Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Een minister van klimaat? Liever niet!

groen

Maaike van Houten

© Colourbox

Op de formatietafel in Den Haag ligt een ogenschijnlijk logisch verzoek van negentig hoogleraren: een minister die zich buigt over het klimaatprobleem. Maar (ervarings)deskundigen betwijfelen het nut van één minister voor energie en klimaat.

Als oud-minister van milieu vindt Margreeth de Boer het geweldig dat negentig hoogleraren op de onderhandelingstafel voor een nieuw kabinet een stevig pleidooi hebben neergelegd voor een schone, duurzame economie. Maar als oud-minister waarschuwt ze ook. De wetenschappers willen één minister van energie en klimaat, die wens staat zelfs op de eerste plaats van hun twaalf eisen aan een nieuw kabinet. De Boer adviseert daar niet aan te beginnen. “Ik ben ervan overtuigd dat het pleidooi voor één departement voor klimaat een herhaling wordt van problemen in het verleden.”

Lees verder na de advertentie
Een milieuminister fungeert als een aflaat voor de andere ministers

Margreeth de Boer is stellig in haar oordeel. “Een milieuminister fungeert als een aflaat voor de andere ministers. Zij verschuilen zich er achter, als op hen een beroep wordt gedaan zeggen ze: ‘We hebben toch een minister van milieu?’ En een minister van milieu verstoort altijd het spelletje van een ander.”

Stoorzender

De Boer heeft aan den lijve ervaren hoe lastig die rol als ‘stoorzender’ is. Ze was minister van milieu voor de PvdA in het eerste paarse kabinet; van 1994 tot 1998 regeerden PvdA, VVD en D66 voor het eerst samen. De uitbreiding van Schiphol, de aanleg van de hogesnelheidslijn door het Groene Hart en van de Tweede Maasvlakte, keer op keer kwam De Boer in aanvaring met Annemarie Jorritsma, de VVD-minister van verkeer en waterstaat.

Maar juist omdát die opgave zo groot is, moeten alle ministers zich er ver­ant­woor­de­lijk voor voelen

De oplossingen werden gepresenteerd als ‘win-win’, goed voor de economie en goed voor het milieu. Maar de milieubeweging en in de Kamer met name GroenLinks, hekelden de compromissen. Zij vonden ze halfbakken, het milieu - en dus De Boer - dolf in hun ogen het onderspit. Zelf zei ze er destijds over dat ze het milieu ‘voor de poorten van de hel’ moest wegslepen.

Tekst loopt door na afbeelding

Margreeth de Boer.

Voor De Boer is het allemaal geweest, de 78-jarige oud-minister kijkt niet om in wrok. Maar ze heeft wel haar les geleerd, en die geeft ze graag en met klem door.

Verantwoordelijkheid ligt bij iedereen

De hoogleraren vergelijken de overgang naar een schone, fossielvrije economie met de industriële revolutie in de negentiende eeuw. Zo’n majeure operatie gaat in hun ogen alleen lukken als één minister de leiding neemt over de energietransitie. Een aparte minister van klimaat en energie staat ook in het verkiezingsprogramma van D66, die al maandenlang met VVD en CDA aan tafel zit om een kabinet te vormen, eerst met Groenlinks, nu met de ChristenUnie. GroenLinks wil ook een aparte minister van klimaat, de ChristenUnie pleit in haar programma voor een regeringscommissaris naar het model van de Deltacommissaris.

Zo’n aparte minister van klimaat krijgt van de negentig hoogleraren de opdracht een klimaatwet tot stand te brengen. Een initiatief is vorig jaar al ingediend door PvdA en GroenLinks, en dat wordt inmiddels gesteund door ‘onderhandelingspartners’ D66 en ChristenUnie en door oppositiepartij SP. In die wet worden de klimaatdoelen voor Nederland vastgelegd. In 2050 moet de CO2-uitstoot met maar liefst 95 procent zijn teruggebracht.

Als iedereen ver­ant­woor­de­lijk­heid draagt, neemt niemand de eerste stap

Maar juist omdát die opgave zo groot is, moeten alle ministers zich er verantwoordelijk voor voelen, zegt De Boer. En dat kan, door henzelf verantwoordelijk te maken, door hen te binden aan een bepaalde hoeveelheid vermindering van de uitstoot van CO2. Op basis van de doelstellingen die 195 landen in 2015 op de wereldklimaatconferentie in Parijs hebben afgesproken, moet zo’n verdeelsleutel voor departementen als Verkeer, Landbouw, Economische Zaken te maken zijn, zegt de oud-minister.

En voor bijvoorbeeld Onderwijs kan worden vastgelegd dat duurzaamheid op het lesprogramma staat. In haar plan leggen alle ministers verantwoording af aan een nieuw te vormen commissie in de Tweede Kamer, die controleert of de ministers op schema zitten. Hoe ze hun doelen halen, is aan de ministers zelf.

En de eindverantwoordelijke, dat is de premier zelf. De sociaal-democrate ziet hier een uitgelezen kans voor VVD’er Mark Rutte: die kan op een positieve manier laten zien wat hij ooit bedoelde met zijn pleidooi voor een groen-rechtse liberale koers.

Groene omslag

Ideetje? Om met het laatste te beginnen: Mark Rutte als trekker van de groene omslag, dat ligt ‘niet geheel in de lijn der verwachting’, reageert Jorien de Lege, campagneleider energie en klimaat bij Milieudefensie. In zijn eerste twee kabinetten, eerst met CDA en PVV en recent met de PvdA, heeft ze van de groene Rutte niet zo veel gemerkt. De Lege: “Dat zou wel een hele grote trendbreuk zijn.”

Het bezwaar van het denken in doel­stel­lin­gen, is dat je tevreden bent als die worden gehaald

Het verhaal van oud-minister De Boer over de gedeelde verantwoordelijkheid voor het klimaatprobleem, klinkt haar heel logisch in de oren, in theorie. “Maar ik vraag me af of het zo werkt”, weifelt De Lege, die de suggestie van De Boer niet zomaar ter zijde wil schuiven. “Zij is minister geweest, en ik niet.”

Maar toch: “Als iedereen verantwoordelijkheid draagt, neemt niemand de eerste stap”, verwacht de campagneleider van Milieudefensie. “Als er echt een slag gemaakt moet worden, dan heb je zo’n aparte minister nodig.”

Doelstellingen voorbij streven

Ook John Grin, hoogleraar systeeminnovaties en een van de ondertekenaars van de brief aan het kabinet, neemt de opvattingen van oud-minister De Boer zeer serieus. “Ik snap dat ze dat zegt, zij weet hoe de hazen lopen.” Als op Economische Zaken een man of vrouw wordt benoemd die begrijpt wat de omslag naar een duurzame, schone economie betekent, dan is zo’n apart ministerie overbodig, overweegt Grin.

Maar zo niet, dan is hij voor een aparte minister voor energie en klimaat. Hij vindt dat De Boer blijft steken in de doelstellingen die in Parijs zijn afgesproken (en die alle vier de partijen die nu onderhandelen over een nieuw kabinet, onderschrijven.)

Grin: “Ik zal nooit iets negatiefs over Parijs zeggen. Maar het bezwaar van het denken in doelstellingen, is dat je tevreden bent als die worden gehaald. De echte, wezenlijke vraag is: wat kan Nederland doen in eigen land en wat kan ons land bijdragen aan de planeet? Misschien is dat wel het dubbele van Parijs. Dat moet je niet framen als het verstoren van het feestje, maar als vooruitgang voor de economie. Je organiseert een nieuw feestje, en daarbij heb je het bedrijfsleven aan je kant.”

De hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam denkt met plezier mee over mensen die een geschikte klimaatminister zouden kunnen zijn. VVD’er Henk Kamp, de huidige minister van economische zaken, wil niet nog een keer, maar anders was hij volgens Grin een serieuze kandidaat geweest.

Ook Ed Nijpels (VVD) vindt hij ‘geen gekke gedachte’, maar die vindt zichzelf te oud. Unilever-topman Paul Polman: “Heel interessant.” Hij noemt ook Corien Wortmann, CDA’er en pensioenbestuurder. En als het niet zo ongebruikelijk was voor een oud-premier om terug te komen als minister, dan wist hij er nog wel een: de voorzitter van een duurzame coalitie van bedrijven, CDA’er Jan Peter Balkenende.

• Wordt het klimaat beter van opnieuw een reorganisatie?

Mocht er een departement komen voor klimaat en energie, dan is dat een nieuwe reorganisatie in de milieuhoek. In 1982 werd milieu samen met volkshuisvesting en ruimtelijke ordening het departement van Vrom. In 2010 werd de milieupoot samengevoegd met Verkeer en Waterstaat en ontstond het ministerie van Infrastructuur en Milieu (I&M). Natuur ging naar Economische Zaken, net als energie. Klimaat bleef bij I&M.

Een herinrichting van departementen met zijn verhuizing van ambtenaren kost altijd tijd en energie, weet Mirko Noordegraaf, hoogleraar publiek management aan de universiteit van Utrecht. Maar daarom hoeft het kabinet dat wat hem betreft nog niet te laten. Een aparte minister kan een ‘knooppunt’ van aandacht zijn, die gewicht krijgt door een krachtige persoonlijkheid met een eigen budget. Ook maakt het kabinet volgens de bestuurskundige met één speciale minister duidelijk dat klimaatbeleid door het hele kabinet wordt gedragen, en geen speeltje is van één politieke partij.

Noordegraaf noemt zo’n klimaatminister ‘potentieel krachtig.’ Mits deze, anders dan de negentig hoogleraren aanbevelen, niet allerlei andere dingen koppelt aan energie en klimaat. Om effectief te zijn moet zo’n minister gefocust blijven op het hoofdthema en oppassen dat zijn of haar beleid ‘uitwaaiert’.

Als alternatief suggereert Noordegraaf een regeringscommissaris voor klimaat, te vergelijken met Deltacommissaris Wim Kuijken. Die heeft een afgeschermde pot geld waarmee het land beschermd wordt tegen water. Kuijken is ambtenaar, hij legt geen verantwoording af aan de Tweede Kamer, maar aan de minister van Infrastructuur en milieu. De ChristenUnie, die nu onderhandelt met CDA, VVD en D66 over een nieuw kabinet, is voorstander van een Energiecommissaris naar het model van de Deltacommissaris.

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie
Een milieuminister fungeert als een aflaat voor de andere ministers

Maar juist omdát die opgave zo groot is, moeten alle ministers zich er ver­ant­woor­de­lijk voor voelen

Als iedereen ver­ant­woor­de­lijk­heid draagt, neemt niemand de eerste stap

Het bezwaar van het denken in doel­stel­lin­gen, is dat je tevreden bent als die worden gehaald