Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Apenbroodbomen gaan massaal ter ziele

Groen

Joep Engels

Een Baobab in Botswana. © REUTERS

Er is iets goed mis met de fameuze baobabs in Afrika. In de afgelopen tien jaar is meer dan de helft van de oudste en grootste exemplaren van deze apenbroodboom doodgegaan. 

Onderzoekers, die eigenlijk de geheimen van de baobab wilden ontsluieren, staan voor een raadsel. En ze slaan alarm: ook de minder majestueuze bomen leggen massaal het loodje.

Lees verder na de advertentie

De beroemdste was de Chapman baobab in Botswana, waar hij een grote toeristische attractie was. Zijn zes stammen hadden een gezamenlijke omvang van 25 meter en waren wel duizend jaar oud. Op 7 januari 2016 vielen ze alle zes om en stierven.

De grootste en oudste stond in Zimbabwe. Panke was een heilige boom, meer dan tweeduizend jaar oud. In 2010 begon hij te splijten en braken er stammen af. Een jaar later lag hij dood en in stukken op de grond.

Ze hebben geen sporen van een ziekte ontdekt en ook de minder oude baobabs sterven

Toorn der goden

Dit patroon viel een groep Roemeense en Zuid-Afrikaanse onderzoekers op. Sinds ze in 2005 waren begonnen de zestig vermoedelijk oudste baobabs van Afrika te onderzoeken, ging de een na de ander dood. Inmiddels zijn acht van de dertien oudste en vijf van de zes grootste gesneuveld, melden ze vandaag in vakblad Nature Plants. Ze weten niet waardoor. Ze hebben geen sporen van een ziekte ontdekt en ook de minder oude baobabs sterven. Wellicht speelt het veranderende klimaat een rol, suggereren ze voorzichtig.

De baobab is in veel Afrikaanse landen een iconische boom. Volgens een legende groeide hij zo trots de hemel in dat hij de toorn van de goden wekte waarna deze hem bij zijn stam vatten, uit de grond trokken en ondersteboven terugplantten. Een begrijpelijk verhaal: als de bomen kaal zijn, lijken hun takken eerder een wortelstelsel.

Er zijn meer redenen om de baobabs mythische kwaliteiten toe te dichten. Het zijn de grootste en oudste bomen ter wereld – coniferen uitgezonderd. Maar hoeveel jaren die eeuwenoude bomen precies tellen, was altijd een gok, gebaseerd op onderzoek aan omgevallen bomen. Een baobab laat zich niet aan de hand van boomringen dateren.

Samenklitten

Dat heeft met zijn bijzondere structuur te maken. Een oude baobab is altijd meerstammig. De boom begint met een enkele stam, maar zoals andere bomen er takken bij krijgen, zo schieten rond een baobab nieuwe stammen uit de grond. Die groeien uiteen, zoals bij de Chapman, of – wat vaker gebeurt - ze klitten samen tot één stam, met grote holtes.

Toen de onderzoekers die groeivorm begrepen, wisten ze ook waar ze de oudste delen van de bomen moesten zoeken. Die konden ze met koolstof-14 methodes dateren. Dáár hadden ze over willen rapporteren, totdat ze merkten dat de oude bomen één voor één omvielen.

Lees ook: Afrika bebossen in de avonduren

Op de vraag waarom hij zich geroepen voelde in Kenia een nieuw bos aan te leggen, antwoordt Roeland Lelieveld (32) uit Den Haag: 'Als je de oplossing weet, waarom zou je het dan niet doen?'

Deel dit artikel

Ze hebben geen sporen van een ziekte ontdekt en ook de minder oude baobabs sterven