Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

x

Dure olie dwingt tot minderen

groen

Hans de Geus en commentator bij RTL Z

Onverdachte bronnen als Shell en het Internationaal Energie Agentschap waarschuwen voor blijvend hogere prijzen. © ANP
Opinie

De Gouden Eeuw eindigde met een tekort aan brandstof. Een eeuw stagnatie volgde. Herhaling dreigt. Dat biedt wel kansen om het klimaat te redden.

Een vat ruwe olie was in euro's nog nooit zo duur. Daardoor komen bedrijven in energienood en betalen consumenten een recordprijs voor benzine. We fietsen met open ogen een grote oliecrisis in. Een uitgelezen kans om uit economisch eigen- belang de klimaatdreiging te lijf te gaan.

Tot nu toe is er voor de dure olie weinig oog geweest. Economen zeiden er niets over en ook van officiële zijde bleef het nogal stil. Nu lijkt er eindelijk iets te veranderen: "Hoge energieprijzen hebben de Europese schuldencrisis verdrongen als belangrijkste zorg voor de mondiale economie", zei IMF-topvrouw Christine Lagarde. We kunnen er niet meer omheen: de oliecrisis is een feit en knaagt aan onze welvaart.

Langzamerhand begint de dure olie te bijten in de economie. Over vorig jaar boekten de AEX bedrijven gezamenlijk weliswaar een winststijging, maar dat was alleen te danken aan Shell. Het resultaat van de AEX zónder Shell daalde juist. Waar Shell profiteert van dure olie, is dit voor alle andere bedrijven direct of indirect een kostenpost. Akzo bijvoorbeeld draaide zelfs met rode cijfers; de kosten stegen door dure olie- en grondstoffen met ruim 10 procent.

Verfmaker Akzo is helaas exemplarisch voor onze algehele afhankelijkheid van grondstoffen en aardolie. Die verbrandt Akzo niet alleen als bron van energie in de fabrieken, ook is olie de grondstof voor het merendeel van hun producten, die bovendien verpakt worden in van olie gemaakt plastic. Grondstoffen, half- en eindfabrikaten worden de wereld rondgezeuld met oliegestookte vervoermiddelen. Nederland heeft een relatief grote chemische industrie; ook land- en tuinbouw zijn energie-intensieve sectoren. Onze positie als mainport is, met luchtvaart en scheepvaart, extreem gevoelig voor dure energie.

Daar zijn we mooi klaar mee. Toch zullen we er wat op moeten vinden, want in tegenstelling tot de oliecrises in de jaren zeventig en tachtig is het dit keer geen eenmalige, politiek gedreven prijsschok. Onverdachte bronnen als Shell en het Internationaal Energie Agentschap (IEA) waarschuwen nu ook expliciet voor blijvend hogere prijzen: "We hebben de komende 25 jaar twee 'nieuwe Midden-Oostens' nodig." Die zijn er natuurlijk niet. De vraag naar olie neemt door de opkomst van de autorijdende middenklasse wereldwijd nog eens met de helft toe, het olie-aanbod stagneert.

Alle blije berichten over zonnepanelen en windmolens ten spijt draait de economie nog vooral op vloeibare fossiele brandstof. Nederland is voor 94 procent afhankelijk van fossiele energiebronnen; olie maakt daar het grootste deel van uit. Omschakelen en aanpassen kost decennia en honderden miljarden aan investeringen. Mooie 'energy roadmaps 2050' van diverse adviesbureaus beweren dat we die slag net op tijd kunnen maken, als we van nu af aan alleen nog optimale keuzes maken. Dat hebben we nog nooit gedaan, dus een ingrijpende permanente oliecrisis lijkt niet te vermijden.

Er is in de prijs van energie sprake van een historische trendbreuk. Vanaf de industriële revolutie eind achttiende eeuw zijn brandstofkosten, afgezien van de eerdere korte oliecrises, in één rechte lijn twee eeuwen lang alleen maar gedaald, tot circa het jaar 2000. Het economisch-historisch belang van dit breekpunt valt niet te overschatten. Economische groei en rijkdom zijn afhankelijk van productiviteitsgroei. Productiviteit is eigenlijk niets anders dan het vervangen van mensenhanden door energie, met behulp van techniek en machines. Dit begon in de industriële revolutie op lokale schaal. De output van textiel per werknemer kon omhoog door de inzet van kolen en stoommachines. De laatste decennia is de hele wereld als het ware één groot weefgetouw geworden; een hyperefficiënt ecosysteem waarbij ieder stapje in de waardeketen plaatsvindt daar waar dat het goedkoopst en best kan worden gedaan.

Onze welvaart, verzorgingsstaat, en ja, ook onze duurbetaalde banen in de dienstensector als advocaat of consultant zijn uiteindelijk allemaal afhankelijk van die mondiale, op betaalbare energie gebaseerde productiesystemen. Het einde van het tijdperk van goedkope energie zal daarom de westerse manier van leven in zijn wezen raken.

Dit is te vergelijken met het einde van onze Gouden Eeuw. Toen liep de economie vast op onvoldoende aanvoer van hout voor energie, windmolens en schepen. De Republiek kon niet meer groeien, de bossen in de buurt waren leeg gekapt, turf raakte op. Onze late industriële revolutie en trage overschakeling op fossiele energie leverde ons ruim een eeuw economische stagnatie op.

Zo'n periode dreigt nu weer. Natuurlijk moeten we inzetten op energiebesparing, recycling van grondstoffen, productie dichter bij huis en hernieuwbare energie. Maar ook moeten we leren omgaan met minder. Deugden om hier op menselijk niveau doorheen te komen: pragmatisme en zelfredzaamheid op lokale schaal. Precies wat nodig is voor het redden van het klimaat.

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.

Deel dit artikel

Advertentie

Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang tot Trouw.nl.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.