Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De Vlamingen komen in verzet tegen grote ‘stinkstallen’

Groen

Naïm Derbali

Protest tegen intensieve landbouw in Kortessem.

Belgische boeren breiden steeds meer uit. Tegenstanders beginnen zich nu te roeren. ‘Dit is geen landbouw meer, maar agro-industrie.’

Met stugge tred loopt Jos Hou-brechts (62) op zijn zwarte klompen zijn straat in het Vlaams-Limburgse Kortessem uit. Hij woont pal naast een kippenstal die de eigenaar fors wil uitbreiden. Een wielertoerist zoeft voorbij. “De ammoniakroute noemen we het weleens.”

Lees verder na de advertentie

Iets verderop hengelt een andere boer naar een uitbreiding tot 5500 varkens. “En dan zijn de biggen daar niet bij geteld!”

Houbrechts’ snor is grijs van kleur, hij spreekt met een kleurrijk Limburgs accent. Hij wijst op de zwarte vlaggetjes die er wat treurig bij hangen langs de straat. “Dat is om de mensen wakker te schudden. Want reken maar, er komen nog megastallen bij.”

Subsidie

Schaalvergroting is een trend onder Belgische boeren. Tussen 2004 en 2016 klom het aandeel van de intensieve landbouw op pluimveebedrijven van 27 naar 72 procent, blijkt uit een recente studie van Greenpeace en de Université Catholique de Louvain (UCL). In de varkenshouderij steeg het aandeel van 29 naar 70 procent. Kleine bedrijven ruimen het veld, nieuwe grote bedrijven komen daarvoor terug. “De Europese subsidiëring moedigt intensieve landbouw aan”, zegt de UCL-onderzoeker Philippe Baret. “Want hoe meer dieren je houdt, hoe meer subsidie je geniet.” Die grote bedrijven passen niet in het Vlaamse land, vindt hij.

Dat laatste zijn ze in Kortessem met hem eens. In Haspengouw, de Vlaamse streek waarin het dorp ligt, is het landschap glooiend. De vruchtbare gronden brengen er jaarlijks miljoenen aardbeien, peren, appels, kersen, aardbeien en bessen voort. Door de winter ontbladerde bomen staan er kaarsrecht langs de provinciale weg. Daarachter doemt een uitgestrekt perceel op met struikachtige gewassen.

In het beeld dat Limburg zo typeert, dringt zich nu een voor Belgen relatief nieuw fenomeen op, megastallen. “Ze schieten als paddestoelen uit de grond”, zegt Regina Bousssu (61), inwoonster van Kortessem.

Boussu wordt nog steeds aangesproken over haar kritische tussenkomst op de roerige informatievergadering in de gemeente, een maand geleden over de uitbreiding van het kippenbedrijf. Maar Boussu, een fel tegenstander had haar kritiek ‘redelijk braaf’ verwoord, zegt ze. “‘Waar ben jij mee bezig?’, kreeg ik te horen. Terwijl ik op een beschaafde manier vraagtekens had gezet bij de gang van zaken.”

Ze zegt het op haast verontschuldigende toon, terwijl ze haar violetkleurige wollen sjaal netjes om haar hals legt, er waait een snijdende februariwind. Boussu staat met een handvol andere buurtbewoners voor het kippenbedrijf. Dat wil uitgroeien tot een onderneming met 180.000 kippen, een ruime verdubbeling van de huidige capaciteit. Er zijn niet alleen de zwarte vlaggetjes. Verderop illustreren zwarte letters op een bord voor een oud landhuis de grimmige sfeer. ‘Red de kippen, laat de buren sterven.’

De broers Yves en Joris Roebben namen in 2014 het bedrijf van hun vader over. Omdat de koeiensector minder rendabel was, schakelden ze over op pluimvee. Minstens 80.000 kippen per persoon hebben ze nodig om hun bedrijf ‘leefbaar’ te houden, zeggen ze. De norm in de landbouw verschuift, stelt Yves Roebben. “Wat is een megastal vandaag de dag? Vroeger was een stal van 20.000 kippen misschien het maximum. Maar toen werden de kippen met de hand gevangen voor transport. Alles is nu verbeterd. Dat heet evolutie. Waar het stopt? Zolang we ervan kunnen leven, zijn we content.”

Handpop

Het probleem houdt ook de landelijke politiek bezig. Vier ministers van leefmilieu telt het complexe Belgische politieke landschap, maar het was vooral de Vlaams minister Joke Schauvliege die het beleid bepaalde – totdat de christendemocrate het veld moest ruimen nadat ze een complottheorie over de klimaatprotesten lanceerde. 

Als Limburgse bestuurder voor leefmilieu keurde de socialist Ludwig Vandenhove milieuvergunningen voor uitbreidingsaanvragen systematisch af. Maar Schauvliege, door tegenstanders wel ‘de handpop van de boerenbond’ genoemd, verleende vaak alsnog een vergunning. De invloed van de Boerenbond is daar volgens Vandenhove niet los van te zien. Boeren en christendemocratie, dat zijn twee handen op een buik, zegt hij. “Dit is geen landbouw meer, maar agro-industrie.”

“Ze heeft haar job gedaan”, zo omschrijft Boerenbond-woordvoerster Vanessa Saenen Schauvliege’s verdienste. “Ze heeft onze belangen goed behartigd. Landbouw kun je niet zomaar afschaffen. Uiteindelijk gaat het om iets essentieel: ons voedsel.”

Megastallen bestaan hier niet. Daarvoor moet je naar Oekraïne

Vanessa Saenen, woordvoerder van de Boerenbond

Maar verliest de landbouw zo niet aan draagvlak onder burgers? “Het is een evenwichtsoefening”, zegt Saenen. “Vlaanderen verstedelijkt en je kunt de stallen niet wegstoppen. Het klopt dat boeren hun dieren op steeds kleinere grond moeten houden. Grotere bedrijven hebben een grotere overlevingskans. Maar voor alle duidelijkheid: megastallen bestaan hier niet. Daarvoor moet je naar Oekraïne.”

Beloften

Het is snel gegaan met de intensivering van de landbouw, beamen de Kortesemse broers Roebben. “De consument dicteert. Voor ons hoeft het niet. Krijgen we ooit te horen: je kunt evenveel verdienen met minder vierkante meters, dan doen we dat meteen. Zo zit de markt in elkaar.”

Maar de actievoerders in Kortessem wijzen op beloften van de gemeente in 2011. Het zou bij 80.000 kippen blijven. Hun vertrouwen in de politiek is zoek. Daarom moeten burgers zich roeren, vindt het actiecomité.

Via Facebook –‘Geen industriële megastallen in Has­pengouw’ – vonden ze elkaar en ze verzamelden inmiddels duizend bezwaarschriften. Want: “In een maatschappijbeeld waarin duurzaamheid steeds belangrijker wordt, horen megastallen niet thuis”. Toch is het speerpunt van hun protest de invloed op gezondheid, luchtkwaliteit en de leefbaarheid. Het is vooral de overlast die ze vrezen .

Dan voegt Ronald Jacobs – nette zwarte mantel en olijfgroene modieuze broek – zich bij het gezelschap. Met Natuurpunt, een Vlaamse milieuorganisatie, strijdt hij al jaren tegen de intensivering van de landbouw. Hij komt net uit de nabijgelegen stad Hasselt om ‘lawaai te maken’, want ook elders in Vlaanderen komt schaalvergroting voor. “Voor heel Vlaanderen zijn in januari aanvragen gedaan voor tussen 600.000 en 700.000 kippen. Op 6 miljoen Vlamingen?!” Zijn mimiek beeldt gespeeld ongeloof uit. “Als dat zich doorzet de rest van het jaar, waar kom je dan uit?”

“Op termijn kunnen we hetzelfde verwachten als Nederland, waar de veestapel gigantisch is”, vervolgt hij. “Maar het bewustzijn is er tenminste. In België worden we nu pas wakker. Wij lopen tien jaar achter op Nederland. Het is een machtig geheel waar we tegen vechten.”

Werkt het huidige klimaat deze schaalvergroting in de hand? Voor zogeheten saneringsprogramma’s voor boeren die hun bedrijf sluiten, trok de Nederlandse minister van landbouw Carola Schouten 120 miljoen euro uit. In België wordt uitbreiding juist gestimuleerd. Voor Schauvliege, die tien jaar minister was, was sanering naar Nederlands model, nooit een optie. “Pleiten voor kleine boeren is sympathiek, maar die mensen moeten er ook van kunnen leven”, zei ze eerder in het weekblad Knack.

Vandenhove vreest dat Nederlandse boerenbedrijven nu achter de groei van de Vlaamse landbouw zitten. Hard bewijs dat Nederlandse boeren zich in de Belgische landbouw roeren, is er niet – boerenorganisaties noch de Federale Overheidsdienst Economie hebben cijfers over Nederlandse boeren in België. Maar volgens Vandenhove zorgt het saneringsbeleid in Nederland samen met de Vlaamse subsidies voor een gevaarlijke cocktail. “Het mag legaal zijn, maar legitiem is het allerminst.”

Riek in de hand

Op straat merkt actievoerder Hou-brechts op dat hij triest wordt als zijn bezoek de geur van stallen opmerkt. “Zelf ben ik er immuun voor geworden.” Als het je niet aanstaat, verhuis dan, krijgt hij vaak te horen. Dat heeft hij weleens overwogen, maar hij woont hier al ruim dertig jaar. “En wat is mijn huis waard? Wie wil er naast een stinkstal wonen? In de zomer is de stank niet te harden, om nog maar te zwijgen over de fijnstof.”

Voor de buurtbewoners komen de klimaatprotesten in België op een gunstig moment. Om de grote ecologische voetafdruk van de veeteelt kun je niet heen, vinden ze. Tegen boeren is de actiegroep niet.

Houbrechts wijst naar de boerderij van zijn overbuurman. “Een melkboer, eentje die moeite heeft om rond te komen. Hij doet het op de ouderwetse manier. Die staat tenminste nog met zijn poten in de grond, met een riek in de hand zoals het vroeger ging. Dat soort boeren sterft uit. Stilletjes aan heeft ook hij er genoeg van.”

Met een wegwerpgebaar wendt hij zijn blik naar de gehekelde andere buurman. Foeterend: “Zulke bedrijven maken eerlijke, ploeterende boeren kapot. Vroeger had je een paar varkens, een paar koeien. Die charme is verloren gegaan.”

Lees ook:

Vlaamse ‘betonstop’ ligt als baksteen op de maag

Vlaanderen dreigt te worden volgebouwd en dat heeft vooral ecologische gevolgen. Daarom wil de regering vanaf 2040 een ‘betonstop’ invoeren. Maar dat gaat niet zonder slag of stoot.

Vlaamse minister stapt op na foute bewering over klimaatmarsen

De Vlaamse minister Joke Schauvliege (Omgeving, Natuur en Landbouw) is opgestapt. Haar positie was onhoudbaar geworden na haar bewering dat er achter de klimaatbetogingen in België een complot schuilt.

Deel dit artikel

Megastallen bestaan hier niet. Daarvoor moet je naar Oekraïne

Vanessa Saenen, woordvoerder van de Boerenbond