Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Chocola gemaakt door vrouwen is ook voor mannen

Groen

Robin van Wechem

De Rokbar versterkt de financiële onafhankelijkheid van cacaoboerinnen, zodat ze zelf hun winst kunnen herinvesteren. © TRBEELD

Vrouwen en chocola, wie kent er geen grap of anekdote over? Maar de vrouwen die onze chocola maken, verdienen er amper aan. Dat moet anders, vinden ze bij Rokbar.

Het was een feestelijke gelegenheid tijdens het Chocoa-festival eind februari in Amsterdam. De allereerste Rokbars werden na jaren voorbereiding in stukjes gebroken en uitgedeeld. Lovende reacties en een luid applaus, ook voor de maaksters uit Peru. Chocolademaakster Lisi Montoya, eigenaresse van het merk Shattell, koopt cacao in bij Kandida Abgregu Valdez, leidster van de Asociación de productores del Vrae uit de Kimbiri-regio in Peru. Deze coöperatie heeft zestig vrouwelijke leden, die de cacao aanleveren.

Lees verder na de advertentie
Vrou­wen­eman­ci­pa­tie bij ons is niet geslaagd door vrouwen een paar procent meer salaris te geven

Noortje Verhart

De presentatie van de vrouwenreep begon met ontnuchterende cijfers. Uit een onderzoek van de Wereldvoedselorganisatie uit 2011 bleek dat vrouwen in de landbouwsector gemiddeld 66 procent van het werk doen, terwijl ze slechts 10 procent van de opbrengsten innen. Ze bezitten ongeveer 1 procent van het land, de fabrieken en machines.

"In de cacaosector hebben vrouwen amper toegang tot land, omdat landrechten vaak niet op hen overgaan", zegt Noortje Verhart, die samen met Anna Laven Rokbar heeft opgericht. "Ze hebben geen controle over de productie noch over het inkomen dat daaruit voortvloeit. Als vrouwen getrouwd zijn, werken ze op het land van hun man. Als ze weduwe, gescheiden of alleenstaand zijn, hebben ze vaak een relatief klein stuk land."

Huiselijk geweld

Rokbar wil de financiële onafhankelijkheid van cacaoboerinnen versterken en de positie van vrouwelijke ondernemers in de hele chocoladeketen verbeteren. De huidige reep komt uit Peru, maar Verhart en Laven zijn ook bezig met varianten uit Ghana en Nigeria. De opbrengsten worden geïnvesteerd in de keten. Montaya en Abgregu Valdez willen graag een fermentatiecentrum voor cacaobonen oprichten dat wordt gerund door vrouwen. Een meer autonome positie van vrouwen kan huiselijk geweld tegengaan. Dat komt veel voor in de Kimbiri-regio.

De vrouwenreep bestaat uit biologisch gecertificeerde cacao (70 procent) en suiker. De reep heeft geen Europees Ecolabel, dat apart moet worden aangevraagd. Verhart weet nog niet of ze dat gaat doen. "Veel vrouwelijke boeren hebben geen biologisch certificaat, omdat het te duur is. Als wij hun bonen kopen, kunnen we hen op termijn misschien helpen daar naartoe te werken."

Experts bevestigen de achtergestelde positie van vrouwen in de cacaoketen. "In Afrika zijn vrouwen vaak boeren, maar bezitten meestal geen land", zegt Pita Verweij, verbonden aan het Copernicus Instituut voor Duurzame Ontwikkeling van de Universiteit Utrecht. "In Ghana valt het nog mee, daar staat bij een kwart tot een derde van de boerenbedrijven een vrouw aan het hoofd. In Peru zijn het veelal mannen." Philipp Kauffmann, oprichter van chocolademerk Original Beans, beschrijft de meeste cacaoteelt als een kwestie van overleven. "Cacaoboeren behoren tot de armste en meest achtergestelde bevolkingsgroepen ter wereld. Grote chocoladebedrijven en supermarkten maken winst door uitbuiting van de zwakste schakels: de natuur, kinderen en vrouwen."

Initiatieven die verbetering nastreven, stuiten vaak op de weerbarstige praktijk. Kauffmann investeerde met zijn bedrijf vijf jaar in een coöperatie van cacaoboerinnen in Oost-Congo, die afgelopen november het licht zag. Honderden vrouwen moesten eerst leren lezen en schrijven voordat ze konden beginnen met ondernemen. Van Tony's Chocolonely, dat slaafvrije chocola nastreeft, is bekend dat het in 2015 slechts een kwart van de cacaoboeren een loon opleverde waarmee ze boven het bestaansminimum kunnen leven.

Armoede

De slavenarbeid waar Tony's zich op richt, is beperkt tot enkele regio's in Ivoorkust. Kinderarbeid komt echter veel vaker voor. "Boeren krijgen erg lage prijzen voor hun product, de winsten zitten in de rest van de keten", zegt Verweij. "Dat kun je deels aanpakken door tussenhandelaren en retailers te omzeilen, maar eigenlijk zou de prijs voor cacao drie tot vier keer zo hoog moeten zijn. De diepere oorzaak van kinderarbeid is altijd armoede. Als kinderen niet meer in cacao mogen werken, gaan ze op oliepalmplantages aan de slag."

Heske Verburg van ontwikkelingsorganisatie Solidaridad stelt dat uitbuiting van vrouwen en kinderen vaak samenvalt. "Als vrouwen werken, gaan kinderen naar school. Vrouwen geven geld uit aan voedsel, medicijnen en onderwijs, mannen eerder aan een motorfiets. Als vrouwen geen geld verdienen, blijft armoede vaker in stand." Saskia Vossenberg, onderzoeker bij het Institute for Social Science in Den Haag, voegt daaraan toe dat het uitgavenpatroon van vrouwen een uiting kan zijn van rolpatronen. "Mannen herinvesteren geld vaker in het bedrijf. Maar als een vrouw een motor nodig heeft om naar de stad te kunnen, doet ze zo'n investering soms niet, omdat het niet past bij het vrouwelijke rolpatroon."

Ruerd Ruben, hoogleraar Impactanalyse aan de Wageningen Universiteit, was betrokken bij de oprichting van het Max Havelaar-keurmerk. Hij wijst erop dat de ambitie om de reep lokaal te produceren niet altijd makkelijk is waar te maken. "De cacao uit Afrika is van lagere kwaliteit dan die uit Latijns-Amerika en er is vaak geen lokale verwerking mogelijk. We hebben dat met Max Havelaar in Ghana geprobeerd, maar het liep stuk op het cellofaantje om het product. Bovendien is het duurder om een bewerkt product naar Europa te importeren dan een grondstof. Voor gebrande koffie zijn de invoerrechten bijvoorbeeld 12 procent."

Toch zijn experts gematigd tot zeer positief over Rokbar. Vossenberg is enthousiast, maar benadrukt dat alleen geld niet genoeg is om vrouwen verder te helpen. Kauffmann is het daarmee eens: "Vrouwenemancipatie bij ons is niet geslaagd door vrouwen een paar procent meer salaris te geven". Verhart: "Zeggenschap van vrouwen over hun leven is ons uitgangspunt. We willen hen mede-eigenaar maken van Rokbar en inspraak geven bij het herinvesteren van de winst."

Lees ook:

Tony's Chocolonely is van journalistiek project uitgegroeid tot een grote onderneming die consumenten bewust wil maken van hun voeding. In opdracht van het bedrijf schreef Jeroen Siebelink een boek over de 'revolutionaire' repenmakers. Een voorpublicatie.


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

Door een profiel aan te maken ga je akkoord met de gebruiksvoorwaarden en geef je aan het privacy statement en het cookiebeleid te hebben gelezen.

Deel dit artikel

Vrou­wen­eman­ci­pa­tie bij ons is niet geslaagd door vrouwen een paar procent meer salaris te geven

Noortje Verhart