Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De Rhederhof: beschermd natuurgebied of plaats voor seniorenwoningen?

Groen

Joop Bouma

© Herman Engbers

Op een landgoed in Rheden, pal tegen het Natura 2000-gebied Veluwezoom aan, wil een projectontwikkelaar 69 huurappartementen bouwen. Natuur- en milieuorganisaties verzetten zich, al meer dan 15 jaar. 'Wij vragen ons af waarom de overheid zich niet houdt aan de eigen regels.'

Stikstofdepositie, programmatische aanpak, woningbouwcontouren, ontwikkelingsruimte, PAS-herstelmaatregelen, habitattype H9210. Het zijn begrippen en beleidsformules waarmee Judith Haan uit Rheden en Adriane Colenbrander uit Dieren te maken hebben. Ze proberen met vier natuur- en milieuorganisaties een bouwplan op het landgoed Rhederhof in Rheden tegen te houden. Ze vinden dat er aan de rand van een beschermd en kwetsbaar natuurgebied geen prestigieus woonobject kan worden gebouwd voor 69 'actieve en vitale senioren', zoals de beoogde bewoners in een promotiefolder worden omschreven.

Lees verder na de advertentie
Overheden schuiven voortdurend wetten en eigen beleid aan de kant

Adriane Colenbrander

Colenbrander: "Wetgeving en beleid staan een bouwproject van deze omvang niet toe. Wij vragen ons af waarom de overheid zich niet houdt aan eigen regels. Waarom moeten er steeds organisaties en burgers opstaan om de overheid te corrigeren?"

Begin september staan ze beiden namens vier milieuorganisaties weer voor een bestuursrechter, in een procedure tegen de provincie Gelderland. In eerdere rechtszaken - drie stuks, tegen de gemeente Rheden - ging het over de bescherming van dassen op het landgoed. Alle drie gewonnen. Twee andere zaken rond bestemmingsplannen in het gebied, ook gewonnen.

Ditmaal zal het vooral gaan over stikstofverbindingen, die de natuurlijke balans in natuurgebieden verstoren. De stikstof komt uit verwarmingsinstallaties van het te bouwen wooncomplex en zal neerdalen op het naastgelegen nationale park Veluwezoom, dat de Europese Natura 2000-status heeft en daardoor bijzondere bescherming geniet. Bouwen aan de rand van kwetsbare natuur mag niet zomaar.

Advies

Het stikstofbeleid van Nederland ligt onder vuur na een recent advies van de advocaat-generaal bij het Europese hof aan Nederland om voortaan geen nieuwe vergunningen meer af te geven voor plannen bij natuurgebieden die nu al fors lijden onder de neerslag van stikstof. Gelderland verleende echter moeiteloos een Natuurbeschermingsvergunning, menen de milieuorganisaties: de laatste hobbel voor de projectontwikkelaar.

© Herman Engbers

Het Europese hof moet nog beslissen op het advies van de advocaat-generaal. Het hof wijkt er slechts zelden van af. De stikstof-discussie speelt vooral rond agrarische bedrijven bij natuurgebieden, maar de regels gelden net zo goed voor projecten zoals in de Rhederhof.

Procederen tegen het openbaar bestuur is niet simpel, weten Haan en Colenbrander inmiddels. "Het wordt de burger erg moeilijk gemaakt", zegt Haan. "Het wordt zo complex, je wordt gedwongen externe hulp in te roepen in bezwaarprocedures. Dat is peperduur. De tegenpartij komt met kostbare onderzoeken en als wij daar niets tegenover stellen, worden onze bezwaren wegens gebrek aan tegenspraak terzijde geschoven. En zie dan maar eens een onafhankelijke adviseur te vinden die een rapport voor jou wil opstellen. Gevestigde adviesbureaus werken veelal voor provincies en gemeenten en die lucratieve opdrachtgevers willen ze niet tegen zich in het harnas jagen."

Voor hun bezwaar tegen het verlenen van de Natuurbeschermingsvergunning hebben ze de hulp ingeroepen van milieuadviseur Ton van Hoof, specialist op het gebied van Natura 2000 en stikstof. Haan en Colenbrander worden bij hun actie gesteund door de Gelderse Natuur- en Milieufederatie, de Bond Heemschut, de vereniging voor behoud van cultureel erfgoed in Nederland en door Natuurmonumenten.

Colenbrander: "Wat de milieuorganisaties en wij telkens merken is dat overheden voortdurend wetten en eigen beleid voor natuurbescherming aan de kant schuiven. Economische belangen krijgen voorrang."

Bouwen

Bob Winters, directeur van Kuiper Vastgoed in Arnhem, is eigenaar van de bouwgrond op het landgoed in Rheden. Er ligt een mooi plan, zegt hij, voor een paar prachtige woongebouwen voor vitale ouderen die lichte zorg nodig hebben. "We hebben de grond meer dan 15 jaar geleden gekocht, inclusief de bestaande bebouwing. Veel geld geïnvesteerd. En dan zijn er twee die vinden dat er totaal niet gebouwd mag worden. We worden op alle mogelijke manier door hen tegengewerkt. Het houdt een keer op." Winters hoopt dat de stikstof-procedure de laatste zal zijn. Hij wil bouwen.

Je wordt gedwongen externe hulp in te roepen in be­zwaar­pro­ce­du­res. Dat is peperduur

Judith Haan

Ooit was landgoed Rhederhof, gelegen op het grensvlak van Veluwe en de uiterwaarden van Rijn en IJssel, één van de parels van de vele buitenplaatsen in de Veluwezoom. Ongeveer honderd landgoederen waren het, weelderige enclaves in Wageningen, Renkum, Arnhem, Rozendaal en Rheden. Veel van de landgoederen zijn er nog, sommige in volle glorie: Rosendael, Middachten, Sonsbeek, Zypendaal, Mariëndaal. Gebieden, aldus de Arnhemse schrijver I. A. Nijhoff in 1820 'die in uitgestrektheid en fraaien aanleg, alle andere in dit rijk verre overtreffen'.

Rhederhof hoorde in dat rijtje. Nog altijd liggen er op het landgoed resten van eeuwenoude schaapsdriften, wildwallen en sprengen, maar de weelde van weleer is er ver te zoeken. Haan en Colenbrander willen dat natuur en landschap van de Rhederhof weer kansen krijgen. Volledig herstel van de natuurwaarden zal niet lukken, omdat er bouwrechten liggen in het gebied. Maar de bouwplannen moeten veel minder grootschalig worden, zeggen zij.

Het statige landhuis met koetshuis dateert van halverwege de negentiende eeuw. Het huis en het landgoedje van 15 hectare eromheen, kwamen in 1880 in het bezit van jonkvrouw Julie Henriëtte Brantsen. In 1951 overleed de laatste bewoonster, Amelia Brantsen. De erfgenaam legateerde landgoed Rhederhof na haar dood aan de hervormde gemeente van Rheden op voorwaarde dat het landhuis voor 'ouden van dagen' werd bestemd.

Verpauperd

In 1963 werd bejaardenoord Rhederhof geopend, niet in het landhuis, maar in een nieuwbouw naast het landhuis. In 1968 wees de provincie een uitbreiding van het bejaardencentrum af vanwege de grote landschappelijke waarde van het gebied. In 1999 kwam het bejaardenhuis leeg te staan. De provincie vond dat het gebouw te ver af lag van de voorzieningen in de dorpskom van Rheden.

In 1994 nog concludeerde Rheden in een gemeentelijke nota dat het 'buitenplaats-karakter' van de Rhederhof door het bejaardencentrum ernstig was aangetast. Voorgesteld werd om de relatie 'met de omgeving' te herstellen. Het bleef bij een voorstel. Het landgoed verpauperde.

© Herman Engbers

Op het landgoed staat sinds 1999 een lege bouwval, waarvan enkele aanleunwoningen nog worden bewoond door krakerswachten. Het deel van het landgoed met het landhuis is allang aan een particulier verkocht. Het monument, gebouwd in neoclassicistische stijl, is gerestaureerd met een miljoen euro die de nieuwe eigenaar in 2010 won tijdens een televisieactie van de BankGiroLoterij. Zestien verwaarloosde monumentale panden dongen mee naar het miljoen: het landhuis Rhederhof werd uitgeroepen tot het mooiste pand van Nederland.

Op steenworp afstand van het landhuis staat het bejaardenhuis er nog altijd, verlaten en dichtgetimmerd. Vastgoedondernemer Bob Winters vindt dat er gebouwd kan worden: er was immers al een woonbestemming door het oude bejaardenoord. "We hebben de grond gekocht, inclusief de bebouwing", zegt Winters. "We hebben het plan prachtig ingepast in de omgeving en rekening gehouden met de beestjes die daar leven." Voor Haan en Colenbrander is de strijd nog niet gestreden, maar ze realiseren zich dat het vijf voor twaalf is. Als de bestuursrechter hun bezwaren afwijst, kan de projectontwikkelaar aan de slag. "De provincie Gelderland heeft zonder controle van de feiten een natuurvergunning afgeleverd, dat is voor ons onbegrijpelijk."

De Rhederhof werd aangeprezen als één van de pareltjes van de regio, maar die opleving was maar van korte duur

De twee hekelen ook het beleid van de gemeente. Ze vinden dat Rheden zich veel te weinig gelegen heeft laten liggen aan het landgoed. Toen er in 2008 ineens aandacht was voor het cultuur-historische belang van de landgoederen op de Veluwezoom, werd de Rhederhof door de gemeente aangeprezen als één van de pareltjes van de regio. Maar die opleving was maar van korte duur. Ze vinden dat de gemeente het landgoed had moeten herstellen toen in 1999 het bejaardenoord leeg kwam te staan. In plaats daarvan werd het landgoed door de stichting die in 1952 de grond had gekregen van de erfgenamen, voor 2,5 miljoen gulden verkocht aan de projectontwikkelaar. En daarna ging het in hun ogen mis. De gemeente wilde aanvankelijk woningbouw toestaan op de Rhederhof, maar de gemeentelijke monumentencommissie was uitgesproken negatief over dat idee. Uiteindelijk kreeg de projectontwikkelaar toestemming voor de bouw van de 69 zorgappartementen.

Asielopvang

Haan en Colenbrander stuitten naar eigen zeggen bij de gemeente voortdurend op een onverklaarbare bereidheid de projectontwikkelaar tegemoet te komen. Colenbrander: "Rheden beroept zich al jaren op bestuurlijke afspraken met de projectontwikkelaar. Wat die afspraken zijn, hebben wij nooit te horen gekregen." Ze vermoeden dat er afspraken zijn gemaakt in 1999, toen de projectontwikkelaar het bejaardencentrum aanbood voor de tijdelijke opvang van asielzoekers. Overal in het land werd in die tijd naarstig gezocht naar opvanglocaties voor asielzoekers.

© Herman Engbers

Rheden was dolblij met het aanbod van Kuiper Vastgoed. Voor een huurbedrag van 450.000 gulden per jaar woonden er tot en met 2005 zo'n 400 asielzoekers op het terrein.

Haan en Colenbrander denken dat er in de onderhandelingen over de asielopvang met gemeente en provincie deals zijn gesloten over de bestemming. Ze baseren zich op een uitgelekte, vertrouwelijke brief uit 1999 van Kuiper Vastgoed aan de bestuurder van de stichting die toen nog eigenaar was van het landgoed.

In die brief schrijft de toenmalig directeur van Kuiper Vastgoed, Hans Winters (vader van Bob Winters) dat hij 'om strategische redenen' had gekozen voor de tijdelijke verhuur voor asielzoekers. 'Daarmee hebben wij bewerkstelligd dat de gemeente en met name de provincie, nog meer dan voorheen, de plannen steunen. Daarmee hebben wij ook de garantie gekregen dat de oorspronkelijke ambitieuze plannen daadwerkelijk kunnen worden uitgevoerd. Het was allemaal te danken aan de goodwill die wij hebben ontvangen door de Rhederhof als asielzoekerscentrum beschikbaar te stellen', aldus Winters in de brief. Zijn zoon Bob Winters zegt dat Haan en Colenbrander een verkeerde conclusie trekken uit de brief. "Het ging destijds over het aantal te bouwen eenheden op het terrein. Wij wilden net zo veel wooneenheden terugbouwen als het oude bejaardenoord had, ongeveer 80. De gemeente wilde dat niet. De brief ging erover dat de gemeente uiteindelijk akkoord ging met dat oorspronkelijke aantal. Maar uiteindelijk hebben wij het plan teruggebracht tot 69 wooneenheden.''

Nattevingerwerk

Haan, Colenbrander en de natuur- en milieuorganisaties hopen dat de bestuursrechter gevoelig zal zijn voor hun zorg over de stikstofuitstoot in het gebied. Volgens opgave van de projectontwikkelaar zal door de nieuwbouw de stikstof-uitstoot in het gebied spectaculair dalen tot ver onder de norm in de Natuurbeschermingswet. Hoewel het bejaardencentrum al meer dan tien jaar leeg staat, stelt de projectontwikkelaar dat er in 2014 bijna 50.000 kubieke meter aardgas is verstookt. Haan: "Wij hebben een adviesbureau ingeschakeld en dat ontdekte dat het gasverbruik gewoon nattevingerwerk is. De verwarmingsinstallatie is jaren geleden al uit dat oude bejaardencentrum gesloopt."

© Herman Engbers

Volgens projectontwikkelaar Maarten Kamp van Kuiper Vastgoed zijn de gegevens over het verbruik afkomstig van de netwerkbeheerder en de stroomleverancier. "Met die gegevens moeten wij het doen.'' Kamp wil niet bevestigen dat het om een schatting gaat.

De provincie Gelderland wil niet ingaan op het onverklaarbare gasverbruik. "Deze zaak is onder de rechter'', aldus een woordvoerster. Volgens haar heeft de provincie zich bij de vergunningverlening aan de regels gehouden. "Wij vinden dat de initiatiefnemer deugdelijk onderzoek heeft gedaan. Anders zouden we geen vergunning hebben afgegeven. Het is aan de rechter om te oordelen of onze afwegingen juist zijn geweest.''

Verantwoording

De gemeente Rheden is op 6 augustus benaderd met vragen over het beleid rond het landgoed. Verzocht werd om voor 15 augustus te reageren. De gemeente gaf aan meer tijd nodig te hebben, 'mede in verband met de vakantie'. De termijn om te reageren werd verlengd tot 20 augustus. Op 17 augustus deelde de gemeente mee dat er niet voor september kan worden gereageerd.

Lees ook:

Kun je gelijktijdig de natuur beschermen en er recreëren?

Ze hebben beiden een warm kloppend hart voor duurzaam natuurbeleid, maar verder staan ze tegenover elkaar. De één, bioloog, vindt dat de natuur maximaal moet worden beschermd. De ander, bosbouwer, vindt dat je natuur ook goed kunt beschermen door recreatie toe te staan. Twee visies op natuurbescherming.

Deel dit artikel

Overheden schuiven voortdurend wetten en eigen beleid aan de kant

Adriane Colenbrander

Je wordt gedwongen externe hulp in te roepen in be­zwaar­pro­ce­du­res. Dat is peperduur

Judith Haan

De Rhederhof werd aangeprezen als één van de pareltjes van de regio, maar die opleving was maar van korte duur