Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

x

'Windmolens? Ja, graag. Maar wel met beleid'

groen

Joop Bouma

Windpark ten noorden van Urk, aan het IJsselmeer. © ANP

Er moet een samenhangend plan komen voor windenergie in en om het IJsselmeer. De manier waarop de IJsselmeer-provincies Friesland, Noord-Holland en Flevoland nu omspringen met de ruimte in het gebied, zal leiden tot maatschappelijke weerstand. Dat denken drie provinciale milieufederaties en de stichting VBIJ, die zich verzet tegen aantasting van het IJsselmeergebied.

"We zijn voor windenergie en er valt met ons best te praten over gebruik van het IJsselmeergebied, maar het Rijk is als een olifant door de porseleinkast gedenderd. Dat hebben we gezien bij de windplannen in de Drentse Veenkoloniën. Ook de provincies rond het IJsselmeer komen met windmolenplannen, schijnbaar zonder enige samenhang. Op deze manier wordt er vooral weerstand gewekt tegen windenergie", zo voorspelt Hans van der Werf, directeur van de Friese Milieufederatie.

Zeven windplannen
Zeven ambitieuze windplannen liggen er nu voor de IJsselmeerregio, opgeteld goed voor ruwweg 200 grote windmolens:

Windpark Fryslân in het IJsselmeer, nabij de Afsluitdijk: 250-400 Megawatt (mw);

Windpark Afsluitdijk, een reeks windmolens langs de Afsluitdijk: 114 mw;

Windpark Wieringermeer in de kop van Noord-Holland: 220 tot 430 mw;

Windpark Hoge Vaart bij Dronten: 100 mw;

Windpark IJsselmeerdijken in het IJsselmeer, langs de dijk bij Lelystad, 200 mw ter vervanging van de bestaande molens;

Windparken in het Markermeer, omvang nog onbekend;

Windpark Noordoostpolder, 86 windmolens langs de dijk en in het water.

Afstemming
Van der Werf: "Er is goed geld te verdienen met windmolens en dus zie je overal plannen ontstaan. Prima, maar we merken niets van onderlinge afstemming tussen de provincies.

De initiatiefnemer van het Windpark Fryslân is nu bezig met de aanloop tot een milieu-effect-rapportage. Wij hebben als Friese Milieufederatie gezegd: misschien is er elders een veel betere plek te vinden voor dit windpark, bijvoorbeeld in de Noordzee, in het Markermeer of de Noordoostpolder. Daarmee is de Afsluitdijk wat ons betreft niet meteen van tafel, maar alternatieven moeten toch op z'n minst worden onderzocht? We hebben niet de indruk dat er sprake is van enige afstemming in de planvorming. Dat baart zorgen."

Weerstand
Hij krijgt bijval van Jolande Taal van de VBIJ. "Het hele IJsselmeergebied is door de provincies aangewezen als zoekgebied voor locaties voor windenergie. Maar burgers en maatschappelijke organisaties zijn niet betrokken geweest bij het vaststellen van dit beleid. Je merkt dat er weerstand is tegen de plannen. Er moet daarom door de provincies regie worden genomen. Het effect van de windplannen is onvoldoende in beeld."

VBIJ wil dat in de verplichte milieurapportages over de windparkplannen naar het totaalplaatje wordt gekeken. Taal: "Het is niet goed dat er per project wordt geoordeeld over de milieu-effecten. Het gaat om het grotere geheel. De belangen zijn niet goed onderzocht, ook de landschappelijke effecten van de windparken zijn niet goed bekeken."

Brief naar de Kamer
VBIJ organiseerde deze maand in Lelystad met de ANWB en de Stichting Waterrecreatie IJsselmeer en Randmeren een informatiebijeenkomst over de windplannen. Zo'n 150 bezorgde belangstellenden kwamen opdagen.

Resultaat: er gaat een brief naar de Tweede Kamer en naar de ministers Verhagen (economische zaken) en Schultz (infrastructuur) waarin organisaties op het gebied van landschap, natuur en vrijetijdseconomie aandringen op invloed op de besluitvorming. Volgens de briefschrijvers lijkt het er sterk op dat maar liefst een derde van alle windturbines die in Nederland komen zullen verrijzen in het IJsselmeergebied. Ze zijn bang voor blijvende aantasting van het recreatie- en natuurgebied.

Tijdens het VBIJ-symposium bleek bij veel organisaties ergernis te bestaan over de onnavolgbare procedures. Volgens VBIJ is het veelzeggend dat het Rijk en Flevoland weigerden tijdens de bijeenkomst een toelichting te geven op het beleid. Friesland en Noord-Holland stuurden wel beleidsambtenaren.

Watersport
Ook de watersport maakt zich zorgen over de windplannen. Bijna een kwart van de Nederlandse watersport, 36.000 ligplaatsen verdeeld over 230 jachthavens, is in en rondom het IJsselmeer te vinden. De sector zet in dit gebied 730 miljoen euro per jaar om.

Volgens directeur Van der Werf van de Friese Milieufederatie is er in zijn eigen provincie nog steeds draagvlak voor windenergie. Maar die dreigt af te kalven door een wildgroei aan windparkplannen.

Van der Werf: "Het is stilte voor de storm. Mensen beginnen zich nu te verenigen, er komt beweging. Je ziet dat in Makkum, waar inwoners geschrokken zijn van de plannen voor een groot windturbinepark. Men is bang voor het aanzien van het havenplaatsje. We zullen deze windparken toch samen met lokale gemeenschappen moeten realiseren. Anders krijgen we dit niet voor elkaar."

Meeprofiteren
Jos Duindam, recreatie-ondernemer in het Friese Pingjum, kijkt met nauw verholen verbazing naar de grootschalige windplannen in zijn provincie. Hij ziet het lijk al drijven. Projecten als deze redden het alleen als de bevolking kan meeprofiteren, zegt hij. Die staat nu buitenspel. "Je moet het rustig en gedoseerd doen en de mensen er van aanvang af bij betrekken."

Duindam is een windmolenpionier. In de jaren tachtig was hij een van de initiatiefnemers van de dorpswindmolen die Pingjum voorspoed bracht. In 1988 zette Duindam zijn eerste Lagerweij-turbine op het erf van zijn bedrijf, gelegen aan - hoe toepasselijk - de Molenstraat. Het ding had een vermogen van 75 kilowatt (tegenwoordig is 3,5 megawatt de standaard, bijna 50 keer zoveel) en leverde terug aan het elektriciteitsnet. Twee jaar later vroeg Duindam zijn dorpsgenoten of zij voelden voor een dorpswindmolen op de oude vuilstort, de plek waar ooit poepemmers werden geleegd. Aanvankelijk was er wat weerstand, maar spoedig ontdekte het dorp dat die altijd maar waaiende wind in de noordwesthoek van Friesland geld kon opleveren.

Vanaf dat moment, inmiddels 22 jaar terug, profiteren de zeshonderd inwoners van het springlevende dorpje tussen Witmarsum en Harlingen volop van de wind. Er kwam een grote molen met een mast van 30 meter die 200.000 kilowattuur per jaar draaide. Met de opbrengst werden in het dorp goede doelen gefinancierd. Zo ging er 1200 gulden (550 euro) naar het kaatsveld dat nu ook geschikt is voor voetbal, 3000 gulden naar nieuwe instrumenten voor de muziekvereniging, 2000 gulden naar het jubileumfeest van de kaatsvereniging, 10.000 gulden naar een honk voor de dorpsjeugd.

Pingjum
Begin deze eeuw kreeg Pingjum zijn eigen - nog weer grotere - molen in het windpark langs de A7 (Bolsward-Afsluitdijk). De turbine leverde het dorp 50.000 euro per jaar op. Omliggende dorpen profiteerden mee. Inmiddels staat er een nieuwe school en dorpshuis in Pingjum: van de wind. Binnenkort wordt het schoolgebouw geheel energieneutraal gemaakt met zonnepanelen en een warmtepomp. Van de wind. De gymzaal in het dorp wordt met windmolengeld opgeknapt.

Zo draaien er in Friesland momenteel twaalf dorpsmolens. "Windenergie is een zegen voor het Friese platteland", stelt Duindam onomwonden. "Friesland heeft een enorme potentie aan windenergie. Maar met die grote projecten krijg je geheid heibel. Er komt een tsunami van windenergie over ons heen. Straks zitten we hier opgesloten tussen de windparken."

Duindam heeft het antwoord: vervang de bestaande windmolens in Friesland voor nieuwe, grotere exemplaren met een hogere opbrengst, concentreer de windparken op plekken waar het 't minste pijn doet: waar ze nu al staan. "Dat is realistisch beleid." Hij heeft samen met anderen een voorstel klaarliggen. Het windpark aan de A7 kan worden verbeterd en uitgebouwd.

Uitzicht
Maar Duindams visie staat haaks op die van de provincie. Die wil op drie plaatsen nieuwe windparken bouwen: in het IJsselmeer, bij de Afsluitdijk en bij het klaverblad Heerenveen. Voor de bestaande windmolens in Friesland ziet de provincie geen toekomst. Alleen al in het gebied rondom Pingjum staan 47 solitaire windmolens en drie parken met in totaal 22 turbines, opgeteld met een vermogen van 54 megawatt. Die molens zullen in de visie van de provincie geleidelijk moeten verdwijnen.

Fout beleid, vindt Duindam. "In Makkum zijn ze nu al ongerust over het uitzicht over het IJsselmeer als de plannen doorgaan. We krijgen in Friesland steeds meer weerstand, wat ik je brom. Nog eens zeven windparken, dat kan gewoon niet."


Lees verder na de advertentie

Provincie Friesland: We zien het probleem niet
Er zijn wel degelijk ambtelijke en bestuurlijke contacten tussen de IJsselmeerprovincies over de windplannen, zegt een woordvoerder van de provincie Friesland. "Veel van de plannen vallen onder de Rijkscoördinatieregeling en daar past de provincie een terughoudende rol. Het klopt dat er door het Rijk in heel Nederland hard wordt getrokken aan de windplannen. Maar als het om de provincies gaat, spreken wij elkaar via het interprovinciaal overleg", aldus Meje Gildemacher van de provincie Friesland. "Bovendien, echt heel ingewikkeld is de situatie niet. Friesland heeft plannen, Flevoland is al vrij ver en verder zijn er plannen in Noord-Holland. Het is overzichtelijk. Wij zien de noodzaak voor regie niet zo. Er is eigenlijk, vooralsnog, geen probleem. Maar we houden de vinger wel aan de pols."

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.

Deel dit artikel

Advertentie

Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang tot Trouw.nl.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.