Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De groene parade van de Duurzame 100 maakt blind voor de realiteit

Groen

Jan Paul van Soest

© Idris van Heffen
Duurzame 100

De Duurzame 100 agendeert onderwerpen. Maar wat was de invloed van al die mooie initiatieven samen, vraagt klimaatadviseur Jan Paul van Soest zich af. Al die mensen zouden samen een vuist moeten maken om de economie te veranderen.

Bij het zoeken naar Duurzame 100-lijsten van eerdere jaren verscheen dreigend deze tekst op de Trouw-website: ‘Sorry, deze pagina konden we niet vinden. U bent bij een pagina gekomen die niet (langer) bestaat’. Deze boodschap relativeert hardhandig het belang van de Duurzame 100. Een notering in de top-honderd is een ­moment van roem voor degenen die erin staan, daarna herneemt het onduurzame leven zijn gebruikelijke loop.

Lees verder na de advertentie

Maar cynisme zou het fenomeen Duurzame 100 tekortdoen. Tien jaar Duurzame 100 is ­beslist waardevol, al is elke duiding van de waarde persoonlijk en gekleurd. Zoals ook de lijst persoonlijk en gekleurd is. Er zijn immers geen objectieve maatstaven om de bijdrage van een organisatie of persoon aan verduurzaming vast te stellen. Hoe zijn de inspanningen voor een zelfoogsttuin op basis van permacultuur te vergelijken met die van een parlementariër die jarenlang op het groene aambeeld hamert? Wie verdient een hogere plek op de lijst, de wetenschapper die richtinggevende scenario’s maakt, of de ondernemer die rugzakken uit recyclaat maakt? Wie het weet, mag het zeggen, de jury die de lijsten samenstelt móet het zelfs zeggen. Het resultaat is begrijpelijkerwijs een lijst die jaarlijks wisselt, met altijd een paar vaste krachten, met uitvallers en herintreders, en gelukkig ook met jaarlijks nieuwe, onverwachte, onbekende en verrassende namen.

© Trouw

De bekendmaking van de Duurzame 100 is telkens een goede gelegenheid om het onderwerp duurzaamheid te agenderen. Niet alleen op de dag zelve, maar ook daarvoor en daarna. Voor personen en initiatieven die wellicht in de marge opereerden is een notering een mooie mentale en publicitaire opsteker en erkenning voor soms jarenlang zwoegen. Die erkenning maakt dat een bedrijf of project beter, bekender en effectiever wordt. ‘Impact’ is een criterium om op de lijst te komen. En op de lijst komen, vergroot vervolgens weer de impact.

Door de samenstelling van de Duurzame 100, en vooral via de keuze van de nummer 1, kan een nieuw issue onder de ­aandacht worden ­gebracht. Nadat jarenlang een accent lag op energie en klimaat, klom twee jaar geleden Willem Ferwerda van Commonland op het hoogste podium, waarmee ruimte ontstond voor ideeën over de noodzaak en mogelijkheden van grootschalig natuur-, bodem- en landschapsherstel. Vorig jaar hielp de keuze voor Volkert Engelsman als lijstaanvoerder de onvoorstelbare planetaire ­effecten van het landbouw- en voedselsysteem op de kaart te zetten, waardoor het tot klimaat platgeslagen duurzaamheidsbegrip weer ­verruimde.

De Duurzame 100 biedt een parade van inspirerende mensen, maar die activiteiten tellen niet op

Jan Paul van Soest

Onduurzaam gedrag

Een keerzijde is er ook. Onder meer Henri Bontenbal (zie kader) wijst op het risico van een duurzame elite, een ons-kent-ons-netwerk dat de wereld olijk door een groene bril beziet, en elkaar bevestigt in de gedachte dat de omslag nu toch echt gemaakt wordt. Het is waar: de Duurzame 100 biedt een prachtige parade van inspirerende mensen en hun projecten, uiteenlopend van vegetarische slagers, energiecoöperaties en voedselbossen via elektrische taxi’s tot stroomopwekkende jurken. Het is een duurzame drukte van jewelste.

Maar feit is: die activiteiten tellen niet op. Ze verminderen de voetafdruk van de Nederlandse economie amper. De milieuwinst wordt telkens opgevreten door voortdurende groei van het volume aan goederen en diensten. Alle seinen en wissels in de economie – regelgeving, belastingen, marktregels, het financiële stelsel, noem maar op – zijn er ook op ingesteld om die groei als hoogste beleidsdoelstelling te bevorderen. De milieudruk die daarmee gepaard gaat laat zich niet beteugelen met de talloze top-100-projecten. Want: it’s the system, stupid!

Onze collectieve spelregels zetten aan tot ­onduurzaam gedrag. Dat zien we terug in alle sommen en monitors: de lokale en vooral ­technisch gemakkelijk oplosbare problemen zijn aangepakt, zoals stank, lokale en regionale vervuiling en verzuring. Maar de vooruitgang is mager als het gaat om complexe, structurele problemen, zoals het verlies aan biodiversiteit, het klimaatvraagstuk en enkele andere sleutelfactoren die de gezondheid van de planeet ­reguleren. De CO2-concentratie steeg vorig jaar sneller dan in tientallen jaren hiervoor, de tweegradendoelstelling van ‘Parijs’ is alleen nog haalbaar in modellen waarin heroïsche aannames worden gedaan en de biodiversiteit neemt wereldwijd af.

Zoeklicht

Dat alles kan de Duurzame 100 natuurlijk niet worden aangewreven. Het risico is echter wel dat een fel zoeklicht op – inspirerende, waardevolle – individuele initiatieven blind kan maken voor de onduurzame koers waarop de economie als geheel vaart. En blind kan maken voor de noodzaak van beleidsmatige paardemiddelen, zoals forse beprijzing en regulering van schade aan natuur en milieu. Zonder dat kunnen die schitterende Duurzame 100-acties nooit een Duurzame 17 miljoen, laat staan een Duurzame 7,7 miljard worden. Het zou ­bijzonder zijn als iedereen die ooit in deze lijst heeft ­gestaan of dit jaar staat dat zou agenderen. Maar dan moeten de lijsten van de afgelopen tien jaar wel op de Trouw-site terug te vinden zijn.

Jan Paul van Soest is adviseur duurzaamheid en klimaat en stond zeven keer in de Duurzame 100.

Het belang van de Duurzame 100

Henri Bontenbal

Als ze mij in de Duurzame 100 zetten, eet ik mijn sokken op. Was getekend, Henri Bontenbal, expert bij energienetbeheerder Stedin, eerder landelijke CDA-medewerker. Dit jaar is hij nieuwkomer, op 94. “Ik zou liegen als ik zou zeggen dat ik niet gevleid ben.” Maar hij blijft uiterst kritisch. De lijst is te veel ‘ons kent ons’, zegt hij. Te elitair. “Er zijn zóveel mensen die, meer achter de schermen, keihard werken aan een duurzamer ­Nederland. Die halen de lijst nooit, omdat zij onzichtbaar zijn, of ­bescheiden.” Al die mensen wil hij danken en toejuichen. “Zij doen het echte werk.”

Annick Schmeddes

Carrièrecoach Schmeddes is laaiend enthousiast. Nadat zij in 2017 op nummer 50 binnenkwam, stond haar telefoon roodgloeiend. “Direct had ik 40 mensen op de voicemail.” Die waren allen op zoek naar een ‘groene baan’. Met Sustainable ­Talent helpt Schmeddes mensen daarbij. “De Duurzame 100 is een geweldige springplank. Wie duurzame doelen heeft, komt erdoor vooruit.” Voor duurzame pioniers is het ­erkenning, een duw in de rug, die motiveert om vol te houden. “Je bent geen gekke henkie als je voor duurzaamheid kiest, maar onderdeel van een brede beweging. Dat bewijst de Duurzame 100 elk jaar.”

Peer de Rijk

Stop met de Duurzame 100, ­betoogt Peer de Rijk van Wise. Al jaren. Op Twitter en in opiniestukken trekt hij van leer. “De lijst volgt modegrillen. Maak je leuke producten van afval? Dan scoor je vast hoog”, zegt hij. Terwijl dat volgens de directeur van Wise – voor schone energie en tégen kernenergie – onterecht is. De lijst is elitair, willekeurig en vriendjespolitiek, beweert De Rijk. Dit jaar kwam hij op de groslijst – niet verder. Toch leuk als ik de top haal, dacht hij toch, voor iedereen die bij Wise al veertig jaar tegen kernenergie vecht. De Rijk: “Niets menselijks is me vreemd”.

Marieke Eyskoot

De lijst halen heeft gevolgen, weet duurzamelifestylekenner Marieke Eyskoot. Haar werk kwam extra in de schijnwerpers, nadat ze vanaf 2012 meerdere keren de top ­bereikte. Vervolgens zakte ze eruit. “Terwijl mijn impact nu ­mogelijk groter is dan toen.” Haar verklaring: de jury vist in een steeds grotere vijver van duurzame toppers, en wil ook nieuwe namen. Toen Eyskoot van de lijst verdween, kreeg ze ook respons: “Hé, waarom sta je er niet in?” Dat ze meerdere keren de Duurzame 100 haalde blijft waardevol. “Het staat op mijn website, ook de uitgever van mijn duurzamelifestylegids noemt het.”

De Duurzame 100 bestaat tien jaar! Bekijk de lijst van 2018 hier.

Lees meer portretten, interviews en reportages  in ons dossier. 

Deel dit artikel

De Duurzame 100 biedt een parade van inspirerende mensen, maar die activiteiten tellen niet op

Jan Paul van Soest