Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De flamingo’s van de Grevelingen brengen Bonaire naar de delta

Groen

Zoë Toet

Veel belangstelling op het Zuid-Hollandse eiland Goeree-Overflakkee voor de grote groep flamingo’s die is neergestreken in het Grevelingenmeer. © arie kievit

Een groeiende groep flamingo’s floreert in de uitgestrekte Grevelingen. De roze vogels zijn het pronkstuk van de gemeente Goeree-Overflakkee. Maar hoe lang blijft dit nog zo?

 Een krassende vogelroep schalt over de stille wateren. In het typisch Nederlandse landschap van windmolens, deinend gras en glinsterend zilt staat een sliert van ­bijna zeventig felroze flamingo’s. Een paar actievelingen pikken met hun kromme snavels plankton en garnaaltjes uit het water, maar de meeste staan stokstijf stil in hun kenmerkende houding; balancerend op één poot. Boswachter Wendy Janse van Staatsbosbeheer tuurt door haar verrekijker naar de kleurrijke groep. “Eigenlijk doen ze niet zoveel”, merkt ze op. “Als je vanaf een afstandje langsfietst en kijkt, zou je zo kunnen denken dat ze nep zijn.”

Lees verder na de advertentie
‘Hoe de toekomst in Nederland er voor flamingo’s uitziet, is speculeren’

Mardik Leopold

De parmantige dieren staan in de Grevelingen, de voormalige zeearm ­tussen Zuid-Holland en Zeeland, en trekken de nodige aandacht. Ze zijn het visitekaartje geworden van Goeree-Overflakkee. Janse: “Mensen komen van heinde en verre om ze te zien”. Ook deze frisse ochtend staan een paar ­wandelaars langs de rand van het meer naar de roze vogels te wijzen. “Ze zijn een trekpleister geworden”, zegt Janse. “Het gaat nu goed, maar we willen niet dat ze verstoord worden.”

Af en toe dobberen een paar eenden voorbij en eenzame wulpen porren met hun lange snavels in het zand; verder hebben de flamingo’s het rijk alleen. Het rustige Grevelingenmeer huisvest geen natuurlijke vijanden voor ze. “Het zou kunnen dat zeearenden af en toe wat proberen, maar de flamingo’s zijn eigenlijk een te grote prooi”, legt Janse uit. “Ze schrikken wel op als mensen te dichtbij komen, maar ze hebben het hier erg goed.”

Als het getij terugkeert

Toch zou het zomaar kunnen gebeuren dat de roze trekpleister van Goeree-Overflakkee op lange termijn verdwijnt. De waterkwaliteit in het Grevelingenmeer is slecht sinds de aanleg van de Brouwersdam. In 1978 werd een spuisluis aangelegd zodat er waterdoorloop ontstond, maar dit veranderde weinig.

Om het Grevelingenmeer weer op te ­laten bloeien, is er door het kabinet 75 miljoen aan de regio beloofd voor een betere waterdoorlaat. Door de aanleg van een getijdecentrale – een ‘gat’ – van 300 meter in de Brouwersdijk, keren eb en vloed deels terug. Dit zorgt voor een verschil in waterpeil van 30 tot 50 centimeter. Het project moet in 2024 af zijn.

De verwachting is dat met deze ­ingreep de diversiteit aan flora en fauna toeneemt. Maar de flamingo’s houden juist van het stilstaande water en de weinige concurrentie die ze hebben in de voedselstrijd. “De flamingo prefereert stil water, al kan een beetje golfslag geen kwaad”, zegt vogelkenner Gert Ottens van Vogelbescherming ­Nederland. “Maar ik kan me voorstellen dat de flamingo’s zich zouden kunnen storen aan de dieren die erbij komen.”

‘Ze zien er mooi en fragiel uit, maar ze zijn hartstikke taai’

Wendy Janse

Dat denkt ook marien bioloog Mardik Leopold van de Wageningen Universiteit: “Zo’n waterdoorlaat verandert het ecosysteem. Het Grevelingenmeer is nu deels afgesloten, maar door het gat in de Brouwersdam wordt het een soort ‘semi-zeearm’. Als er dan meer concurrentie om het aanwezige voedsel ontstaat, zou het best kunnen dat de flamingo’s besluiten om naar een ander plekje voor de winter uit te kijken.”

Boswachter Wendy Janse denkt niet dat de flamingo’s weg zullen trekken. “De aanpassing aan de dam zal niet zo’n groot verschil maken voor de flamingo’s, volgens mij.”

De flamingogroep bij de Grevelingen komt overgevlogen vanuit het Duitse Zwillbrocker Venn, een natuurgebiedje net over de grens bij Groenlo. “Ze broeden daar, maar overwinteren hier. In het Grevelingenmeer zit veel voedsel voor ze”, weet de boswachter. “Er is zelfs bekend dat ze tijdens de zomer soms een dagje op en neer vliegen om hier te foerageren. Zoveel eten is er.”

Als allerlei diersoorten terugkeren in het Grevelingenmeer, zullen de flamingo’s hun voedselrijke plekje moeten delen. “Dat wordt wennen voor ze”, denkt Mardik Leopold. “Het is niet te voorspellen hoe ze gaan reageren, maar we kunnen ervan uitgaan dat het een en ander gaat veranderen. Hoe de toekomst in Nederland er voor flamingo’s uitziet, is speculeren.”

Bovendien weten we volgens Leopold nog niet genoeg van de flamingo’s in Nederland om in te spelen op hun ­gedrag. “Qua voedsel weten we niet precies wat ze eten in het Grevelingenmeer. Garnalen, vermoedelijk. Maar welke soort, en wat nog meer, is niet duidelijk.” Leopold vindt het vooral ­opvallend hoeveel aandacht ze trekken: “Een deel van de groep bestaat gewoon uit exoten. Sommige exoten bestrijden we te vuur en te zwaard, maar flamingo’s vinden we mooi – we hebben ons eigen Bonaire in Overflakkee. En dus vinden we het jammer als ze weggaan. Voor de Grevelingen is de waterdoorlaat positief, maar voor de flamingo’s misschien niet. Moeten we ons echt zorgen maken over flamingo’s, als we de terugkomst van al die andere diersoorten meewegen? Ik denk het niet.”

Exoten

De exotisch ogende flamingo’s vallen op in de Nederlandse delta, waar een zacht, maar guur windje waait. “Ze ­hebben een enorm dik verendek. Ze zien er mooi en fragiel uit, maar ze zijn hartstikke taai”, zegt Janse.

Volgens Gert Ottens kunnen de ­flamingo’s zelfs heel goed tegen kou: “Mensen associëren ze met de tropen, maar deze dieren kunnen extreme temperatuurverschillen aan. Uit onderzoek blijkt ook dat Europese flamingo’s duizenden jaren geleden al in Nederland voorkwamen.”

De eerste flamingo’s in het Zwill-brocker Venn en de Grevelingen waren exoten, namelijk Chileense flamingo’s. De soort was hoogstwaarschijnlijk in de jaren tachtig ontsnapt uit een dierentuin of privécollectie. Later sloten zich bij de groep ook Caribische en Europese flamingo’s aan, waarvan alleen de ­laatste soort geen exoot in ons land is. De groep in de Grevelingen kan ervoor zorgen dat meer exotische flamingo’s opduiken in Nederland. Marien bioloog Leopold: “Flamingo’s zwerven veel en sluiten zich aan bij andere groepen.”

De roze langpoten leggen gemiddeld één ei per jaar, en daarom groeit de groep niet erg snel. “Maar het worden er langzaam meer”, zegt vogelkenner Ottens. “Het zou kunnen dat er over een tijd ook op andere plekken flamingo’s zitten.” Volgens hem kan klimaatverandering ook invloed hebben op het reisgedrag van de flamingo’s. “Ze hebben een heel specifieke broedplek. Als de ondiepe plassen waarin zij broeden uitdrogen, moeten ze op zoek naar een andere plaats.”

Het groepje mensen aan de rand van de kalme Grevelingen is gegroeid. Met hun tenen richting het water en de ­handen weggestopt in de zakken, bewonderen ze zwijgend de flamingo’s. Een ouder stel, goed voorbereid met dikke jassen, thermoskannen en ­kaplaarzen, komt op boswachter Janse af. “Zitten ze hier elke dag?” vraagt de vrouw nieuwsgierig. Janse glimlacht: “Alleen in de winter, en soms staan ze aan de andere kant van het meer. Je moet maar net ­geluk hebben.”

Op een poot

Flamingo’s (Phoenicopteridae)komen vaak voor in mediterrane gebieden, maar ze zijn ook op koudere plaatsen te vinden, zoals rond de Andes. Flamingo’s (die verwant zijn aan de fuut en de duif, maar juist niet aan de ooievaar) worden van kop tot teen ongeveer anderhalve meter hoog. Ze staan in ondiepe wateren, bijvoorbeeld aan de kust of in lagunes, in een typerende houding: balancerend op één poot. Als ze met twee poten in het water staan, verliezen ze meer warmte. Flamingo’s leggen een tot twee eieren per jaar en kunnen tientallen jaren oud worden. In het Zwillbrocker Venn werden de flamingo’s in 1982 voor het eerst gezien, en kort daarna ook in Nederland. Het Zwillbrocker Venn is de meest noordelijke broedlocatie van de Europese flamingo’s. 

Lees ook:

Gat in de dijk brengt eb en vloed terug in Grevelingen. 

Er komt straks weer zeewater de Grevelingen binnen. Dat is hoog nodig voor de aangetaste natuur.

Deel dit artikel

‘Hoe de toekomst in Nederland er voor flamingo’s uitziet, is speculeren’

Mardik Leopold

‘Ze zien er mooi en fragiel uit, maar ze zijn hartstikke taai’

Wendy Janse