Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Alleen al voor de namen zou je van oerkreeftjes gaan houden

Groen

Jelle Reumer

© -
Jelle's weekdier

Deze week gewerd mij een interessante vondstmelding. Medewerkers van waterschapslaboratorium Aqualysis waren in de IJsselvallei op zoek gegaan naar oerkreeftjes en hadden tijdens die zoektocht twee zeldzame soorten aangetroffen. 

Oerkreeftjes, dat klinkt fossiel en dat is het in zekere zin ook. Kreeftjes kwamen al op aarde voor tijdens de periode die Cambrium wordt genoemd, ruim een half miljard jaar geleden. Tussen allerlei levensvormen, die we nu totaal niet meer zouden herkennen, zwommen garnaalachtige diertjes rond in de Cambrische oerzee. Op een of andere manier is het bouwplan van deze geleedpotigen altijd een succes gebleven en nooit wezenlijk door de evolutie veranderd.

Lees verder na de advertentie

Dientengevolge leven ook tegenwoordig nog kleine kreeftjes die eruitzien alsof ze een half miljard jaar onveranderd zijn gebleven. We moeten overigens niet gaan denken dat de evolutie werkelijk al die tijd heeft stilgestaan. Het zou prima kunnen dat deze diertjes er zo fossiel uitzien omdat de vorm zo succesvol is. Dan kunnen dieren die veel later zijn ontstaan er toch uitzien alsof ze al heel lang bestaan.

Ik heb al jaren zo'n zakje met triopseitjes liggen, ooit als cadeautje gekregen en daarna vergeten

Twee van zulke oerige diertjes werden in Overijssel aangetroffen: het oranje-blauw zwemmend geraamte en het humus-kieuwpootkreeftje. Alleen al voor de namen zou je van oerkreeftjes gaan houden. Dat oranje-blauw zwemmend geraamte (Eubranchipus grubii) is een pekelkreeftje, verwant aan de pekelkreeftjes die aquariumhouders wel als visvoer opkweken.

De elf paar pootjes steken aan de zijkant van het gelede slanke lijfje uit; het ziet er een beetje uit als ribben aan een wervelkolom. Samen met het bolle kopje met twee oogjes zijn ze verantwoordelijk voor de bizarre naam. De diertjes komen voor in poelen die kunnen uitdrogen en ze weten die periodieke droogte te overleven door eitjes te produceren die jarenlang kunnen blijven leven en pas uitkomen zodra ze weer in water terechtkomen.

'Uit de tijd van de dinosaurus'

Het eveneens aangetroffen humus-kieuwpootkreeftje (Lepidurus apus) is verwant aan de Amerikaanse Triops longicaudatus, kortweg triops. In triops bestaat een handel. In speelgoedwinkels zijn zakjes te koop met eitjes van dit Amerikaanse kieuwpootkreeftje. 'From the age of dinosaurs' vermeldt de verpakking. Ik heb al jaren zo'n zakje met triopseitjes liggen, ooit als cadeautje gekregen en daarna vergeten. 'Alleen water toevoegen en ze komen binnen 24 uur uit'.

Beide soorten kieuwpootkreeftjes hebben in de verte iets weg van een miniatuur degenkrab, met een groot pantser als voorste deel en een achterwaarts eronderuit stekende staart. Die is geleed en bezit een paar lange staartdraden, zoiets als we van het zilvervisje kennen - ook al zo'n levend fossiel. In Nederland is het humus-kieuwpootkreeftje zeer zeldzaam. Dat is niet verwonderlijk, want ook deze de diertjes leven in zoetwaterpoelen die periodiek uitdrogen en die komen bij ons minder vaak voor dan in gebieden met een rotsige ondergrond of in ooibossen.

De eitjes kunnen een zeer lange droogteperiode doorstaan, er zijn meldingen van wel 28 jaar! Dat zakje met triopseieren dat ik ooit kreeg, is hooguit tien jaar oud. Ik moet het inderdaad maar eens in een bakje water gaan leggen, op mijn bureau zetten en kijken wat er gebeurt, en zo virtueel terugkeren naar het Cambrium. Kreefteneitjes als een geologische tijdmachine.

Paleontoloog Jelle Reumer bespreekt voor Trouw iedere week een dier. Al zijn artikelen zijn terug te vinden in dit dossier.

Deel dit artikel

Ik heb al jaren zo'n zakje met triopseitjes liggen, ooit als cadeautje gekregen en daarna vergeten