Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Drie adviezen voor een duurzaam en ­ gezond voedselsysteem

Groen

Emiel Hakkenes

© ThinkStock

Op het eerste gezicht, stelt de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur, is het met de voedselvoorziening in Nederland goed gesteld. Ga maar na: Er is meer eten beschikbaar dan ooit tevoren, we betalen er relatief weinig voor en het is veilig. Daarbij wordt het Nederlandse voedsel heel efficiënt geproduceerd en over de hele wereld geëxporteerd.

Maar, zegt de raad die als taak heeft om de ­regering gevraagd en ongevraagd te ­adviseren over zaken die de ‘fysieke leefomgeving’ betreffen: dit is maar één kant van het verhaal. In een adviesrapport aan minister Schouten van landbouw staat: “Tegelijkertijd leven er in de samenleving en de wetenschap zorgen over de negatieve effecten van de productie en de consumptie van ons voedsel op het milieu en de biodiversiteit, op onze eigen gezondheid en op het dierenwelzijn. Recent is daar de zorg bijgekomen over de effecten van onze voedselproductie op de klimaatverandering.”

Lees verder na de advertentie

Volgens de raad is het tijd om over te schakelen naar een ‘duurzaam en ­gezond voedselsysteem’, dat gezond is voor de mens en zijn leefomgeving én beantwoordt aan de eisen die het ­Klimaatakkoord van Parijs aan Nederland stelt. Wat zijn de voornaamste aanbevelingen? En wat vinden kenners daarvan?

ADVIES 1: eiwitten 

Van de eiwitten die we consumeren, is nu 70 procent van dierlijke oorsprong. Maar de productie van vlees en zuivel zorgt voor de uitstoot van broeikasgassen.

Om die te verminderen, moeten we (in 2050) toe naar een menu met maximaal 40 procent dierlijk eiwit. Een accijns of hogere btw op vlees kan de consumptie daarvan verminderen.

“Het beprijzen van vlees is een beladen onderwerp”, zegt consumptiesocioloog Hans Dagevos van de Universiteit ­Wageningen. “Er worden al snel bezwaren opgeworpen: het zou vlees onbetaalbaar maken voor mensen met een lager inkomen, en het zou praktisch niet uitvoerbaar zijn. Of er wordt ­gesteld dat je niet het eindproduct voor de consument moet belasten, maar de vervuilende productie ervan. Ook wordt vaak de vraag opgeworpen of die extra belasting wel ten goede komt van een duurzamere productie of dat die simpelweg in de schatkist verdwijnt.”

Een duidelijk antwoord is er niet, zegt Dagevos. “Simpelweg omdat er nog nooit ergens een vleestaks is ingevoerd. Dus wat die hogere prijs betekent voor de vraag naar vlees is niet uit de praktijk bekend. Maar een paar dingen weten we wel: uit een Canadees ­onderzoek blijkt dat vooral de vraag naar rundvlees afneemt bij een prijsverhoging, terwijl je dat effect minder ziet bij varkensvlees of kip. En in België is consumenten eens gevraagd of ze zouden voelen voor zoiets als een vleestax. De meerderheid zei ‘nee’. Het lijkt er dus op dat er bij consumenten weerstand ­bestaat tegen duurder vlees, maar dat het wel een effect kan hebben op de vraag. Ik zou zelf zeggen: voer er een experiment mee uit, dat zal veel inzicht geven.”

Tekst loopt door onder de afbeelding

© REUTERS

ADVIES 2: Groente 

De groeiende consumptie van dierlijke producten draagt bij aan de toename van overgewicht en diverse welvaartsziekten onder de Nederlandse bevolking. De overheid moet laten zien dat duurzaam eten en gezondheid hand in hand gaan.

Wat moeten we eten om goed voor ­onze eigen gezondheid en goed voor het milieu te zorgen? Een oer-Hollands menu met vooral groente, granen en peulvruchten, stelt Corné van Dooren, expert duurzaam eten bij het Voedingscentrum. Onlangs promoveerde hij aan de VU in Amsterdam op een proefschrift waarin hij onderzocht hoe duurzaam en gezond verschillende voedingspatronen zijn. Hij ontdekte de ­gemeenschappelijke kenmerken van duurzaam eten en gezond eten: je nuttigt dan weinig zout, weinig verzadigd vet en weinig toegevoegde suiker, maar wel veel vezels, essentiële vetzuren en plantaardig eiwit.

Kies voor veel vezels, essentiële vetzuren en plantaardig eiwit

Van Dooren ontwikkelde een wiskundig model waaruit een optimaal voedingsadvies rolt. Producten die ­zowel duurzaam als gezond zijn, zijn bijvoorbeeld groenten, paddenstoelen, peulvruchten en fruit. Ook brood, aardappelen en noten scoren goed. Vis, kip en zuivel zijn minder duurzaam en minder gezond, en de gecombineerde score voor kaas, vlees, roomboter en kant-en-klare saus is heel laag. Wie nu de beste producten combineert, komt volgens Van Dooren uit op een oer-Hollands maal. In een toelichting bij zijn promotie zei hij: “Als iedereen dit doet, kunnen we de klimaatimpact van ons eetpatroon tot wel 50 procent verlagen.”

ADVIES 3: Veestapel 

Om ervoor te zorgen dat voedselproductie minder belastend is voor het milieu, moet de veestapel inkrimpen.

Dit zal zorgen voor minder broeikasgassen, minder mest en minder aanbod van vlees en zuivel.

Nederlandse koeien, zegt ecoloog Jerry van Dijk van het Copernicus Instituut voor Duurzame Ontwikkeling van de Universiteit Utrecht, hebben in vergelijking met koeien elders op de wereld een relatief lage uitstoot van broeikasgas per kilo melk. Ook is die uitstoot per kilo de afgelopen jaren gedaald. Maar, zegt Van Dijk: “In de tussentijd zijn zowel de veestapel als de melkproductie fors gegroeid, waarmee de totale uitstoot toch omhoog is gegaan. Ik denk dat er nog flinke reducties te behalen zijn, omdat er grote onderlinge verschillen zijn: de ene boer produceert per kilo melk veel meer broeikasgas dan de andere. Als we alle achterblijvers op het niveau van de voorlopers krijgen, hebben we het over een flinke reductie, maar nog niet genoeg voor ‘Parijs’.”

“De belangrijkste bron van broeikasgassen in de melkveehouderij is de productie van methaan in de pens van de koe”, weet Marleen Visker, die in ­Wageningen onderzoek doet naar de genetica en fokkerij van koeien. Maar die methaanproductie, zegt ze, kan óók omlaag zonder meteen dieren weg te doen. Er is bijvoorbeeld winst te behalen in de samenstelling van het veevoer. En ook de genen van de dieren kunnen een verschil maken. “In recent onderzoek hebben wij vastgesteld dat er genetische variatie is tussen koeien in de hoeveelheid methaan die zij uitstoten. Je zou dus kunnen fokken op verminderde uitstoot. Dat zorgt voor een geleidelijke verbetering, de resultaten zijn pas zichtbaar in de volgende ­generatie dieren.”

Jerry van Dijk ziet een groot obstakel bij het voorstel om de veestapel in te krimpen: de melkprijs. “Ondanks pieken en dalen is de prijs van melk al ten minste 28 jaar min of meer constant. Doordat ondertussen de kosten blijven stijgen, is er maar een manier om in zo’n markt nog winst te halen: groeien. Er is dus alle reden aan te nemen dat de veestapel zal blijven groeien.”

Wat nu?

Het rapport ‘Duurzaam en gezond, samen naar een houdbaar voedselsysteem’, is aan minister Schouten aangeboden en wordt nog nader besproken tijdens een rondetafelgesprek in de Tweede Kamer. Het roept de vraag op: hoe nu verder?

Volgens Jeroen Candel, universitair docent bestuurskunde in Wageningen en gespecialiseerd in voedselbeleid, past het rapport van de RLI bij de toenemende belangstelling voor het thema ‘voedsel’ onder beleidsmakers in Den Haag. Maar het risico bestaat dat het bij loze woorden blijft.

Candel: “Voedsel is niet meer alleen een thema voor het ministerie van landbouw, maar ook voor Volksgezondheid, voor Milieu en voor Buitenlandse Zaken. Die hebben eerder al samen een Voedselagenda opgesteld en een voedseltop georganiseerd. Maar die Voedselagenda heeft een hoog symbolisch ­gehalte met heel globale doelen. Er is bijvoorbeeld uitgesproken om ‘over vijf tot tien jaar koploper te zijn in veilige, gezonde en duurzame voeding en een duurzame land- en tuinbouw’. Dat klinkt ambitieus, maar wat wordt er precies mee bedoeld? Het zouden ­weleens gewoon andere woorden kunnen zijn voor zaken die nu toch al ­gedaan worden. Je ziet dat ook aan de ­financiering: de drie ministeries trekken 540 miljoen euro uit voor het toewerken naar een duurzaam voedselsysteem, maar daarvan is maar 20 miljoen euro nieuw geld voor nieuwe initiatieven.”

Nu de regering wederom een adviesrapport over duurzaam eten heeft ­gekregen, moet minister Schouten volgens Candel een paar belangrijke stappen zetten. “Er zijn de afgelopen tijd ­diverse ideeën geformuleerd over duurzaam voedsel, en er zijn partijen bij ­elkaar gebracht om die uit te werken. Nu komt het aan op politiek leiderschap. De minister moet ervoor zorgen dat de voltallige regering het belang van het onderwerp inziet en dat het niet van de agenda verdwijnt bij een kabinetswissel.” 

De voortekenen stemmen Candel evenwel niet hoopvol. “Het regeerakkoord van Rutte III rept met geen woord over voedselbeleid. Dat is niet bemoedigend.”

De burger moet van het vlees af. Wie voor tien dagen boodschappen doet, moet dus zes vegetarische menu’s bedenken.


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

Door een profiel aan te maken ga je akkoord met de gebruiksvoorwaarden en geef je aan het privacy statement en het cookiebeleid te hebben gelezen.

Deel dit artikel

Kies voor veel vezels, essentiële vetzuren en plantaardig eiwit