Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De minikever doorboort het Afrikaanse stadsbos Johannesburg

Groen

Niels Posthumus

Op een dode boom is een waarschuwing aangebracht. © Bram Lammers
Reportage

Johannesburg telt zes tot tien miljoen bomen. Een minuscule kever bedreigt een groot deel daarvan. 'De gevolgen voor de stad kunnen enorm zijn.'

Op een dode boom langs de kant van Buckingham Avenue in de luxe wijk Craighall Park in Johannesburg is een geplastificeerd A4'tje geniet. Tegen een felrode achtergrond staat in witte letters: 'Verwijder deze dode boom. PSHB. Google het!'

Lees verder na de advertentie

De Zuid-Afrikaanse boomchirurg Julian Ortlepp wijst in de verte. "Bijna alle bomen langs deze straat zijn dood. We weten niet wie die boodschap heeft aangebracht, maar het is goed dat deze persoon aandacht vraagt voor PSHB."

De afkorting staat voor: Polyphagous Shot Hole Borer. Dat is een minuscuul kevertje, kleiner dan een mier, dat gaatjes boort in bomen. Oorspronkelijk kwam het insect alleen voor in Azië, maar internationale handel in houtproducten bracht het per ongeluk naar het zuiden van Afrika. En daar beschadigt de kever inmiddels al zeker vijftig verschillende bomensoorten.

Het gaat om misschien wel 30 procent van alle bomen in Johannesburg

Julian Ortlepp, Zuid-Afrikaanse boomchirurg

Schimmel

"Dit zijn allemaal vederesdoorns", zegt Ortlepp. "Daarin legt de kever eitjes, net als in andere soorten esdoorns en in verschillende eiken bijvoorbeeld. Die bomen gaan het snelst dood. Daarnaast zijn er ook boomsoorten, waarin de kever slechts leeft. Die ondervinden ook schade, maar langzamer."

Want de kever boort niet alleen gaatjes in de bomen, hij laat ook een schimmel achter in het gangenstelsel dat hij aanlegt. Die blokkeert de watercirculatie in de boom, waardoor voedingsstoffen hun weg niet meer vinden en de boom afsterft. "Het gaat om misschien wel 30 procent van alle bomen in Johannesburg", schat Ortlepp.

De PSHB-kever is kleiner dan een mier. © Bram Lammers

Johannesburg is een van de grootste aangeplante bossen ter wereld. Er groeien zes tot tien miljoen bomen: ruim 20 procent in parken en langs openbare wegen en de rest in de weelderige achtertuinen van de wijds opgezette, rijke buitenwijken.

Johannesburg werd eind negentiende eeuw gesticht als mijnstad. Voor de mijnbouw was hout nodig. "De bomen moesten worden aangeplant, het was savannegebied", legt Andrea Rosen van de organisatie Johannesburg Urban Forest Alliance uit

We experimenteren met een nieuwe spray, die lijkt in het laboratorium te werken

Andrea Rosen, Johannesburg Urban Forest Alliance

Die bomen zijn nu essentieel voor de luchtkwaliteit. Ze vormen de longen van de snelgroeiende miljoenenstad. Bovendien houden ze het water vast na de zware onweersbuien in de zomer . Daarmee voorkomen ze overstromingen en zorgen ze ervoor dat er voldoende grondwater aanwezig blijft voor de gortdroge winters.

Rosen laat haar weelderige tuin zien, om de hoek van Buckingham Avenue: een miniatuurpark achter een grijze villa. Ook in haar tuin lijken zeker drie bomen ten dode opgeschreven door PSHB. Kappen wil ze nog niet. "We experimenteren met een nieuwe spray", zegt ze. "Die lijkt in het laboratorium de kevers effectief uit stukken hout te verdrijven. Maar ja, je moet altijd maar afwachten of iets uit een laboratorium ook werkt in de buitenlucht."

Toch is de spray hoe dan ook geen oplossing voor de stad als geheel, denkt Wilhelm de Beer. Hij is hoogleraar microbiologie aan de Universiteit van Pretoria. Het is te duur om de spray te gebruiken op tienduizenden bomen.

Dumpplaats

Hij denkt daarom dat het essentieel is om alle bomen te kappen waarin de kever zich voortplant en daarvoor in de plaats meer resistente boomsoorten aan te planten. Dan zal de keverpopulatie drastisch krimpen. "Al komen we nooit meer helemaal van het probleem af."

PSHB lijkt ook enkele inheemse Zuid-Afri­kaan­se boomsoorten aan te tasten

Wilhelm de Beer, hoogleraar microbiologie

Er moet allereerst meer aandacht komen voor de plaag, meent Rosen. Inwoners van Johannesburg moeten symptomen leren herkennen om nieuwe gevallen snel te kunnen melden. Er moet een afgesloten dumpplaats komen voor het kaphout met kevers erin.

En volgens De Beer moet het verplaatsen van alle houtproducten strakker worden gereguleerd. Anders verspreiden mensen de kever alleen maar sneller en over een groter gebied.

Vanaf het terras bij het restaurant van The Westcliff, een hotel op een heuvel tussen het centrum van Johannesburg en de lagergelegen woonwijken, is de omvang van het Johannesburgse stadsbos misschien nog wel het best te overzien. Onder de lunchgasten strekt zich een groene oase uit, met slechts wat flatgebouwen, grijze slierten snelweg en her en der daken van huizen en blauwe vierkantjes van zwembaden als onderbrekingen.

Onvervangbaar

Ortlepp zucht: "Het kan goed zijn dat de helft van al die bomen er over enige tijd niet meer is."

De Beer denkt ook dat het aanzicht van sommige stadsdelen komende jaren sterk zal veranderen, al is er ook een aantal boomsoorten dat de kever blijkt te overleven. "Maar dat is het enige goede nieuws", zegt de hoogleraar. "PSHB lijkt inmiddels ook enkele inheemse Zuid-Afrikaanse boomsoorten aan te tasten. Dat is extra zorgwekkend, die soorten zijn onvervangbaar binnen ons ecosysteem."

Lees ook:

Zonder 'snelweg' geen eikenprocessierups

Er is maar één manier om de eikenprocessierups een halt toe te roepen, zegt deskundige Silvia Hellingman. Onderbreek de aaneengesloten rijen eiken waarlangs het beestje zich verspreidt.

Deel dit artikel

Het gaat om misschien wel 30 procent van alle bomen in Johannesburg

Julian Ortlepp, Zuid-Afrikaanse boomchirurg

We experimenteren met een nieuwe spray, die lijkt in het laboratorium te werken

Andrea Rosen, Johannesburg Urban Forest Alliance

PSHB lijkt ook enkele inheemse Zuid-Afri­kaan­se boomsoorten aan te tasten

Wilhelm de Beer, hoogleraar microbiologie