‘Groene’ waterstof kan in de toekomst huizen verwarmen zonder dat er aardgas aan te pas komt. Maar werkt het wel? In Delft en Rozenburg beginnen ze ermee.

Serge Santoo van The Green Village bij de TU Delft klapt zijn laptop open. Daarop laat hij een plaatje zien van rennende mensen, die besmeurd zijn met modder. Een mudrace, dat is zijn metafoor voor de energietransitie. Het is leuk, je komt vooruit, je hebt een mooi doel. “Maar de eindstreep bereiken gaat met vallen en opstaan.” 

Lees verder na de advertentie

Dat is waarom The Green Village zich opwerpt als proeftuin, om nieuwe, duurzame technieken uit te proberen, in een veilige omgeving met experts. Dit minidorp, met enkele huizen waarin TU-studenten mogen wonen, zit vol met nieuwe materialen, technieken en veelbelovende uitvindingen.

Een graafmachine hapt stukken grond uit de bodem van het grasveld op The Green Village. Zwarte buizen liggen klaar op de grond, energienetbeheerder Enexis is uitgerukt met een busje. De afgegraven bodem ziet er bijna zo blubberig uit als de mudrace waar Santoo, ‘manager marketing & co-creation’ het over had. Hoe modderig ook, dit is een duurzame mijlpaal.

De proef is een primeur, want nog niet eerder zijn in Nederland huizen verwarmd met ­hr-ketels op pure waterstof

Proefkonijn

Het is het begin van het nieuwste experiment, dat nog dit jaar klaar moet zijn. Voor het eerst gaan huizen zich warm stoken met waterstof, bij wijze van proef. “Dat is het fijne aan ons living lab”, zegt Santoo. “Hier hoeft niet alles in één keer 100 procent goed te gaan.” Veiligheid staat altijd voorop, zegt hij, maar stel dat de warmte uit waterstof een keer even uitvalt, dan hoort dat bij de testen. De studenten die in de duurzame huisjes gaan wonen hebben daar geen moeite mee, zegt hij. Die weten dat ze proefkonijn zijn, ten bate van mogelijke duurzame doorbraken.

Terwijl de aanlegwerkzaamheden in Delft gaande zijn, komt er een bericht binnen uit de Rotterdamse deelgemeente Rozenburg. Ook daar starten energiebedrijven een test met waterstof in plaats van aardgas in de cv-ketel, maar dan in echte huizen. ‘De proef is een primeur, want nog niet eerder zijn in Nederland huizen verwarmd met ­hr-ketels op pure waterstof’, aldus het project dat 2019 begint. De betrokken energienetbeheerder in Rozenburg, Stedin, zegt: “De toepassing van waterstof voor verwarming van huizen lijkt potentieel te hebben, maar moet nog wel verder worden onderzocht”.

Het is goed dat de proef op de som wordt genomen, zegt Santoo. Je kunt geen energiecongres of duurzaamheidsdebat bijwonen, of er is wel iemand die zegt: waterstof, dat is dé oplossing. Maar zolang daar geen bewijs van is, mikt de energiesector op andere technieken om aardgas te vervangen: schone elektriciteit, warmtenetten en (in beperkte mate) groen gas. Die drie opties zet het Nationaal Klimaatakkoord, dat nog in de maak is, ook centraal voor huizen.

Praktijkbewijzen

Wie weet, zei hoofdonderhandelaar Diederik Samsom in Trouw, gaat waterstof ooit belangrijk worden in huizen . ‘Maar eerlijk is eerlijk: de grote hoeveelheden warmte zullen eerst komen van geothermie en elektrische warmtepompen. We moeten nu beginnen.’ ­Experts die in waterstof geloven, zoals hoogleraar Ad van Wijk (nummer 40 van de Trouw Duurzame 100) van de TU Delft, verbonden aan The Green Village, moeten daarom met praktijkbewijzen komen. 

Ja, in de industrie is onduurzame, grijze waterstof (zie kader) al heel normaal. En er zijn ook voertuigen die door waterstof worden aangedreven. De gemeente Groningen laat (vuilnis)wagens erop rijden en heeft een eigen waterstofstation. De Ecolution, de boot van de in 2014 overleden astronaut Wubbo Ockels, krijgt een waterstoftank. Het is geen onbewezen techniek of energiebron. Alleen, de vraag die steeds maar blijft hangen is of het kan in een deel van de huizen.

Het lijkt zinvoller om waterstof, geproduceerd met windmolens op zee, in fabrieken aan de kust te gebruiken

Jörg Gigler van topconsortium Nieuw Gas

De Nederlandse gemeenten komen in 2021 met een plan om wijken aardgasvrij te maken. Als zij ervoor kiezen om oude gaspijpen weg te halen, vervliegen potentiële kansen voor waterstof. Want, is de aanname, door oude gaspijpen in de grond kun je ook waterstof laten lopen. Onderzoeksinstituut Kiwa zei afgelopen zomer dat het prima kan. “Netbeheerders kunnen het huidige aardgasnet in Nederland relatief eenvoudig geschikt maken voor de distributie van waterstof”, aldus Kiwa. Het gaat om technische aanpassingen.

Ouderwetse buizen

Om die aanpassingen van aardgas- naar waterstofnetwerk te onderzoeken gebruiken ze op The Green Village in Delft ook ouderwetse buizen, zegt ­manager Santoo. Een moderne cv-ketel voor gas kan ook op waterstof stoken, is de verwachting. Dit zou uitkomst kunnen bieden voor oude huizen in Nederland. 

Maar zelfs als het werkt, zal de rol van waterstof in huizen klein blijven, denkt Jörg Gigler van topconsortium Nieuw Gas, een kenniscentrum. “Het lijkt zinvoller om waterstof, geproduceerd met windmolens op zee, in fabrieken aan de kust te gebruiken. Die kunnen hun aardgasketels ermee gaan vullen. Huizen kunnen ook overstappen op groen gas, gemaakt uit mest, gft en slib.” Toch vindt ook Gigler het hoe dan ook wijs om de eerste ervaringen op te doen met waterstof in een huis. Al was het maar om mogelijke nadelen in de praktijk vast te stellen. 

Dekentje

“Mocht er een keertje iets mislopen met de proef, dan geven we de studenten wel een extra dekentje om warm te blijven”, lacht Santoo. Maar, benadrukt hij, het is niet zo dat ze maar wat gaan ‘aanrommelen’. De test is uiterst serieus en bedoeld om de techniek versneld naar de wijk te brengen. Omdat The Green Village geen commerciële opzet heeft, is het ook denkbaar dat waterstof als een tegenvaller uit de proef komt, zegt Santoo. 

Behalve naar de technische kant wil The Green Village ook kijken naar de gebruikerservaring. “Hoe werkt het met apparaten en je verwarming”, zegt Santoo. Maar ook de hele beleving, is het comfortabel en prettig, wordt ­meegenomen. Er zijn nog veel vragen en zorgen weg te nemen, denkt hij. “Zonder ervaring met waterstof vragen gewone bewoners zich toch af: kan ik ermee stoken en douchen, en kan ik op mijn fornuis gewoon een eitje bakken?”

Waterstof: Grijs, Groen en Blauw

Waterstof is een schone energiedrager. Het is een gas dat geldt als CO2-neutraal. Want het enige restproduct na gebruik, in een voertuig of energieketel, is waterdamp. Toch is niet elk type waterstof helemaal klimaatvriendelijk. Het ligt eraan waar je het van maakt. Dat kan van zowel fossiele als schone energie. In de discussie hebben kenners het daarom over drie verschillende kleuren waterstof.

Allereerst grijze waterstof. Die is wel schoon in gebruik, maar wordt gemaakt van aardgas, dat als fossiele brandstof CO2-uitstoot. Dit bieden de eerste Nederlandse waterstoftankstations aan voor auto’s. Helemaal duurzaam kan ook, door schone elektriciteit van windmolens of zonnepanelen om te zetten in waterstof. Het bedrijf Lagerwey wil in 2019 de eerste windmolen openen die direct groene waterstof maakt. Groene waterstof geldt nog wel als duur. Er is ook een tussenweg: blauwe waterstof. Die is gemaakt van vuile energie, maar de CO2 wordt opgevangen, zodat het uit de lucht blijft.

Lees ook: 

Laten we elkaar de tent niet uitvechten bij de transitie naar duurzame stroom

Er is niet maar één manier om de energietransitie goed te laten verlopen, aldus Jörgen Waagenaar, directeur Innax Gebouw&Omgeving. Laten we daarom vooral samenwerken.

Drie grote initiatieven voor waterstof zouden wel eens voor een doorbraak kunnen zorgen

Bedrijven werken hard aan een alternatief voor vuile energie. Waterstof biedt volgens experts kansen.

Deel dit artikel

De proef is een primeur, want nog niet eerder zijn in Nederland huizen verwarmd met ­hr-ketels op pure waterstof

Het lijkt zinvoller om waterstof, geproduceerd met windmolens op zee, in fabrieken aan de kust te gebruiken

Jörg Gigler van topconsortium Nieuw Gas