Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De Nederlandse fine fleur van de botanische kunst laat zich, eindelijk, zien

Groen

Jeroen den Blijker

De hazelaar van Marianne van der Stee. © RV

Levensechte kleuren en een verbluffende detaillering kenmerken het werk van botanische kunstenaars. Ze hebben zelfs een eigen internationale dag, komende vrijdag. Nederland doet dit jaar voor het eerst mee.

Het begint allemaal met nauwkeurig kijken, zegt Anita Walsmit Sachs. "Kijk naar de plant of bloem en maak een aantal tekeningen waarin je de specifieke kenmerken in beeld brengt. Daarmee maak je een compositie, waarin je de groei en bloei vastlegt." Walsmit Sachs legt het eenvoudig uit. En, zegt ze bemoedigend: iedereen kan leren tekenen en schilderen. 

Lees verder na de advertentie

Je zou het bijna geloven.

Totdat haar werk op tafel verschijnt. Neem de aquarel van de Fritillaria meleagris, kievitsbloem. Wie zoiets van het papier kan laten groeien, beschikt over veel talent en veel ervaring - dat is niet iedereen gegeven. De kleuren, vaak vier à vijf lagen over elkaar heen, ogen levensecht, de detaillering is verbluffend. En de compositie legt subtiel de nadruk op wat de meeste aandacht behoeft.

Anita Walsmit Sachs-Jansen behoort dan ook tot de fine fleur van de botanische kunstenaars in ons land. Haar veelvuldig onderscheiden werk is terug te vinden in Teylers Museum, in musea in Engeland en de VS. Twee aquarellen van haar zijn opgenomen in het 'tuinboek van prins Charles', het exclusieve Highgrove Florilegium Engeland (2008). Een peperduur boek in twee delen, met aquarellen van bloemen en planten die groeien in de beroemde tuinen van Highgrove House, het verblijf van zijne koninklijke hoogheid prins Charles en echtgenote Camilla. 

Je hebt veel mensen in Nederland die bloemen en planten tekenen en schilderen, maar wij willen een behoorlijk niveau

Anita Walsmit Sachs

Walsmit Sachs werkte, opnieuw als enige Nederlander, mee aan een soortgelijk boek over wilde planten van Roemenië. Ook hiervan was de Britse kroonprins de opdrachtgever: het boek wordt op 23 mei in Londen officieel gepresenteerd.

Ballotage

Ze is bovendien oprichter en voorzitter van de Vereniging van Botanische Kunstenaars Nederland, die iets meer dan tweehonderd leden telt: ongeveer 45 tekenaars en schilders, de rest supporters. "Want we zijn streng", zegt Walsmit Sachs. "Je hebt veel mensen in Nederland die bloemen en planten tekenen en schilderen, maar wij willen een behoorlijk niveau én voor ons is het botanische aspect belangrijk - accuraat botanisch tekenen." 

Wie lid wil worden, moet zich dus onderwerpen aan ballotage, waarvoor liefst acht werken overlegd moeten worden.

En bega vooral niet de vergissing botanische kunsten gelijk te stellen aan wat iedereen kent uit biologieboekjes. Want dat zijn botanische illustraties, waarmee vooral de bloeiwijze, de bloem en onderdelen, vrucht en zaad in beeld worden gebracht. Bij botanische kunsten ligt de lat echt een stuk hoger: daarbij gaat het om de esthetiek van plant of bloem. Die moet op de toeschouwer worden overgebracht.

Bitterzoet van Mari Sawhill. © *

Kunstenaar ondergeschikt

Zo is het evenmin de bedoeling dat de kunstenaar zijn persoonlijke impressie geeft aan wat hij ziet, legt Walsmit Sachs uit. Iemand als Vincent van Gogh zou met zijn wereldberoemde irissen of zonnebloemen nooit toegelaten kunnen worden tot de botanische kunstenaarsvereniging van Nederland. "Zijn bloemen zijn goed herkenbaar, maar bij Van Gogh draait het toch vooral om zijn impressie van de iris of zonnebloem. Bij botanische kunst is de naam van de kunstenaar ondergeschikt aan de af te beelden plant: hem gaat het er vooral om een aantrekkelijk werkstuk af te leveren."

Feit is dat mensen altijd behoefte hebben gehad hun omgeving te duiden en weer te geven. Walsmit Sachs: "Zo zijn al in grafkelders van farao's natuurgetrouwe afbeeldingen van bomen en planten aangetroffen." 

Ook Nederland heeft grote bloe­men­schil­ders en tekenaars gekend als Gérard van Spaendonck en Jan Voerman

Anita Walsmit Sachs

En botanische afbeeldingen zijn onmisbaar gebleken voor de wetenschap, zie de Kruydboeken van chirurgijns en apothekers. Of de systematiek waarmee de beroemde Zweedse bioloog Carl Linnaeus de wereld in kaart bracht.

Theeserviezen

Zelf raakte ze zo'n twintig jaar geleden in de ban van de botanische kunsten, toen ze als wetenschappelijk tekenaar werkte op het Nationaal Herbarium van de Leidse universiteit. "Daarvoor volgde ik cursussen in de Verenigde Staten en Engeland. In de Engelstalige landen bestaan grote verenigingen voor botanische kunsten, ook Japan heeft zo'n traditie."

De gele lis van Jacomien van Andel. © *

Heel anders dan Nederland. Hier werden, zo ondervond Walsmit Sachs al snel, botanische tekeningen vooral geassocieerd met oubolligheid. Of met de illustraties van Marjolein Bastin, bekend van allerlei parafernalia als agenda's, kalenders of theeserviezen. "Terwijl wij ook grote bloemenschilders en tekenaars hebben gekend als Gérard van Spaendonck, geboren halverwege de achttiende eeuw of, een eeuw later, Jan Voerman."

Zo is het niet voor niets dat juist in Amerika, met zijn enorme botanische cultuur, in 2013 het initiatief ontstond om een wereldwijde jaarlijkse dag van botanische kunsten uit te roepen: 18 mei. Daar doen 25 landen aan mee. In al die landen exposeren botanische kunstenaars hun werk. 

En dit jaar, voor het eerst, doet ook de Vereniging Botanische Kunstenaars Nederland mee. "Het idee is dat ieder deelnemend land veertig inheemse planten laat zien", legt Walsmit Sachs de spelregels uit. De Nederlandse expositie wordt vrijdag in Lisse officieel geopend.

Wat is inheems?

De opzet lijkt eenvoudig, maar wat zijn precies inheemse planten? Exoten wortelen hier in groten getale, sommige zijn geheel ingeburgerd. Gelukkig is er nog de lijst die natuurorganisatie Floron samenstelt van inheemse planten, zegt Walsmit Sachs. Maar om deze te kunnen tekenen of schilderen moet je ze eerst vinden in de natuur, plukken en meenemen naar het atelier. Een beetje aquarel is immers al snel veertig tot zestig uur werk, is de ervaring van Walsmit Sachs.

Waar vind je dan zo'n inheemse kamperfoelie die op de expositie te zien is? Walsmit Sachs: "Die is kleiner en fijner dan de bekende gecultiveerde soorten." Ze had kenners van wilde planten nog bevraagd, het was een heel gedoe. Maar uiteindelijk trof ze haar kamperfoelie gewoon aan tijdens een wandeling in park Meijendel, te Wassenaar, niet ver van haar woonplaats.

Maar botanisch kunstenaar Dick Smit moest voor zijn 'Zwanenbloem', die ook te zien is op de expositie in Lisse, gevaarlijke toeren uithalen aan een slootkant. En Gesine Beermann-Kielhöfer trof het zeldzame geplooid snavelmos in de Scheveningse Bosjes.

De duindoorn van Ingrid Elias. © *

Soms, heel soms, valt het vinden van geschikt materiaal enorm mee. Walsmit Sachs: "Nadat ik was uitgenodigd om een bijdrage te leveren aan het Highgrove Florilegium, moest ik op zoek naar een dubbele witte sering voor mijn aquarel. Die komt veel voor in de Cotswolds, waar de koninklijke tuinen van prins Charles zich bevinden. Maar hoe krijg ik die dubbele witte hier in mijn atelier in Den Haag? Ik heb toen heel erg gezocht, biologen en plantendeskundigen gebeld. Werkelijk stad en land afgelopen. Totdat ik ze aantrof in het tuincentrum hier om de hoek. Zo kan het dus ook."

Expositie in Eelde

'Planten op reis' heet de expositie van botanische kunstwerken die vanaf 16 september is te zien in museum De Buitenplaats te Eelde. Daarbij is, naast werk van Walsmit Sachs, ook werk te zien van kunstenaars uit Japan, Amerika, Engeland, Australië en Zuid-Korea en Zuid-Afrika. 

Expositie in Lisse

Tentoonstelling 'Botanical Art Worlwide', nog te zien tot 2 september in Museum De Zwarte Tulp in Lisse. Op de expositie hangen 68 werken van Nederlandse botanische kunstenaars. Rond de tentoonstelling zijn diverse workshops en lezingen georganiseerd. Zie daarvoor de website van het museum.

Lees ook: Van onderen is de natuur nog mooier
Je zult als veertienjarige maar een boek mogen uitgeven. Twee Zeeuwse doordouwers presenteren morgen Natuurfotografie voor Kinderen. En rekenen af met clichés in de hoofden van volwassenen.

Deel dit artikel

Je hebt veel mensen in Nederland die bloemen en planten tekenen en schilderen, maar wij willen een behoorlijk niveau

Anita Walsmit Sachs

Ook Nederland heeft grote bloe­men­schil­ders en tekenaars gekend als Gérard van Spaendonck en Jan Voerman

Anita Walsmit Sachs