Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Een echt circulair matras is nog een toekomstdroom

Groen

Robin van Wechem

Sinds 2011 biedt Auping voor consumenten voor vijftien euro extra een retourservice aan voor matrassen, die niet per se van Auping hoeven te zijn. © -
Groen doen

Bedden- en matrassenfabrikant Auping wil slaapuren verkopen in plaats van bedden. Maar er is nog geen bed verhuurd.

Met veel media-aandacht werd het begin vorig jaar aangekondigd: Auping, nationaal icoon op slaapgebied, ging een samenwerking aan met Landal Greenparks, van de vakantieparken. Landal zou gaan betalen voor slaapuren, zodat de bedden en matrassen eigendom bleven van Auping. MVO Nederland schaarde het initiatief begin maart onder de goede voorbeelden van circulair inkoopbeleid.

Lees verder na de advertentie

De lease-constructie blijkt echter nog niet te bestaan, al is het volgens Aupings marketing- en communicatiemanager Ine Stultjens wel een belangrijk gespreksonderwerp. Tanja Roeleveld, duurzaamheidsmanager bij Landal, zegt dat het woord lease in de media een eigen leven is gaan leiden. "Wij hebben de samenwerking met Auping nooit zo genoemd. Lease is slechts een financieringsconstructie. Als dat betekent dat Auping zesduizend bedden voor ons moet voorfinancieren die wij vervolgens huren, is dat misschien niet de meest haalbare optie. Het belangrijkste is dat Auping eigenaar blijft van de bedden en matrassen zodat die op een verantwoorde en volledige manier worden verwerkt als wij ze afschrijven."

Retour Matras verwerkt zo'n 600.000 matrassen per jaar. Dat is minder dan de helft van de nieuwe jaarlijkse aanschaf (1,4 miljoen)

Auping wil in 2020 volledig 'cradle to cradle' werken, wat betekent dat het grondstof- en productkringlopen sluit. In de cradle to cradle-filosofie bestaat geen afval, alleen grondstoffen voor nieuwe producten. Belangrijk daarbij is hoogwaardige recycling, oftewel upcycling. Nu worden materialen nog (te) vaak hergebruikt in laagwaardiger toepassingen dan het oorspronkelijke product.

Stappen

Als Auping het serieus meent met cradle to cradle zou je verwachten dat ze van oude matrassen nieuwe matrassen willen (laten) maken. Volgens Stultjens zet het bedrijf inderdaad stappen in die richting, maar die wil ze pas openbaar maken 'als alles rond is'. "Het uitgangspunt van circulariteit zit diep verankerd in ons bedrijf en verschilt wezenlijk van dat van andere matrassenverkopers, die noch zelf produceren, noch in Nederland. We produceren snel en efficiënt op klantorder en de productielocatie in Deventer is klimaatneutraal ingericht. Het is niet voor niets dat Auping tot een van de drie finalisten van de prestigieuze Koning Willem I Plaquette voor Duurzaam Ondernemerschap 2018 is verkozen."

Roeleveld zegt dat circulair ontwerp ook op andere vlakken dan materiaalhergebruik een rol speelt. Landal wil bijvoorbeeld bedden waaronder makkelijk schoon te maken is. Een matras mag ook niet te zwaar zijn, zodat het goed te keren is (wat de levensduur verlengt als het eens in de paar maanden gebeurt).

Een ander punt zijn de verplichte brandwerende stoffen, die materiaalhergebruik bemoeilijken. Dat zijn veelal broomhoudende vlamvertragers, waarbij al jaren zorgen zijn over hormoonverstorende effecten. Hier zijn Auping en Landal in ieder geval gedeeltelijk afhankelijk van wetgeving.

Auping wil in 2020 volledig 'cradle to cradle' werken, wat betekent dat het grondstof- en productkringlopen sluit. In de cradle to cradle-filosofie bestaat geen afval, alleen grondstoffen voor nieuwe producten. © -

Sinds 2011 biedt Auping voor consumenten een retourservice aan voor matrassen, die niet per se van Auping hoeven te zijn. Voor vijftien euro extra wordt bij de aanschaf van een Auping-matras het oude matras opgehaald en naar verwerkingsbedrijf Retour Matras gebracht. Verschillende andere bedden- en matrassenverkopers doen dat ook.

Nieuwe fabriek

Retour Matras verwerkt zo'n 600.000 matrassen per jaar, zegt directeur-eigenaar Nanne Fioole. Dat klinkt als een groot getal, maar is minder dan de helft van de nieuwe jaarlijkse aanschaf (1,4 miljoen). Half juni opent Fioole een nieuwe fabriek in Alphen aan den Rijn waar matrassen ingaan en grondstoffen uitkomen. Het is de eerste plek in Europa waar dat kan, zegt hij. Retour Matras heeft ook een fabriek in Lelystad, waar matrassen worden gedemonteerd en verwerkt.

Er zijn verschillende soorten matrassen. Exemplaren met een pocketvering, zoals die van Auping, hebben metalen veren die zijn omhuld met textiel. Daaromheen zitten schuimlagen om op te liggen. Koud- of traagschuimmatrassen bestaan voor het grootste deel uit schuim. Bij boxsprings zit het matras in het bed verwerkt. Bijna alle matrassen zijn omhuld met een stoffen hoes, de tijk.

In het recyclingsproces worden bij een pocketmatras de veren uit de pockets gehaald en omgesmolten. Het schuim wordt verpulverd en in cilinders geperst. Dit 'bonded foam' kan worden verwerkt tot geluidsisolatie of sportmatten. Volgens Fioole wordt op deze manier 92 procent van het materiaal hergebruikt. De overige 8 procent bestaat voornamelijk uit lijmresten die de lagen schuim en soms ook de tijk in een matras bij elkaar houden. Als de tijk niet is verlijmd kan hij apart worden verwerkt.

Het schuim in matrassen bestaat uit polyurethaan (PU), dat weer ontstaat uit een reactie tussen een diisocyanaat en een polyol. PU-schuim is er in harde en zachte varianten. "Voor thermische isolatie worden harde schuimen gebruikt, voor matrassen en geluidsisolatie zachte schuimen," zegt Paolo Pescarmona, professor in Duurzame Chemische Producten en Katalyse aan de Rijksuniversiteit Groningen.

Materialen om een matras van te maken. © -

Porositeit

Het lijkt hem niet waarschijnlijk dat het PU-schuim uit oude matrassen tot nieuw schuim met dezelfde eigenschappen kan worden verwerkt, omdat tijdens het gebruik de porositeit verloren gaat. "Om dit te herstellen, moet je teruggaan naar de diisocyanaat en het polyol, maar dit is praktisch onmogelijk omdat de reactie tussen beide stoffen niet makkelijk is terug te draaien. Als je een polymeer met omkeerbare bindingen gebruikt, zou het in theorie wel kunnen. De groep van mijn collega professor Picchioni doet onderzoek in die richting."

Het verwerken van PU-schuim uit matrassen tot geluidsisolatie lijkt Pescarmona een redelijke toepassing. Ruud Balkenende, hoogleraar Circular Product Design aan de TU Delft, vraagt zich af wat er na het afdanken van die volgende toepassing met het PU gebeurt. Hij vraagt zich ook af of Auping onderzoek doet naar alternatieve materialen die een langere levensduur hebben of beter herbruikbaar zijn in matrassen. Los daarvan vindt de hoogleraar dat Auping goed bezig is met circulariteit, zeker als ze verder werken aan de volgende uitdagingen.

In de rubriek Groen Doen worden als duurzaam aangeprezen produkten kritisch bekeken. Lees meer afleveringen

Lees ook: Oud matras op weg naar een nieuw leven

Na vijf jaar vertrekt Aart Roos (54) als bestuursvoorzitter bij beddenfabrikant Auping. Het bedrijf in Deventer wil in 2020 helemaal duurzaam zijn. ‘En dat hangt nooit op één persoon’, zegt Roos.

Deel dit artikel

Retour Matras verwerkt zo'n 600.000 matrassen per jaar. Dat is minder dan de helft van de nieuwe jaarlijkse aanschaf (1,4 miljoen)