Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De Wadden willen liever geen windmolens, dus moet de groene energie uit zee komen

Groen

Frank Straver

© Sander Soewargana

Een grote dobberende installatie moet bij Texel golfslag gaan omzetten in groene stroom voor huizen. Ook de andere Waddeneilanden hebben interesse, want windmolens willen ze liever niet.

Eerst kort naar 2012. Erwin Croughs staat met een cheque van 10.000 euro in handen. De uitvinder is uitgeroepen tot winnaar in een wedstrijd van Rijkswaterstaat, waar honderd mensen een potentieel topidee voor in de zee onthulden. Boyan Slat, het brein achter de inmiddels befaamde Ocean Clean Up, moest het doen met een bos bloemen. Slat, 18 jaar toen, werd tweede. "Klinkt wel apart he?", zegt Croughs.

Lees verder na de advertentie

Want terwijl Slat vanaf dan snel furore zou maken met zijn plan om de plastic soep op te vissen en daarmee grote financiers enthousiasmeerde, viel het voor prijswinnaar Croughs bar tegen. Zijn idee, om met een drijvende installatie energie te winnen uit de golven van de Noordzee, stuitte op onbegrip. "Golfenergie, uit de Noordzee, die 'klotsbak' van ons? Dat kon nooit wat worden..?" Maar voormalig kelner en zelfstandig uitvinder Croughs, die flops kende maar doorbrak met terrastafeltjes die nooit wankelen (de 'Doggy', omdat hij voor stabiliteit een poot optilt), zette door.

Met succes. Croughs (56) loopt, in kersvers 2019, de haven van Texel binnen en stapt in zijn witte rubberspeedboot. Op de ligplaats ernaast drijft een enorme zwarte buis. Dat is de drijver voor zijn eerste echte 'golfenergie'-installatie. Hij geeft gas en vaart naar een industriewerf in de buurt. Hier ligt deel twee van zijn droomproject: het anker. Een holle betonnen bak, op 4 kilometer uit de kust van Texel. Binnenkort trekt Croughs de stop eruit, zodat de bak afzinkt. Op de zeebodem zal dit anker de 'Slow Mill', de dobber met een onderwaterslinger van bladen die een stroomgenerator aandrijft en zo energie levert, op zijn plek houden.

Het hoofddoel van de Slow Mill blijft schone stroom opwekken, bewaren en leveren

"Kijk hier eens", zegt Croughs. Hij wijst naar twee geribbelde, poreuze stukken steen die bovenop het anker zijn geschroefd. "Dit gaat de biodiversiteit een handje helpen." Op de organische vormen kunnen allerlei schelpjes, anemonen en ander zeeleven nestelen, is het idee. Zo'n nest kan het bodem- en zeeleven oppeppen. Dat is hard nodig, zegt Croughs, die als duiker actief is. "De bodem van de Noordzee is een kale zandvlakte geworden. Zo zonde." Samen met partnerbedrijf E-Concrete, ontwikkelaar van beton met natuurlijk reliëf waar micro-organismen graag vertoeven, wil hij daar met zijn ankers bij de Wadden verandering in brengen. Dit streven doet sterk denken aan een initiatief van stichting De Noordzee, Natuur &Milieu en bedrijven. Zij plaatsen in november betonnen 'riffballen' in zee, voor meer biodiversiteit.

Revolutie

Het hoofddoel van de Slow Mill blijft schone stroom opwekken, bewaren en leveren. "We kunnen er elektrische boten op laten varen", zegt Croughs. Ook een optie: stroom leveren aan boorplatforms. Het uiteindelijke doel is om huizen op Texel van golfstroom te voorzien, en ooit alle huishoudens op de Wadden. Dat is nog verre toekomstmuziek, want er zijn lange rijen met honderden verankerde energiedobbers nodig om dat voor elkaar te krijgen. Dan moet de techniek zich wel eerst bewijzen. Er moet natuurlijk wel voldoende energie te winnen en te bewaren zijn. De uitvinder wil proberen om de golfenergie als stoom op te slaan. De eerste grote proef kan voldoende stroom opleveren voor 100 huizen, denken de initiatiefnemers. Universitair experts en onderzoekscentra Marin en Nioz doen mee aan het project.

Bij de Texelse toren van de havenmeester klimt Croughs de trap op. Hij stapt de controlekamer in, met kilometers zicht over de Noordzee waar vorige week de vervuilende containerlading langskwam. "Hé hoe is het, wanneer gaat je installatie te water?", vraagt havenmeester Elis Polderman. Croughs, die trots het logo van 'Slow Mill' op het borststuk van zijn schipperstrui draagt, raakt bekend bij de Texelaars. Hun hoop: brengt hij een revolutie naar het eiland? Texel wil zo snel mogelijk volledig duurzaam zijn. Niet ver van de haven staat één oude windmolen en een miniturbine, maar verder is de bouw van windmolens lokaal taboe, net als op de andere Wadden. Een open horizon heeft grote voorkeur, in het Werelderfgoed-gebied.

Liever plaatst Texel veel zonnepanelen, op daken en op grasvelden, zegt projectleider Duurzaamheid Pieter de Vries van de gemeente. Daar redt je het niet mee, dus innovatieve schone energievormen worden met open armen ontvangen. Er opende een vergister die duurzaam gas maakt, van gemaaid gras. Texel stimuleert verder het gebruik van innovatieve vliegers, boven en onder water, die op de kracht van de natuur groene stroom maken.

Bij pionierswerk gaan er dingen mis

"In technieken zoals de Slow Mill zien we veel potentie", zegt De Vries. Van het Waddenfonds, Friesland, Groningen en Noord-Holland krijgt het project nu 3,8 miljoen euro steun. Daarmee kan de proef beginnen, zodat Croughs kan bewijzen dat zijn idee werkt. Op een kleine test na, 2 kilometer uit de kust van Scheveningen, bestaat de belofte vooral nog uit aannames, berekeningen en modellen. "Ik ben er van overtuigd dat dit gaat lukken", zegt Croughs.

Dat neemt niet weg dat de zee in praktijk vaak verrassingen kent die op de tekentafel niet te voorzien zijn, zegt hij. "De praktijk, daar gaat het om." Dat bleek vorige week ook wel, toen zijn voormalig wedstrijdgenoot Boyan Slat zijn Ocean Clean Up tijdelijk stilzette. De zee had een arm van zijn plasticzuiger gebroken. Bij pionierswerk gaan er dingen mis, zegt Croughs. Hij claimt niet dat bij hem altijd alles vlekkeloos zal lopen.

Wantrouwen

Bij projecten voor golfenergie elders in de wereld, in grote oceaangebieden, traden eerder tegenslagen door schadegevallen ook al op. Maar dat droeg onterecht bij aan wantrouwen in de hele technologie, zegt Croughs. "Die eerste systemen, in woeste oceanen, waren hele zware constructies. En ze lagen aan een anker met een ruime ketting. Bij een grote golf krijgt zo'n systeem een keiharde zweepslag." In de 'klotsbak' bij Texel speelt dit niet, zegt de uitvinder, die zijn energiedobber bovendien strak aan de lijn wil houden. "Bij hele hoge golven gaat hij dus kopje onder." Daardoor krijgt de energiedobber geen klap, net als bij een zwemmer die soepel onder een hoge golf duikt.

Wethouder Hennie Huisman toont zich een fan van de veelbelovende Slow Mill. Wél moeten de initiatiefnemers nog steun zien te krijgen van lokale vissers. De garnalenkotters in het bijzonder. Zijn vissen slechts een paar kilometer uit de kust, dus aardig in de buurt van de 'watermolen'. De vissers willen geen gebied verliezen of blokkades op zee. Ze tekenen geen bezwaar aan, maar volgen het project met argusogen. Croughs wil met de vissers in gesprek blijven. "Als het anker op de bodem de soortenrijkdom kan vergroten, is het project voor de lokale vissers ook gunstig", zegt hij.

Nog een potentieel voordeel, waar Texel oren naar heeft, is kustversterking dankzij het project. Bij succes komen er rijen energiedobbers in de Waddenzee te liggen, allemaal met een eigen betonnen anker. Die kunnen golven breken en het wegspoelen van zand verminderen. Nu zijn er jaarlijks miljoenen euro's nodig voor zandsuppletie, zegt projectleider Duurzaamheid Pieter de Vries van de gemeente. "Als de Slow Mill bijdraagt aan kustversterking, is dat aantrekkelijk."

Eerst moet de watermolen, dit jaar, bewijzen dat de energieproductie werkt. Daarna, vanaf 2020, kan de schaalvergroting beginnen met stroomlevering via de stroomkabel naar het vaste land. Die stroomkabel, die wordt ingegraven in de zeebodem, moet het bedrijf achter de Slow Mill zelf betalen, terwijl staatsbedrijf Tennet dat doet voor windmolens op zee. "Wil ik ook wel", zegt Croughs. De locatie waar de kabel de eerste golfenergie aan land gaat brengen is in elk geval bekend: bij Paal 12, op het strand. Daar zit gelijk de eerste klant. Strandpaviljoen 'Twaalf' wil gaan draaien op golfenergie.

Lees ook

Ocean Cleanup van Boyan Slat tijdelijk stopgezet na afbreken constructie

Pech voor The Ocean Cleanup, het project van uitvinder Boyan Slat om plastic uit zee te ruimen. Een breuk in de constructie dwingt de plasticvanger opnieuw de haven in voor herstel.

Deel dit artikel

Het hoofddoel van de Slow Mill blijft schone stroom opwekken, bewaren en leveren

Bij pionierswerk gaan er dingen mis