Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Een digitaal paspoort voor de kokosnoot

Home

Saskia Berends

© RV

De consument moet de geschiedenis van zijn product kunnen achterhalen, vindt actiegroep Fairfood. Sinds deze week is de eerste volledig ‘transparante’ kokosnoot te koop.

Het is een gewone kokosnoot, maar dan wel eentje met een QR-code. Als je die met je smartphone scant, komt op je schermpje allerlei informatie over de noot tevoorschijn. Bijvoorbeeld dat die is geplukt door de Indonesische boer Sutrisno. En dat Sutrisno op 14 juni twintig kokosnoten verkocht aan kokosnoothandelaar Alliet Green. Het schermpje meldt ook dat Fairfood voor die noten uiteindelijk 19,20 euro betaalde: 36 cent per geplukte kokosnoot, wat de standaardprijs is, vermeerderd met een toeslag van 60 cent. Want Fairfood garandeert graag een ‘leefbaar inkomen’ aan mensen als Sutrisno.

Lees verder na de advertentie

Het is voor het eerst dat de lange weg van een levensmiddel naar de Nederlandse markt voor consumenten is te volgen op een smartphone. Dat is mogelijk dankzij blockchain, ín gewoon Nederlands ‘blokkenketen’. Blockchain kan binnen de levensmiddelenindustrie worden gezien als een digitaal paspoort voor producten, waarbij elke stap in de keten en iedere afspraak over dat product zijn vastgelegd.

Binnen de financiële sector wordt al volop geëxperimenteerd met blockchain, maar de techniek leent zich ook voor toepassingen daarbuiten, zegt Christopher Brewster, senior onderzoeker bij TNO. “Informatie die op de blokkenketen wordt gezet, kan niet meer worden aangepast. Daarnaast hebben alle betrokkenen direct toegang tot informatie, over alle transacties die gemaakt worden.” Dit maakt het systeem fraudebestendig, meent Brewster. “Gesjoemel met informatie kan eerder worden opgemerkt. En er is niet meer een partij die de informatie in zijn voordeel kan gebruiken.”

Fairfood, een Nederlandse organisatie die zich hardmaakt voor eerlijke en transparante voedselketens, importeerde zo duizend volledig ‘transparante’ kokosnoten uit Indonesië, samen met het Britse softwarebedrijf Provenance dat blockchain ontwikkelde, vooral om te laten zien dat een voedselbedrijf wel degelijk helemaal open kan zijn over de bedrijfsvoering. De noten zijn deze week onder andere te koop op theaterfestival de Parade in Utrecht.

Onderbetaling

Volgens de campagneorganisatie zorgt de ondoorzichtigheid van handelsketens ervoor dat grote bedrijven in de voedingsindustrie de prijzen van voedsel bepalen, waar kleine boeren vaak de dupe van worden. “Met blockchain heeft iedereen ineens inzicht in transacties die gedaan worden tussen de boer, tussenhandelaren en inkooporganisaties. Hierdoor komen misstanden als onderbetaling sneller bovendrijven”, zegt Sander de Jong, directeur van Fairfood.

Consumenten worden steeds bewuster. De roep om transparantie van de voedselketen neemt toe

Wageningen Universiteit werkt intussen samen met TNO, AgriPlace en Agroconnect aan een test met volledig ‘transparante’ druiven uit Zuid-Afrika. “Consumenten worden steeds bewuster. De roep om transparantie van de voedselketen neemt toe, ook door de voedselschandalen van de afgelopen jaren, zoals het paardenvleesschandaal. Technologie als die van blockchain kan daarbij helpen”, zegt Marieke de Ruyter de Wildt, directeur van Agriplace, een boerenplatform dat certificeren makkelijker maakt.

Voor de druiventest worden afspraken tussen partijen die biologische druiven van het veld naar de supermarkt brengen, zoals de certificeringorganisatie Skal, de boer en de handelaar, vastgelegd in een digitaal contract. Door dit contract ‘op de blokkenketen’ te zetten, wordt het proces veel minder fraudegevoelig, zegt De Ruyter de Wildt. “Nu worden deze afspraken via e-mail, telefoon of mondeling afgehandeld, waardoor de kans op fouten en gesjoemel veel groter is. Denk aan een doosje biologische druiven dat twee keer wordt verhandeld terwijl het maar bij een persoon op het bord verschijnt.”

Keurmerken overbodig

Als er nu een partij sjoemelt en een van de andere partijen merkt dat op, legt zij uit, dan verschijnt er een rood kruisje bij de sjoemelende partij op de blokkenketen. “Iedereen die toegang heeft tot het systeem, ziet dan meteen dat er iets niet in de haak is.”

Omdat op de blokkenketen van Fairfood direct te zien is hoeveel een boer betaald heeft gekregen voor zijn product, maakt de techniek keurmerken overbodig, vindt Fairfood. Dat zou een prima oplossing zijn voor de consument, die vaak weinig weet van keurmerken in de supermarkt, ook omdat het er zoveel zijn.

Maar Marieke de Ruyter de Wildt vindt het veel te vroeg om het einde van al die keurmerken aan te kondigen. De techniek van blockchain staat hiervoor nog veel te veel in de kinderschoenen, meent zij. “Voor financiële transacties, zoals de betaling van de kokosboer en handelaar Alliet Green bij de Fairfood kokos¬noot, is de techniek er al wel. Maar als we ook milieu en sociale standaarden controleerbaar willen maken voor de consument, dan moet de techniek nog veel verder worden ontwikkeld.”

Bovendien: staan bedrijven eigenlijk wel te springen om al hun informatie in een open database te delen? De Ruyter de Wildt: “Bedrijven zijn heel terughoudend met het gebruik van blockchain. Maar de markt zal uiteindelijk volledige transparantie afdwingen. Het zijn vooral de boer, de supermarkt en de consument die voordeel zullen hebben van het gebruik van blockchain.”

Volgend jaar moeten de eerste ‘transparante’ verse producten in de schappen liggen

QR-code

Of dat ook betekent dat consumenten massaal QR-codes gaan scannen in de supermarkt valt te betwijfelen. Maar zeker is dat supermarkten geen gedoe willen hebben, zegt De Ruyter de Wildt. Inkopers zullen daarom zoveel mogelijk op safe spelen en hun inkoopbeleid afstemmen op een alsmaar groeiende groep kritische consumenten.

In Engeland zijn supermarktketen Coop en Provenance al een test begonnen met blockchain voor verse producten uit het Verenigd Koninkrijk. Volgend jaar moeten de eerste ‘transparante’ verse producten in de schappen liggen.

In Nederland zal het ook niet heel lang meer duren voor de eerste commerciële blokkenketens zullen verschijnen, denkt De Ruyter de Wildt: “Het zal wat langer duren voor de hele voedingsindustrie meedoet, maar ik denk dat de eerste commerciële blokkenketens binnen drie jaar wel zullen draaien.”

Blockchain

Blockchain is oorspronkelijk ontwikkeld voor de handel in de digitale munt Bitcoin. Blockchain kan worden gezien als een digitaal productenpaspoort.

In dit paspoort wordt iedere afspraak tussen twee partijen binnen een netwerk vastgelegd op een gedeelde database.

De database kan worden beheerd door een netwerk van computers zonder dat een vertrouwde derde partij, zoals een bank of notaris, de data hoeft goed te keuren.

Alle computers die zijn aangesloten op het netwerk beschikken over een kopie van de database. Als een van de gebruikers nieuwe informatie aan de database toevoegt, moet dit door het netwerk van computers worden goedgekeurd door middel van ingewikkelde wiskundige formules. Wijziging van de bestaande informatieblokken is niet mogelijk, waarmee fraude zo veel mogelijk wordt voorkomen. Op deze manier ontstaat een ketting van blokken met betrouwbare informatie. 

Deel dit artikel

Consumenten worden steeds bewuster. De roep om transparantie van de voedselketen neemt toe

Volgend jaar moeten de eerste ‘transparante’ verse producten in de schappen liggen