Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Bloedbank heeft primeur met energie uit koud drinkwater

Groen

Frank Straver

Bloed in een bloedbank. © anp

Sanquin haalt sinds deze maand koude-energie voor zijn medicijnfabriek uit drinkwater. Dit maakt vervuilende koelinstallaties overbodig. Een internationale primeur.

Het is snijdend koud, voor de deur van Sanquin in Amsterdam. Bloeddonors lopen klappertandend binnen. "Dit is genieten", zegt projectmanager Otto Reinstra van Waternet, het bedrijf dat de lokale drinkwaterbuizen beheert. "Ideaal weer om flink energie te oogsten."

Lees verder na de advertentie
Kou is voor Sanquin energie, vergelijkbaar met stroom uit een stopcontact

Zo'n vreugdekreet hoor je wel vaker, maar dan uit de mond van zonnepanelenbezitters, op stralende zomerdagen. Bij Sanquin gaat sinds afgelopen week juist de vlag uit als het bibberweer is. Na jarenlange voorbereiding nam de bloedbank een nieuw energiesysteem in gebruik: dat onttrekt kou aan het drinkwaternet.

Die kou is voor Sanquin energie, vergelijkbaar met stroom uit het stopcontact. De fabriek waar Sanquin medicijnen maakt van plasma-eiwitten uit donorbloed heeft veel koeling nodig. Dat gebeurde tot nu toe met vervuilende installaties, op stroom. Die staan nu uit, dankzij het steenkoude water.

Sanquin heeft niet alle afgetapte winterkou direct nodig. Vooral bij warm weer is veel koeling nodig. De bloedbank pompt kou daarom de bodem in, zo'n 160 meter diep. Daar is een waterput aangelegd, met een grondboor, een energiebuffer. Ook kou uit de buitenlucht slaat de bloedbank daarin op. En, nu wordt echt bijzonder, zelf van lauw grondwater, van een graad of 18, kan dat apparaat kou maken. Dat kan echt, met een warmtewisselaar (zie de afbeelding). Als het 's zomers warm is, zuigt de bloedbank de koude-energie omhoog voor koeling.

Tekst loopt door onder de afbeelding

© L&F Trouw

Ondergrondse koelbuffers zijn er wel meer. Een WKO heet dat, warmte-koudeopslag. Maar dat die kou daarvoor uit de drinkwaterleidingen wordt gehaald, op serieuze schaal, dat geldt als regelrechte wereldprimeur. Hoe ziet die noviteit eruit? Bij Sanquin staat een container vol met pijpen, buizen en pompen. En verderop: een blauw paaltje in het gras. Daar zuigt de bloedbank de kou ondergronds binnen, uit een hoofdader van het drinkwaterstelsel.

"Ja, wij zijn nu dus eigenlijk energieleverancier", zegt Reinstra van Waternet. Als alles goed werkt, krikt de bloedbank de kou-afname uit het drinkwaternet op tot 40.000 Gigajoule, 8 procent van de totale energievraag van Sanquin in Amsterdam. Omgerekend is dat net zoveel als het energiegebruik van 3600 huizen. Dat scheelt CO2-uitstoot.

Smak geld

Dat was een belangrijke reden om het project te starten, zegt projectmanager Jordy Pedd van Sanquin. Omdat de bloedbank milieuvriendelijk wil werken natuurlijk. En liefst ook niet de hoofdprijs voor energie betaalt. Die kou in het water, die is er toch wel, die is goedkoop. "Het is de verwachting dat je voor vervuiling en CO2-uitstoot steeds meer gaat betalen, als fabriek." De oude energie-installatie van de bloedbank was aan vervanging toe, een mooi moment om duurzaam te worden.

Omdat het gebruik van kou uit drinkwater nog zo nieuw is, kostte de aanleg van de energie-installaties wel een smak geld. In totaal 3,2 miljoen euro om precies te zijn, waarvan Sanquin zelf 1,9 miljoen betaalde. Wat wel scheelde: de Europese Commissie gaf subsidie voor 40 procent van de kosten. Brussel ziet alle reden om een financiële steun te geven, vanuit de subsidiepot voor schone energieprojecten 'City-Zen'. Als deze techniek een succes wordt, kunnen allerlei bedrijven koeling gaan halen uit het drinkwaternet.

Wat merken de huishoudens ervan, dat Waternet hun drinkwater voor kouwinning gebruikt? "Niks", zegt Reinstra. Nou oké, een heel klein beetje. Het drinkwater komt in de winter iets warmer uit de kraan en in de ketel. Waternet zegt dat 250.000 Amsterdamse huishoudens hun water een halve graad warmer ontvangen, door de afname van kou door Sanquin.

Een over­heids­in­stan­tie zoals Waternet mag niet zomaar een grote ener­gie­le­ve­ran­cier worden

Dat is niet erg. Sterker nog: ze hoeven hun ketel wat minder te stoken, om te douchen of voor een warm huis. Mooi, zegt Reinstra, maar dat merk je niet op de energierekening. "Maar alles opgeteld scheelt het heel wat energiegebruik." Dat het water opwarmt, betekent wel dat Nederland niet massaal kan gaan koelen met drinkwater. Maar, zegt Reinstra, er kunnen veel bedrijven kou gaan afnemen, uit allerlei losse waterleidingen, voordat waterbedrijven 'nee' moeten verkopen.

Waternet en andere waterbeheerders zullen steeds meer kou gaan verkopen. Dat staat nog in de kinderschoenen, maar de Europese Commissie kijkt er al kritisch naar. Een overheidsinstantie zoals Waternet (in gemeentelijke handen) mag niet zomaar een grote energieleverancier worden. Dat kan concurrentievervalsing zijn.

Maar ja, alle duurzame energie is hard nodig, daar is nog veel te weinig van. De oplossing; Waternet wil zo nodig gewoon een officieel, zelfstandig energiebedrijf oprichten.

Wie aast er nog meer op kou?

Waterleidingen liggen er in heel Europa. Tussen eind november en april is het water in de leidingen koud genoeg om het af te tappen en op te slaan. Bedrijven die verkoeling nodig hebben staan ook overal. Chemie, industrie, noem maar op.

De bloemenveiling in Aalsmeer, een enorme koudeklant, heeft ook al lucht gekregen van de noviteiten bij de Bloedbank. De veiling heeft koeling nodig zodat bloemen niet gaan verleppen. En laat er nou net in de buurt, nabij Schiphol, een hoofdleiding van het waternet lopen. Die heeft geen diameter van 70 centimeter zoals bij Sanquin, maar van 1,80 meter. Of het lukt om de energie naar de veiling te loodsen is onzeker, maar er zijn al gesprekken geweest.

Datacentra zijn ook enorme koudegebruikers. Hun servers worden warm. Ze mogen niet overhit raken. Ook (nieuwe) datacentra kunnen dus goed kou uit het drinkwaternet gebruiken. Dan hoeven ze minder te koelen met stroomslurpende airco's en pompen.

Het drinkwater bevat ook warmte

Geen kou maar warmte halen uit drinkwaterleidingen, ook dat kan. In de zomer is de temperatuur van het water al snel een graad of twintig. En té warm moet echt het niet worden, want dan krijgen bacteriën een kans om te gaan woekeren.

Tap die warmte af, pomp het water de bodem in, en je hebt een energieopslag voor koude tijden. In Diemen is Waternet daar al mee bezig. Energiebedrijf Eneco levert daar warmte uit het drinkwater aan een kleine duurzame wijk. "Het spiegelbeeld van het koudeproject bij Sanquin", noemt projectmanager Otto Reinstra van Waternet het.

Sanquin heeft voor de medicijnenfabriek echt hitte nodig, in aanvulling op de koeling. Procesvloeistoffen moeten eerst verhit worden tot 80 graden, vervolgens weer gekoeld. Het heeft voor Sanquin geen zin om ook warmte uit het drinkwater te halen: veel te lauw.

Hitte voor de fabriek haalt Sanquin deels wel van het stadswarmtenet van Nuon. Die warmte komt van fabrieken, zoals de verbrander van huishoudelijk afval AEB in Westpoort, Amsterdam. "Zowel voor kou als warmte hebben we dus een duurzame energiebron", zegt Jordy Pedd van Sanquin.

Water is een ideale energiebron, gek dat we het nog zo weinig gebruiken

Otto Reinstra

Hoewel, duurzaam? Er klinkt soms kritiek op stadswarmtenetten. Want is het wel helemaal milieuvriendelijk, als een chemische fabriek of een afvalverbrander de hitte uit zijn schoorsteen aan klanten levert? Als energiegebruikers massaal afhankelijk worden van zulke warmte, gaan vervuilende fabrieken dan ooit dicht?

In Amsterdam speelt die discussie ook. De gemeenteraad wil er bij de uitbreiding van de stad weer voor warmtenetten kiezen, in plaats van het vervuilende aardgas. Maar dan wel écht duurzame warmte, als het even kan. Volgens Reinstra zijn er mogelijkheden. Uit oppervlaktewater, van meren en rivieren, kun je volgens de waterexpert al warmte tappen. Geen echte hitte natuurlijk. Maar het lauwe water is genoeg om nieuwe, goed geïsoleerde huizen met een warmtepomp van energie te voorzien.

Waternet broedt op plannen om het warme afvalwater, uit de douche en de machine, op wijkniveau op te vangen. Dat kan weer benut worden. "Water is een ideale energiebron", zegt Reinstra. "Gek dat we dat nog zo weinig gebruiken."

Deel dit artikel

Kou is voor Sanquin energie, vergelijkbaar met stroom uit een stopcontact

Een over­heids­in­stan­tie zoals Waternet mag niet zomaar een grote ener­gie­le­ve­ran­cier worden

Water is een ideale energiebron, gek dat we het nog zo weinig gebruiken

Otto Reinstra