Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De veenweiden spugen evenveel CO2 uit als 2 miljoen uitlaten

Groen

Rob Buiter

© Reyer Boxem, HH

De droge veenweiden van Friesland en het Groene Hart laten grote hoeveelheden broeikasgassen vliegen. ‘Onderwaterdrainage’ kan dat probleem halveren, zeggen sommige onderzoekers. Werkt niet, zeggen anderen.

Auto’s, vliegtuigen en elektriciteitscentrales. Wanneer het over het probleem van de CO2-uitstoot gaat, zijn dat de gebruikelijke verdachten. Om in 2030 aan het Klimaatakkoord van Parijs te voldoen is een energietransitie ­nodig. De overheid heeft er ‘klimaattafels’ voor opgetuigd, waaraan ­deskundigen bijvoorbeeld discussiëren over het vervangen van kolen- en gascentrales door windmolens en zonnepanelen. Aan een van die tafels wordt helemaal niet over energie ­gepraat, maar over weilanden, grondwater en veen. Want uit de veengebieden, vooral in het noorden en het westen van Nederland, vliegt ieder jaar evenveel CO2 de lucht in als uit de uitlaten van 2 miljoen auto’s.

Lees verder na de advertentie

Verdwenen veen

Al dat broeikasgas komt vrij omdat het veen wordt drooggelegd. De afgelopen decennia werden de tractoren van de boeren flink zwaarder. De bodem onder hun weilanden moest vooral droog en stevig zijn om erop te kunnen rijden. Maar veen dat eeuwenlang ­onder het grondwater heeft gelegen en dan ineens aan de lucht wordt blootgesteld, ‘verbrandt’. Onder invloed van de verse zuurstof uit de lucht, breken de bacteriën in de bodem de oude plantenresten af, waarna de bodem daalt en het veen grotendeels als CO2 de lucht invliegt. Op die manier is sinds de jaren zeventig van de vorige eeuw al minimaal 20 procent van het Nederlandse veen verdwenen. Jaarlijks gaat het nu om 4 miljoen ton CO2, ofwel 5 ­procent van de totale Nederlandse uitstoot.

Een oplossing waarover wordt gepraat aan de ‘veenweidetafel’ van landbouwklimaatonderhandelaar Pieter van Geel, is onderwaterdrainage. Met een eenvoudig systeem van drainagebuizen, die wat dieper onder een weiland worden gelegd dan normaal, kan ’s zomers het water uit een sloot het droge land in lopen. Dat weiland droogt daardoor minder uit, waardoor ook minder veen in de vorm van CO2 de lucht in vliegt. 

De onderhandelaars aan de veenweidetafel schatten dat ze in 2030 maar liefst 1 miljoen ton CO2-uitstoot per jaar kunnen besparen door slimmer met het grondwater onder de weilanden om te gaan. Dat is 2,5 procent van de totale reductie die het kabinet wil realiseren.

Bodemdaling door verdroging kan worden gehalveerd met on­der­wa­ter­drains

Rapport Wageningen University & Research

De onderhandelaars baseren die hoop op rapporten van Wageningen University & Research (WUR). Onder andere in het Utrechtse Zegveld doet WUR sinds 2003 praktijkproeven met drainagebuizen die de grondwaterstand in de zomer moeten verhogen en in de natte winters juist verlagen. Op een internationale conferentie over CO2 in de bodem, ­vorig jaar in Rome bij de FAO, de Voedsel- en Landbouworganisatie van de VN, stelden de onderzoekers zelfs dat bodemdaling door ­verdroging van veen gehalveerd zou kunnen worden door gebruik te maken van deze ­onderwaterdrains.

© Sander Soewargana

Op verzoek van de Noord-Hollandse gedeputeerde Adnan Tekin, die onder andere over subsidies voor projecten met onderwaterdrainage moet beslissen, rekende veenonderzoeker John Couwenberg van de universiteit Greifswald in Duitsland de getallen uit de ­Wageningse praktijkproef nog eens na. Hij kwam tot een heel andere conclusie: “In het eerste jaar hadden de onderwaterdrains ­inderdaad een – zij het – bescheiden effect op de grondwaterstand. ’s Zomers brengen ze ­enkele centimeters water in het veld, ’s ­winters verlagen ze de hoge waterstand met ­enkele decimeters. Maar met name het ­zomerse effect dooft na het eerste jaar na ­aanleg van de drainagebuizen vrij snel uit”, stelt Couwenberg.

Nauwelijks positief

In de getallen van de praktijkproef in ­Zegveld ziet Couwenberg dan ook geen ­aanwijzing dat de bodemdaling, en daarmee de uitstoot van CO2, wordt verminderd door de drainage: “Op twee van de proefpercelen werd wel een vertraagde bodemdaling gemeten. Mét drainage daalde de bodem daar drie centimeter in elf jaar, zónder drainage zes centimeter. Maar dat was nota bene op een perceel waar de gemiddelde grondwaterstand over die totale periode niet of nauwelijks positief werd beïnvloed door de drainage. De diepste grondwaterstanden in de zomer werden in ieder ­geval niet verhoogd, in een enkel geval werden ze zelfs iets verlaagd. Dus als er al een meetbaar verschil is geweest in de bodemdaling, dan lag dat niet aan de drainagebuizen.”

Het is veel te vroeg om te concluderen dat je met on­der­wa­ter­drai­na­ge ook CO2-uitstoot terugdringt

Veenonderzoeker John Couwenberg

In een reactie op de kritiek van Couwenberg stellen de onderzoekers van Wageningen University & Research dat de geclaimde ­potentiële halvering van de bodemdaling niet alleen op deze proef is gebaseerd. “Meer dan dertig jaar onderzoek aan bodemdaling laat een ­duidelijke link zien tussen met name de ­gemiddelde zomerse grondwaterstand en ­afbraak van veen”, stelt onderzoeker Idse ­Hoving. “De afbraak van veen gaat in de zomer extra hard, omdat bacteriën harder werken bij hogere temperaturen. Daarom is het belangrijk om vooral het zomerpeil omhoog te krijgen. Wanneer je niet alleen naar de gemiddelde grondwaterstand onder een weiland kijkt, maar ook kijkt hoe laag het water ’s zomers staat ten opzichte van het slootpeil, dan zien wij wel degelijk een effect van de onderwaterdrainage, al kwam dat door de specifieke weersituaties in de onderzochte jaren niet altijd duidelijk naar voren.”

Met een pomp

Inmiddels wordt er ook geëxperimenteerd met een nieuw soort drainage: eentje die het water niet ‘passief’ de veenbodem binnen laat sijpelen, maar een drainage met een pomp eraan vast die het water onder druk het weiland in perst. “De eerste proeven laten zien dat die drukdrains een groter effect hebben op de grondwaterstand dan de passieve drains”, aldus Hoving.

Het Wageningse onderzoek keek alleen naar de effecten van onderwaterdrains op de grondwaterstand, niet naar het uiteindelijke doel: het verlagen van de uitstoot van CO2. Collega’s van de Radboud Universiteit in Nijmegen deden dat wel bij een proef met onderwaterdrainage in Friesland. “De proef loopt nog, maar in de twee tot nu toe onderzochte jaren konden wij op vier percelen mét en vier zónder drainage geen verlaging van de CO2-uitstoot meten”, vertelt onderzoekster Merit van den Berg van de Radboud Universiteit. 

Als een spons

“Dat een flinke verhoging van de grondwaterstand in veengebieden tot een daling van de CO2-uitstoot leidt, daarover bestaat inmiddels geen twijfel meer, maar of je met onderwaterdrainage voldoende grondwaterverhoging kunt realiseren, is de vraag. Op twee van de vier percelen zagen we wél een effect van de drainage op de zomerse grondwaterstand, maar dat zorgde over het hele jaar gemeten niet voor minder CO2. We proberen nu te ontdekken hoe dat komt. Mogelijk zakt het grondwater op percelen zonder drainage in de zomer wel iets lager, maar blijft het veen daar vlak boven als een soort spons toch verzadigd met water, zodat het niet afbreekt. In dat geval is het effect van drainage gewoon te klein om echt een verschil te kunnen maken”, aldus Van den Berg.

Drastischer

Veenonderzoeker Couwenberg roept ­ondertussen om veel drastischer maatregelen om de uitstoot van CO2 uit veenweidegebieden te stoppen. “Natter veen stoot minder CO2 uit, maar het is veel te vroeg om te concluderen dat je ook met onderwaterdrainage de ­uitstoot van CO2 kunt terugdringen, laat staan halveren. De huidige wetenschap laat in ieder geval geen effecten zien van deze drainage.

“Als we aan de doelstellingen van ‘Parijs’ willen ­voldoen, dan zullen we de veengronden echt weer helemaal nat moeten maken, misschien door daar een compleet andere soort landbouw op te bedrijven, waarbij we bijvoorbeeld geen gras, maar waterplanten ­telen.”

Lees ook:

Een pikzwart polletjeslandschap: wat de droogte met het hoogveen doet

Pas volgend jaar wordt duidelijk wat de kurkdroge zomer van 2018 heeft aangericht in het hoogveen. In het Fochteloërveen zijn enkele stukken nat land vrijwel drooggevallen.

Deel dit artikel

Bodemdaling door verdroging kan worden gehalveerd met on­der­wa­ter­drains

Rapport Wageningen University & Research

Het is veel te vroeg om te concluderen dat je met on­der­wa­ter­drai­na­ge ook CO2-uitstoot terugdringt

Veenonderzoeker John Couwenberg