Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Boer Sil (27) heeft geen tractor nodig

Groen

Charlot Verlouw

Sil Oostendorp: 'Zo'n paard houdt je een spiegel voor. Ze werken niet als je chagrijnig bent, ze ervaren mijn spanning'. © Herman Engbers
De Staat van de Boer

De jonge Sil Oostendorp uit Dwingeloo boert op natuurlijke wijze, én met paarden in plaats van een trekker. Niet uit nostalgie, maar omdat hij het leuk en mooi vindt.

De tuinderij van Sil Oostendorp lijkt wel de set van een film die speelt in een ver verleden. De oude boerderij met het rieten dak, het weelderige bloemenveld, de spades aan de muur van de houten schuur en het groentekraampje aan de straat: het lijkt allemaal niet echt van deze tijd. Tussen de courgettes en de bieten staat in goed vertrouwen een geldkistje. Erbij een bordje: 'Stelen van een kleine boer is niet stoer'.

Lees verder na de advertentie

"Ja, dat is wel wat anders dan Amsterdam hè", merkt Oostendorp op. Hij is pas 27 jaar, maar runt de duurzame tuinderij in het Drentse Dwingeloo al vijf jaar, met een beetje hulp van zijn ouders die op het erf wonen. Op zijn 12 hectare verbouwt Oostendorp - lokaal beter bekend als 'Boer Sil'- onder meer bieten, bonen en aardappelen, een deel van de akker staat vol met goudgele haver, de spelt is net geoogst. Bestrijdingsmiddelen komen het erf niet op, onkruid wieden doet Oostendorp met de hand en met zijn paarden. Zijn ploeg en andere machines worden voortgetrokken door fjordenpaarden Isis en Driek. Die dralen even verderop door de wei, vergezeld door Okon en Gil, die al met pensioen zijn.

Oostendorp werkt volgens de principes van biologisch-dynamische landbouw. Het voer voor de dieren op de boerderij is voor minstens 80 procent van de boerderij zelf afkomstig, de gebruikte mest moet biologisch zijn en er is veel aandacht voor de kwaliteit van de bodem. Koeien en geiten in de wei van een biologisch-dynamische boer hebben gewoon hoorns en tussen de kippen loopt een haan, net als in de natuur. Op het erf van Oostendorp is de kraaiende haan in ieder geval nadrukkelijk aanwezig.

Een biodynamische boer houdt rekening met de stand van de planeten

Spiritueel

Naast een bijzondere aandacht voor natuurlijke processen en een gesloten kringloop, heeft biodynamisch boeren ook een spirituele kant. Een biodynamische boer houdt rekening met de stand van de planeten, de maan en hij werkt met preparaten. Een preparaat is een pakketje van plantaardige en dierlijke delen, die 'de aarde dichter bij de hemel brengt'. Bijvoorbeeld: preparaat 503 is een dunne darm van een koe gevuld met kamillebloemen. Begraaf dit in de aarde en door de connectie van de kamillebloemen met Mercurius, komen processen in beweging, is het idee.

Maar elke boer mag zelf weten in hoeverre hij of zij iets met die spiritualiteit doet. Voor Oostendorp hoeft het allemaal niet zo nodig. Hij vindt het intrigerend, maar wil gewoon lekker boeren. "Ik ben uiteindelijk ook maar een nuchtere Drent." Alhoewel, als hij over zijn paarden praat, klinkt het toch wel een beetje spiritueel.

"Zo'n paard houdt je een spiegel voor. Ze werken niet als je chagrijnig bent, ze ervaren mijn spanning. Dus ik ben altijd vrolijk als ik met ze werk, dat moet wel. Als je achter een paard met een ploeg aan loopt, heb je ook veel meer contact met de bodem. Bovendien geeft het rust, daar ontbreekt het ons nog weleens aan in deze hectische tijd." Dit voorjaar zaaide Oostendorp zijn haver als experiment eens in volgens de biodynamische zaaikalender, die rekening houdt met de stand van de maan. "Ik heb dit keer veel minder onkruid."

Werken met paarden is geen noodzaak voor een biodynamische boer, al draagt de mest van de paarden bij aan de kringloop van het bedrijf: die mest hoeft Oostendorp dan niet meer te kopen. Daarnaast zijn de paarden goed voor de bodem, ook een aandachtspunt voor een biodynamische boer. "Een paardenhoef heeft veel minder effect op de bodem dan de wielen van een zware trekker. De bodem herstelt sneller, het water blijft bovenin. Ik ben pas deze week begonnen met beregenen", zegt hij, verwijzend naar de droogte van de afgelopen weken.

Pioniers en onderzoekers

Het aantal boeren dat in Nederland met paarden werkt, is op de vingers van twee handen te tellen, weet Arjan Wijnstra. Hij stond tien jaar geleden aan de wieg van de Werkgroep moderne paardentractie, die het gebruik van paarden in de landbouw wilde stimuleren. "Ze zijn prima inzetbaar voor de land- en tuinbouw en soms beter dan een trekker, maar paarden zijn niet snel. Als je land 4 kilometer van je bedrijf af ligt, ben je te veel tijd kwijt om er met je paarden naartoe te gaan." Die werkgroep is op sterven na dood. "Workshops konden steeds net niet op genoeg enthousiasme rekenen. In Nederland is land gewoon te duur om met dit soort dingen te experimenteren."

Daar had Oostendorp niet zoveel last van. "Ik heb het geluk dat ik dit op heb kunnen zetten met mijn eigen spaargeld. Ik pacht de grond van mijn ouders. In het begin betaalde ik iets minder, nu het volle pond."

Nederland telt zo'n 140 boeren met het Demeter-keurmerk voor biologisch-dynamische landbouw, variërend van tuinders tot veehouderijen. "Maar ik denk dat er nog zo'n zestig bedrijven zijn zonder keurmerk, maar die wel aan de voorwaarden voldoen", zegt Ruud Hendriks, docent bodemvruchtbaarheid op de Warmonderhof, de enige landbouwschool die een opleiding in biodynamisch boeren heeft. Oostendorp behoort tot die laatste groep, hij hoopt volgend jaar voor het keurmerk te gaan. "Biodynamisch zal de wereld niet veroveren", antwoordt Hendriks op de vraag hoe biodynamische boeren en gangbare boeren zich tot elkaar verhouden. "Ik zie ons meer als pioniers en onderzoekers, om te laten zien hoe boeren ook kan. Contact en uitwisseling is er in ieder geval", zegt Hendriks. Ook Oostendorp snapt dat niet elke boer kan boeren zoals hij doet. "De meesten zitten met een dikke lening van de bank. Dan moet je wel maximaal produceren. Ik kan rondkomen."

Idealist

Zo'n dertig klanten hebben een abonnement op de zelfoogsttuin, waar ze het hele jaar door mogen komen plukken. Elke zaterdag staat hij op de biologische markt en hij verkoopt zijn waar aan biologische webwinkels. Zijn spelt gaat naar een bakker in de buurt. "Het is geen vetpot, maar ik ben liever een leuke boer met een goed verhaal dan dat ik financieel rijk word." Oostendorp hoopt binnenkort een paar vleeskoeien te kopen. Die produceren mest, zodat hij dat niet meer bij hoeft te kopen en de kringloop van zijn eigen bedrijf sluit.

Onbegrip van de buitenwereld, regels en quota die verduurzamen moeilijk maken en een gebrek aan autonomie over het eigen bedrijf: de moeilijkheden die gangbare boeren ervaren volgens De Staat van de Boer, de peiling die Trouw deed onder 2300 agrariërs, lijken op een boer als Oostendorp geen vat te hebben. "Ik heb enorm veel respect voor gangbare boeren, ze werken heel hard en produceren veel. Te veel", zegt Oostendorp. Het liefst verandert hij de hele wereld in een plaats waarin het niet alleen maar over geld gaat, waarin Nederland een gesloten kringloop is en consumenten minder weggooien. "Mensen noemen me wel-eens een idealist."

Maar vanaf zijn 12 hectare in Dwingeloo kan Boer Sil geen bergen verzetten. Een klein bergje dan? Een eerste stap richting duurzamer boeren hoeft volgens Oostendorp niet groot te zijn: "Maïsboeren zijn verplicht na de oogst een groenbemester te zaaien, een gewas dat mineralen als stikstof vasthoudt. Als we dat nou bij alle gewassen verplichten, dan houdt die plant de voeding boven in de grond in plaats van dat die wegzakt."

En dan, als de paarden weer in de wei staan, de glaasjes vlierbloesemsap leeggedronken en Oostendorp bij de grote houten poort staat om afscheid te nemen, kan hij het niet laten om toch nog een beetje idealistisch te zijn: "We hebben zoveel hectare grond met elkaar, laten we dat nou eens met zorg behandelen."

De Staat van de Boer is het grootste opinieonderzoek dat ooit onder agrariërs is gehouden. Met het onderzoek en de verhalen wil Trouw een eerlijk en open debat over de makers van het voedsel van Nederland stimuleren.  Lees meer over de Staat van de Boer.

Lees ook:

'Als boerin zakt mij de moed in de schoenen'

In het woud der 'transitie' van de landbouw is Henny Verhoeven allang de weg kwijtgeraakt. Liever gaat de melkveehoudster, die zich 'vergaderboerin' noemt, voor een nationaal voedselakkoord.

Ontmoet de nieuwe, enthousiaste generatie boeren: 'Dat boerenbloed, dat heb je gewoon'

Zware arbeid, lage prijzen en een kritische omgeving. Toch staat een nieuwe, enthousiaste generatie boeren klaar, leert een bezoek aan de agrarische hogeschool Aeres in Dronten.

Deel dit artikel

Een biodynamische boer houdt rekening met de stand van de planeten