Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Ambtenaren op cursus: hoe verkoop je de burger een energietransitie?

Groen

Frank Straver

Een proefboorlocatie van de NAM tussen Blijham en Bellingwolde (Gr). © ANP

Nederland moet van het gas af en dat plaatst gemeenteambtenaren voor een opgave: hoe vertellen ze het de bewoners? Gelukkig is daar een cursus voor. 

Maandagochtend, half tien. Cursisten druppelen binnen bij congrescentrum Het Huis, Utrecht. Peter Rompelberg zette zijn wekker extra vroeg. De duurzaamheidexpert van de gemeente Maastricht wil dit voor geen goud missen. Het is de eerste landelijke training voor gemeenten die willen leren hoe je woonwijken van het aardgas af haalt.

Lees verder na de advertentie

En dan niet alleen de technische kant. Nee, deze cursus gaat over de menselijke maat, de psychologie van de bewoner. Hoe reageren mensen als hun wijk als eerste aardgasvrij wordt? Er zijn rollenspellen, lezingen, knutselopdrachten. Hoe krijg je bewoners aan het verbouwen? Pasklare antwoorden zijn er niet. De cursisten brainstormen: hoe kun je mensen meekrijgen zonder dat ze zeggen: de politiek dwingt me.

Tegen het middaguur staat Rompelberg in een kring van mensen, in het bioscoopzaaltje van het congrescentrum. Dit is het cursusonderdeel 'Denken vanuit de bewoner'. 'We maken de bewoner in jezelf wakker', belooft het programmaboekje. 

'Ik weet van niks'

De deelnemers zijn vooral ambtenaren, van dorpjes tot grote steden. Zo'n vijftig gemeenten hebben een expert naar deze training gestuurd. Nu moeten ze even níet denken als kenner, maar als bewoner van de denkbeeldige Vogelwijk. Stel je voor: het aardgas moet hier binnenkort weg. De opdracht: eerlijk zeggen hoe dat voelt, wat je denkt.

Wat volgt is een golf aan vragen: wat kost het me? Kies ik geen verkeerde techniek, waar ik later spijt van krijg? Wat doen de buren? Kan ik niet beter afwachten? Hoe moet dat in mijn keuken, met mijn pannenset? Betaalt de overheid mee? Is mijn nieuwe energie wel écht duurzaam? Cursisten pennen alles driftig neer in hun notitieblok.

Heel goed, bewaren die vragen, zegt cursusleider Marjo Kroessen. Bewoners komen daar straks ook mee. Een cursist uit Haarlem merkt dat nu al. "Als er in het journaal een item zit over stoppen met aardgas, staat bij ons de telefoon roodgloeiend." Dat zijn bewoners uit groep één, denkt Kroessen. Een voorhoede, die snel met vragen en ideeën komt. Als tweede is er een groep volgers, die de kat uit de boom kijkt. "En je hebt altijd een groep die zegt: ik weet er niks van, mij is nooit wat gevraagd."

Stoffige kolenkachel

De wil om te veranderen is nu al fors, merkt Rompelberg. "De universiteit wil van het aardgas af, de kerken ook." Huizen en kantoren volgen. Er liggen al warmtenetten in Zuid-Limburg, voor energie uit de bodem en van fabrieken, bij Geleen. "Industrieterrein Chemelot heeft restwarmte voor 300.000 woningen." Dat is warmte die nu nog via schoorstenen de lucht in vliegt. Als de fabrieken die opvangen, kan die in buizen naar huizen, kantoren, scholen en winkels. "Een prachtkans", zegt Rompelberg met pretogen.

Een van de moeilijkste dingen is om bewoners dat allemaal laten inzien, zegt Rompelberg. Zelf maakte hij als kind mee dat de vieze, stoffige kolenkachel werd ingeruild voor het moderne aardgas. "Overal. Iedereen deed mee. Aardgas was schoon en nog goedkoper ook. Dat aardgas krijgen we toch nooit op, zei men." 

Nu, bij het stoppen met aardgas, is het anders. De kosten zijn juist hoog, vaak tienduizenden euro's per woning. Een nationaal investeringsfonds is nodig, zegt Rompelberg. Hoe dan ook moeten bewoners zelf, direct of via de belasting, meebetalen, denkt iedereen op de cursusdag. Er zijn wel handige financiële constructies denkbaar. Een idee: energie- en bouwbedrijven kunnen verduurzaming betalen, waarna de bewoner in beetjes terugbetaalt, maandelijks. Dat kan met het geld dat je uitspaart door de lagere energierekening.

De juiste toon

Het is drie uur 's middags. Het cursusonderdeel 'Welkom op de bewonersavond' is bezig. Onderwerp van gesprek: hoe sla je de juiste toon aan tegen bewoners, als je vertelt over hun aardgasloze toekomst thuis? Dat bepaalt het succes, zegt Hier Klimaatbureau. Het vertrouwen bij burgers in de ambtenarij is een heikel punt. "Een empathische en persoonlijke aanpak kan dit doorbreken." Om te oefenen, ontwerpen de cursisten een poster voor een fictieve informatieavond. "Hoe naar aardgasvrij wonen? Denk mee!", zet een groepje in koeienletters op de poster.

Dat valt in de smaak. Vijf echte bewoners, geen acteurs, zijn ingehuurd om de posters te keuren. Hanny Verbeek uit Houten doet mee. Zij zegt: houd bewoners niet dom. Informeer ze vroeg, overval ze niet met besluiten. En zeg het eerlijk als er nog dingen onbekend zijn, over kosten en technieken. 

Verbeek richt zich tot de ambtenaren: "Wij willen niet het idee krijgen dat jullie op je eilandje alles bepalen en dat wij ja en amen mogen zeggen." Pas op dat plannen bewoners niet in het verkeerde keelgat schieten, zegt ze. Daar weet Verbeek zelf wat van, want ze leidde ooit een protestgroep tegen zendmasten in Houten. Haar tip: betrek iedereen snel en eerlijk, dan lukt het.

Zere kies eruit

Organisator van de cursusdag is het Hier Klimaatbureau. Dit kenniscentrum werpt zich, ook voor consumenten, op als een landelijke vraagbaak voor stoppen met aardgas.

Daar is behoefte aan, zegt expert Susanne van Suylekom van Hier. De veranderingen gaan snel. "Toen ik drie jaar terug begon, moest de discussie nog losbarsten. Kijk waar we nu staan!" In 2030 stopt de Groningse gaspomp. Dan moeten er al miljoenen huizen omgebouwd zijn. Dat besef breekt overal door. In 2050 moeten alle zeven miljoen Nederlandse huizen stoppen met aardgas, bron van CO2 en opwarming. "Het is als een tandsartsingreep, maar dan heel duur", zegt Van Suylekom. Die zere kies, de cv-ketel, moet eruit. Het doet even pijn, achteraf zul je vast blij zijn.

En toch stellen veel mensen het graag uit. Gemeenten kunnen hun borst natmaken want die krijgen, samen met lokale energienetbeheerders, de regie. Nieuwbouwwijken moeten direct aardgasloos. Voor bestaande huizen moet de komende jaren een plan verschijnen, per huizenblok. In het landelijk klimaatakkoord komen deze zomer meer afspraken. Milieuorganisaties willen in het akkoord vastleggen dat gemeenten en energienetbeheerders bewoners raadplegen, maar wel knopen kunnen doorhakken over aardgasvrije wijken.

Wie is als eerste aan de beurt?

Er zijn gemeenten die aardgas al eerste weghalen en waar bewoners zelf al groene ideeën hebben. Het voordeel: veel bewoners willen meedoen en betalen. Dorpen kunnen beginnen bij grote boerderijen: die kunnen met mestvergisting groen gas maken, voor het eigen wijkje. Steden, zoals Utrecht, kijken waar het energienetwerk aan vervanging toe is. De wijk Overvecht-Noord, met veel flats en relatief lage inkomens, moet als eerste aardgasvrij worden. Beginnen in de binnenstad kan ook, zoals Maastricht wil. Daar zijn behalve huizen ook winkels, kantoren, horeca en scholen. Dat levert direct grote kennis op van aardgasvrije gebouwen. 

Minister Ollongren (D66, binnenlandse zaken) schrijft een wedstrijd uit voor experimenten. In juli verdeelt ze 90 miljoen euro onder zo'n twintig gemeenten die proeftuin willen zijn. Ollongren wil in elk geval dat Groningen meedoet, vanwege het bijzondere belang om aardgasvrij te worden, door de aardbevingen ten gevolge van aardgasboringen.

Drie alternatieven

"Eén perfecte vervanger voor aardas is er niet", zegt Susanne van Suylekom van het Hier Klimaatbureau. Per wijk is een keuze nodig. Er zijn nu drie concrete alternatieven voor huizen, mits 'redelijk geïsoleerd'. elk met hun voor- en nadelen.

1 Warmtenet

Restwarmte van bedrijven en/of schone aardwarmte (geothermie) gaan in buizen naar huizen toe. Binnen huis hoeft relatief weinig te veranderen. Er bestaan al grote warmtenetwerken. Koken gaat elektrisch. Oude wijken kunnen in één keer omschakelen. Dat kun je ook als nadeel zien. Bewoners kunnen niet zelf een techniek kiezen. Ook zit je vast aan monopolistische leverancier en prijzen.

2 (Hybride) warmtepomp

Een warmtepomp gebruikt geen aardgas, maar stroom (een hybridemodel gebruikt soms aardgas). Het voordeel: een bewoner kiest zelf wanneer de cv-ketel verdwijnt en welke warmtepomp hij koopt, en dat kan met subsidie. Koken kan elektrisch. Helemaal over op elektrisch kan alleen duurzaam als de stroom van zonnepanelen of windparken komt. De warmtepomp is wel relatief duur en er klinken zorgen over het geluid.

3 Groen gas 

Deze vervanging gaat de bestaande aardgasbuizen in. De buizen in straat kunnen blijven, net als cv-ketel en gasfornuis. Nadelen: het gas is nog duur en nauwelijks beschikbaar. Het wordt gemaakt van dierlijk mest en groen afval, niet iedereen vindt dat duurzaam. Synthetisch gas maken kan ook, zoals waterstof uit (groene) stroom, maar dat is toekomstmuziek.

'Van gas los' is het thema van het eerstvolgende debat in de Duurzame 100-reeks, op 17 april, een samenwerking tussen Trouw en Pakhuis De Zwijger. Susanne Van Suylekom van Hier Klimaatbureau is er een van de sprekers. 

Lees ook: 
Proef om huiseigenaren zonder extra kosten van het gas af te helpen
Een corporatie, een bouwbedrijf, de energienetbeheerder en een financier hebben samen een plan bedacht om de gevolgen van de overstap naar elektrisch bescheiden te houden. Nou maar hopen dat huiseigenaren toehappen. 


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Deel dit artikel