Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De ui, de kwetsbare held van de export

Groen

Emiel Hakkenes

Uienboer Jaap de Zeeuw: 'Een ui moet je koesteren' © Patrick Post

Na wéér een topjaar zijn uientelers en -handelaren in opperbeste stemming. Tegelijkertijd zwelt de roep om meer duurzame productiemethoden aan. En een plantenziekte rukt op.

Een ui, zegt boer Jaap de Zeeuw, moet je koesteren. “Het is een prachtig product om mee te werken, een heel mooie teelt. Maar ook een uitdaging. Het begint al met de vraag: welk uienras kies je? Vervolgens moet je zorgen dat je grond in orde is, met een goede ontwatering en goede bemesting. En aan het eind heb je voor het goed binnenhalen van de oogst droge omstandigheden nodig.” De Zeeuw verbouwt uien in de Noordoostpolder bij Emmeloord. Hem hoor je niet klagen. Wie de uitdaging aangaat, weet hij, kan een goede boterham aan de ui overhouden.

Lees verder na de advertentie

Ook bij de Holland Onion Association, die vanuit Zoetermeer de belangen behartigt van de vaderlandse ui, hoor je niemand mopperen. De export van Nederlandse uien nam afgelopen jaar met 10 procent toe in volume. En, zegt Gijsbrecht Gunter van de Holland Onion Association, het einde is nog niet in zicht. 

De toenemende vraag naar uien is de Nederlandse boeren niet ontgaan. Geen groente wordt in ons land zo vaak geteeld als de ui, aldus het CBS.

“De wereldbevolking groeit vooral in landen waar ze veel uien consumeren. Zulke landen kunnen niet het hele jaar toe met hun eigen oogst. Daarnaast groeit de welvaart. En die extra dollar gaat niet naar een iPhone, maar naar een ui.” Niet voor niets kent de website die de Hollandse ui moet promoten behalve een Nederlandse ook een Engelse, Spaanse, Portugese en Duitse versie.

Turkmenistan en Sao Tomé

De toenemende vraag naar uien (elk jaar een procent erbij) is de Nederlandse boeren niet ontgaan. Geen groente wordt in ons land zo vaak geteeld als de ui, aldus het CBS. In 2017 besloeg het areaal uien bijna 27 duizend hectare, ruim 40 procent van het totale areaal vollegrondsgroenten. Nederland wedijvert met India om de titel ‘grootste uienexporteur ter wereld’ en brengt uien naar zo’n 130 landen. Voorname afnemers zijn Senegal en Ivoorkust (goed voor tientallen miljoenen kilo’s) maar ook aan Turkmenistan, Thailand, Togo, El Salvador en Sao Tomé en Principe (eilandenrepubliek in de Golf van Guinee) zijn vorig jaar partijen Hollandse uien verkocht. “De ui is de held van de export”, zegt Gijsbrecht Gunter.

Kan het dan niet op? Jawel. Boer De Zeeuw en promotor Gunter weten beiden dat de sector kwetsbaar is. Het klimaat in Nederland verandert, letterlijk en figuurlijk. “Ik zou niet willen zeggen dat het vaker regent dan vroeger”, zegt Jaap de Zeeuw, “maar de buien zijn heviger. Sinds een jaar of tien graaf ik greppels tussen het gewas zodat het regenwater weg kan.”

Die heviger regen, denkt Gijsbrecht Gunter, zou weleens kunnen meespelen bij de opmars van fusarium - een schimmel die de ui aantast. “In een paar jaar tijd is dat hét probleem van de uienteelt geworden. Ik hoor dat het in Engeland ook voorkomt, maar minder dan hier. En op het zuidelijk halfrond schijnt het helemaal niet te spelen. We doen sinds een jaar volop onderzoek: wat voor schimmel is het precies? Op welke grondsoort gedijt hij het best? Welke weersomstandigheden zijn bevorderlijk voor de schimmel? We hebben nog op geen van deze vragen antwoord. Ondertussen heeft fusarium zich over het hele land verspreid. En als een boer het eenmaal in zijn grond heeft, is dat perceel niet meer geschikt om uien op te verbouwen. En zo groot is Nederland niet, dus er komt een moment dat er geen maagdelijke gronden meer zijn.”

Tekst loopt door onder de afbeelding

De winnende uien op een jaarlijkse wedstrijd, georganiseerd door het Platform Nederlandse Uientelers. © Patrick Post
Dankzij de lange houdbaarheid kan de Nederlandse ui reizen naar alle uithoeken van de wereld aan.

Jaap de Zeeuw heeft vooralsnog weinig met de schimmel te stellen gehad, zegt hij. “Daar heb ik geluk mee, want er is geen bestrijdingsmiddel. De oplossing zou zijn: een uienras kweken met tolerantie tegen de schimmel. Dat project staat nog in de kinderschoenen. Het punt is dat die ui meerdere kwaliteiten moet hebben: bestand tegen schimmel, maar ook goede van vorm en lang houdbaar.”

Fris de wereld over

Dankzij de lange houdbaarheid kan de Nederlandse ui reizen naar alle uithoeken van de wereld aan. Weken nadat de ui de schuur van De Zeeuw in Emmeloord heeft verlaten, ziet hij er op de markt in het binnenland van Brazilië nog prima uit. Daar hebben de Nederlandse telers een foefje voor: de uien worden behandeld met het pesticide MH (maleïnehydrazide) dat voorkomt dat een ui na de oogst gaat kiemen. Gijsbrecht Gunter: “Als je dat middel niet gebruikt, groeien de uien met een groene pruik de zak uit.” Dan zijn ze niet meer te verkopen. Maar: het chemische MH is niet onomstreden en een duurzaam alternatief, een vriendelijke variant met hetzelfde effect, is er niet. Dus toen vorig jaar in Brussel werd geopperd om MH te verbieden, was het in de Nederlandse uiensector alle hens aan dek.

Na intensieve gelobby was het resultaat dit najaar dat MH nog vijftien jaar mag worden gebruikt. Fabrikanten moeten wel hydrazine, een bijproduct, eruit zuiveren, omdat dit mogelijk een gezondheidsrisico voor de teler is. “Zonder MH raken we onze exportpositie kwijt”, zegt De Zeeuw resoluut. “Maar dat wij afhankelijk zijn van één middel, maakt ons wel erg kwetsbaar. Wat als de fabrikant stopt?” Gunter: “Laat ik het maar gewoon zeggen: dit is de achilleshiel van de Hollandse ui.”

Politici beweren, alsof zij zelf deskundig zijn, dat een middel wel of niet schadelijk is. Ze volgen hun onderbuik in plaats van de feiten.

Gijsbrecht Gunter

In de discussie over het pesticide MH viel Gunter nog iets op, dat hem zorgen baart: politici die menen het beter te weten dan experts. “Je ziet dat in het debat over glyfosaat, net als bij MH. Politici beweren, alsof zij zelf deskundig zijn, dat een middel wel of niet schadelijk is. Ze volgen hun onderbuik in plaats van de feiten. Ze lijken hun rol te zijn vergeten. In Nederland beoordeelt het College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden of een middel veilig voor gebruik is. Maar politici lijken niet meer te vertrouwen op dit soort door hen zelf in het leven geroepen instituten. Daar gaat het mis.”

In Emmeloord kan Jaap de Zeeuw niet wachten tot het april is en hij weer kan gaan zaaien. “Per hectare zaai ik 800.000 tot 900.000 zaadjes. Als er daarvan 750.000 opkomen, is dat een goede score.” En dan begint het koesteren weer. De Zeeuw: “Ik heb weer allerlei ideeën over wat anders en beter kan. Ik ben getriggerd, maar misschien ben ik daarin wel een speciaal geval. Bodemziekte en andere problemen de baas blijven, dat vind ik heel uitdagend.”

De grootste afnemers en geschiedenis

Zover bekend werd er rond 3000 voor Christus al ui geteeld bij de Eufraat en de Tigris. Ook de oude Egyptenaren kenden de ui. In bijbelboek Numeri is te lezen hoe het volk Israël tijdens zijn 40-jarige tocht door de woestijn niet alleen terugverlangde naar de vleespotten van Egypte, maar ook smachtte naar de ‘ajuinen’ die daar werden gegeten: ‘Daarom zo weenden ook de kinderen Israëls wederom, en zeiden: Wie zal ons vlees te eten geven? Wij gedenken aan de vissen, die wij in Egypte om niet aten; aan de komkommers, en aan de pompoenen, en aan het look, en aan de ajuinen, en aan het knoflook.’

In Europa werd de ui door de Romeinen geïntroduceerd en begon hij vanaf de dertiende eeuw aan zijn opmars als groente en smaakmaker.

De Nederlandse uienteelt nam begin vorige eeuw een grote vlucht. Aanvankelijk vooral in Zeeland, inmiddels in het hele land, zij het dat de ui op klei beter groeit dan op zand.

Door het gebruik van het pesticide maleïnehydrazide zijn Nederlandse uien lang houdbaar en kunnen ze naar verre landen worden geëxporteerd. De tien grootste afnemers van Hollandse uien in 2017, in kilo’s:

1. Ivoorkust 122.825.775

2. Groot-Brittannië 66.454.150

3. Nicaragua 38.133.525

4. Mauretanië 25.554.600

5. Guinee 24.880.600

6. Panama 24.824.772

7. Senegal 24.615.675

8. Polen 19.956.400

9. Honduras 13.465.143

10. Zweden 11.574.768

Lees ook:

De meest verbouwde groente van het land heeft haar eigen schoonheidswedstrijd. In Dronten werd woensdag de mooiste ui van Nederland gekozen.


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Deel dit artikel

De toenemende vraag naar uien is de Nederlandse boeren niet ontgaan. Geen groente wordt in ons land zo vaak geteeld als de ui, aldus het CBS.

Dankzij de lange houdbaarheid kan de Nederlandse ui reizen naar alle uithoeken van de wereld aan.

Politici beweren, alsof zij zelf deskundig zijn, dat een middel wel of niet schadelijk is. Ze volgen hun onderbuik in plaats van de feiten.

Gijsbrecht Gunter