Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De gemeente Diemen wil geen grote ‘duurzame’ biomassacentrale, toch komt-ie er

Groen

Sybilla Claus en Frank Straver

Een biomassacentrale in Moerdijk. © anp

De kleine gemeente Diemen is tegen de komst van een grote biomassacentrale. Toch mag Nuon die bouwen. De regering vindt hout verbranden 'duurzaam' en geeft 8 miljard subsidie.

Via een kennis vernam wethouder Jorrit Nuijens afgelopen najaar dat zijn gemeente Diemen de grootste biomassacentrale van Nederland zou krijgen. "Mijn eerste reactie was: waar zit de knop om dit plan uit te zetten?", zegt Nuijens (GroenLinks) in zijn werkkamer in het gemeentehuis.

Lees verder na de advertentie

De houtgestookte centrale van Nuon gaat 120 megawatt produceren voor het warmtenet van Amsterdam en Almere. Wethouder Nuijens heeft de uitknop nog steeds niet gevonden, alhoewel de hele gemeenteraad en b. en w. zich tegen het plan keerden. Dat deden ook buurgemeenten Gooise Meren, Weesp, de stadsdeelcommissie Amsterdam-Oost, het Longfonds en Natuurmonumenten. Inwoners kwamen in actie. Lerares Maaike Hillebrand verzamelde 5500 handtekeningen tégen, 'als verontruste moeder'. Allemaal vergeefs.

Duur­zaam­heids­cri­te­ria voor subsidie van Den Haag zijn ‘een papieren werkelijkheid’

Het bleek dat de gemeente en de provincie Noord-Holland wel moeten instemmen met de bouwaanvraag: "Als die voldoet aan de wet- en regelgeving", aldus de wethouder. De Diemense raad schakelde een advocaat in om nogmaals te zoeken naar een juridisch muizengaatje om de omstreden bouw te voorkomen.

Noodkreet

Want het kabinet mag 'houtige biomassa verbranden' duurzaam vinden, talloze experts denken daar anders over. Achthonderd wetenschappers schreven een noodkreet aan het Europees Parlement. Hoogleraar Louise Vet noemt biomassa 'een ramp voor het klimaat' en de duurzaamheidscriteria voor subsidie van Den Haag 'een papieren werkelijkheid'.

Toch willen veel kolencentrales nu overstappen naar houtstook, aangespoord door de 8 miljard euro subsidie die minister Eric Wiebes (economische zaken) daarvoor beschikbaar stelt. Nuon zegt dat het nog niet weet hoeveel subsidie er zal komen, tegenstanders denken aan zo'n 300 miljoen euro. Bovendien hoeft de energiecentrale in Diemen die nu overgaat van gas naar hout geen emissierechten te betalen. De wethouder van Diemen vraagt zich af waarom Den Haag niet meer investeert in isolatie van corporatiewoningen of ontwikkeling van schone technologieën. "Biomassa moet nu een gat opvullen, tot 2030. Maar wat is er daarna beschikbaar? Of blijven we straks bomen stoken?"

Maaike Hillebrand met haar gezin. De lerares verzamelde 5500 handtekeningen tegen de centrale omdat ze zich zorgen maakt over een verslechtering van de luchtkwaliteit. © Jean-Pierre Jans

Nuon benadrukt dat houtstook tijdelijk is. Het wil gecertificeerde houtbrokjes gebruiken, maar waarvandaan is nog niet bekend. Tegenstanders vrezen massale boskap in verre landen. "Amsterdam heeft voor zijn nieuwe biomassacentrale in het havengebied al het regionale snoeihout opgekocht", zegt Nuijens. Dus moet Diemen het elders halen. "Hoe duurzaam is dat?" Ook Zaandam bouwt een biomassacentrale. "Als overal houtcentrales komen, is het hout niet aan te slepen", voorspelt Nuijens. "Ruim de helft van onze zogenaamd duurzame energie bestaat nu al uit biomassa."

‘Hoe meer ik lees, hoe meer zorgen’

Dan is er nog het uitstootprobleem. Volgens tegenstanders brengt een biomassacentrale veel meer CO2 in de lucht dan een gascentrale, zelfs meer dan een kolencentrale. RIVM en GGD waarschuwden vorig jaar voor een ernstige toename in fijnstof. Volgens Nuon valt dat reuze mee: de centrale in Diemen zou zelfs minder gaan uitstoten dan één houtkachel, aldus de website van het energiebedrijf.

Inwoonster Hillebrand is niet gerustgesteld: "Hoe meer ik lees, hoe meer zorgen ik me maak". Zo zegt zij dat nog onduidelijk is wat voor filter er in de schoorsteen komt. 25 vrachtwagens per dag gaan de houtkorrels aanvoeren. De lucht in Diemen is al slecht omdat de gemeente ligt ingeklemd tussen A10 en A1 en de twee aardgascentrales van Nuon.

Nuon was wat beteuterd toen Diemen niet blij bleek met de 'duurzame' stap. "De centrale gaat 18.000 voetbalvelden per jaar aan hout verbranden", berekende lerares Hillebrand. "Hoe kan de grootste houtkachel van Nederland schoner zijn dan een houtkachel hier in de straat?" Wat haar opviel: "In oudere stukken is er sprake van veel meer emissie van fijnstof en andere gevaarlijke stoffen dan in de aanvraag voor de vergunning. En waarom zijn de normen voor biomassacentrales zoveel soepeler dan voor afvalverbrandingsinstallaties?"

Vrijdag was Hillebrand met Urgenda en 'bomenridders' bij minister Wiebes op bezoek. "Om te pleiten voor bomen planten in plaats van kappen. Dat houtstoken goed is voor het klimaat, is een verhaal dat is gecreëerd om de rekensom kloppend te maken. Het helpt ons juist verder de penarie in."

Convenant als laatste redmiddel

Voor het geval Diemen geen juridische middelen heeft om de bouw van een grote biomassacentrale te stoppen, heeft het een convenant-tafel in het leven geroepen. Om ‘het leed binnen de perken te houden en op privaatrechtelijke manier maximaal invloed uit te oefenen’.

Samen met Nuon, Amsterdam, Almere en Noord-Holland gaat Diemen om tafel om de productie zo schoon en duurzaam mogelijk te krijgen. Wethouder Jorrit Nuijens: “Wij willen juridisch afdwingbare afspraken over uitstoot van fijnstof en maximale extra verkeersbelasting. Bovendien willen wij vastleggen hoe lang ‘tijdelijk’ is, zodat we niet eeuwig worden opgezadeld met nog slechtere lucht.”

© Louman & Friso

Megahoutketels ‘groen’ noemen: lokaal slikken politici en burgers dat niet. Toch is dit zo afgesproken. Waarom?

‘Houtige biomassa’ komt neer op: fijngemalen bomen verbranden voor energie terwijl nieuwe plantjes de aangerichte milieuschade zullen moeten goedmaken. Het klimaat schiet er voorlopig niets mee op, de lokale luchtkwaliteit verslechtert. Hoe kan het toch dat houtsnippers opstoken officieel ‘duurzaam’ blijft?

De politiek, EU-breed, volhardt in een administratieve waarheid. Energie uit houtkorrels gaat de boekhouding in als schoon, vanwege de jonge aanplant ter compensatie. De subsidiekraan - miljarden euro’s - blijft openstaan. De houtovens verschijnen landelijk, filters moeten uitstoot beperken. Ze leveren energie aan tuinderskassen of warmtenetten voor huizen. Ook de kolencentrales gooien houtkorrels in de oven. Goed bezig!, turft de ambtenarij.

Technieken die als ‘groen’ gelden afkeuren kan niet als het kabinet de klimaatdoelen wil halen

Maar van onderop ontstaan zorgen en verzet, zoals in Diemen. Bewoners én lokale politici vrezen fijnstof uit de schoorsteen. Zoek echt schone alternatieven, vragen ze. Milieugroepen en burgers klaagden de Europese Commissie aan voor het toestaan van biomassa.

‘Groen’ gas

De gevraagde alternatieven voor werkelijk schone energievoorziening zijn denkbaar. Bij de aanleg van grote warmtenetten om huizen van het aardgas af te helpen, zoals de centrale in Diemen beoogt, kunnen energiebedrijven bovendien andere bronnen benutten dan hout. Er is een groot potentieel voor schone aardwarmte uit de bodem.

Zelfs uit lucht en water kunnen pompen warmte opzuigen om woningen gasloos te maken. Ook uit datacenters kan warmte in pijpen naar woonwijken toe. Dat zijn wel lauwe bronnen, niet genoeg voor een comfortabele woonkamer, dus een extra elektrische pomp is nodig. Huizen volledig elektrisch verduurzamen, met zonnepanelen en windmolens erbij, werkt na isolatie. Een klein deel kan overstappen op ‘groen’ gas, gemaakt van gft-afval en koeienmest. Maar die technieken zijn nog in ontwikkeling.

Daarom gunt het Klimaatakkoord houtverbranding verder de ruimte. De noodzaak van internationaal gesleep met biomassa wordt daarbij voor lief genomen. ‘De markt voor biomassa is wereldwijd en vraag en aanbod worden via marktwerking op elkaar afgestemd’, staat in het Klimaatakkoord. Met lokaal sprokkel, snoei- en resthout blijven de ovens niet gevuld. Vrachtschepen vol hout moeten internationaal aanrukken.

Onmisbaar

Dat is lokaal moeilijk uit te leggen, maar de regering verdedigt het. Nederland loopt achter met schone energie. In 2023 moet dat aandeel 16 procent zijn, nu staat dat slechts op 7 procent. Als Nederland houtstook afkeurt, zei de vorige minister van economische zaken Henk Kamp (VVD) al, dan halen we de klimaatdoelen helemaal niet. Zijn opvolger en partijgenoot Eric Wiebes noemt houtstook ook verantwoord en onmisbaar. De energiesector knikt: inderdaad, gesubsidieerde houtovens zijn hard nodig.

Technieken die als ‘groen’ gelden afkeuren kan niet als het ‘groenste kabinet ooit’ de klimaatdoelen nog wil halen. Door het jarenlange achteroverleunen gaat het nog jaren duren tot er genoeg grote windmolen- en zonneparken staan. Politiek en bedrijfsleven grijpen naar houtstook als relatief snelle en geoorloofde ‘tussenoplossing’. Daar is moeilijk tegen op te boksen door bezorgde bewoners die een houtoven om de hoek krijgen. Wel krijgen ze bijval van veel wetenschappers en gezondheidsorganisaties.

Lees ook:

Meer dan zestig milieuclubs eisen dat Staatsbosbeheer nu echt stopt met bomen kappen 

Bosbeheerders moeten hun zagen wegleggen, willen 63 milieuclubs. De vraag naar hout voor ‘bio-energie’ lijkt die wens te blokkeren.

RIVM waarschuwt voor biomassa: ‘Het kan de gezondheid schaden’

Het klonk als een oerdegelijk alternatief: de stook van biomassa als schone energiebron. Helaas, als ideale klimaatoplossing kunnen we dit wegstrepen. Het RIVM waarschuwt dat de stook van hout en groenafval zorgt voor een serieuze toename van fijnstof.

Deel dit artikel

Duur­zaam­heids­cri­te­ria voor subsidie van Den Haag zijn ‘een papieren werkelijkheid’

Technieken die als ‘groen’ gelden afkeuren kan niet als het kabinet de klimaatdoelen wil halen