Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'We mogen alles met dieren doen zo lang ze maar niet lijden'

Groen

Alexandra van Ditmars

Schapen worden onder erbarmelijke omstandigheden vervoerd op een Australisch vrachtschip. © *
Filosofisch Elftal

Is er een reden om de mens in rangorde boven het dier te plaatsen? Filosofen Bas Haring en Frank Ankersmit verschillen van mening.

Met 'De soldaat is een dolfijn' won Eva Meijer zaterdag de Hypatia-prijs voor het beste en prikkelendste filosofieboek geschreven door een vrouw. Meijer betoogt daarin onder andere dat er geen sprake is van een harde grens tussen onszelf en andere dieren. Als mensen dierenrechten schenden, gedragen ze zich alsof die er wel is. Zo was er de afgelopen twee weken veel ophef over de dierenmishandeling aan boord van Australische schepen. Een verborgen camera toont tienduizenden schapen. De dieren staan op elkaar gepropt, worden soms doodgedrukt en sterven door hitte. Is er reden om de mens in rangorde boven het dier te plaatsen?

Lees verder na de advertentie
Wij mogen alles met dieren doen, zolang ze niet lijden

Bas Haring

"Ik zie geen enkele reden om een wezenlijk onderscheid te maken tussen mens en dier", zegt Frank Ankersmit, emeritus-hoogleraar intellectuele geschiedenis aan de Rijksuniversiteit Groningen.

"Natuurlijk zijn er verschillen tussen mensen en dieren. Maar die verschillen zijn minimaal: ons DNA is voor 99 procent of meer hetzelfde als dat van dieren. Het lijkt me daarom volstrekt logisch dat wij dieren behandelen zoals wij zelf behandeld willen worden. Filosoof Leibniz stelde dit al in de zeventiende eeuw. Hij wees erop dat elk stapje in de evolutie een volgend punt is op dezelfde lijn. Vanwege die continuïteit tussen mens en dier is het volkomen onredelijk om een hond te behandelen op een manier waarop je zelf niet behandeld wilt worden. Wij verschillen zo ontzettend weinig van elkaar."

Lijden

"Er zijn heus wel criteria te bedenken waarmee je het onderscheid tussen mens en dier hard kunt maken", reageert Bas Haring, filosoof en bijzonder hoogleraar publiek begrip van de wetenschap aan de Universiteit Leiden. "Verstandig nadenken bijvoorbeeld, of het gebruik van taal. Daar zijn wij echt een stuk beter in dan andere organismen. Bij de vraag hoe om te gaan met dieren hanteer ik het denken van Peter Singer, een Australische hoogleraar ethiek. Hij stelt het lijden centraal. Dieren kunnen lijden, net als wij, en dat moeten we te allen tijde zien te voorkomen. Het dierenleed dat we nu zien in de bio-industrie is dus problematisch. Vee afmaken dat een fijn leven heeft gehad en pijnloos wordt afgemaakt, is dat niet."

Ankersmit: "Ik ben het ook eens met Singer. Maar vanuit zijn argument kom je uiteindelijk toch op een grens tussen mens en dier. Bij een kwal is het bijvoorbeeld de vraag of het dier wel pijn kan lijden. Toch betekent dat niet dat je daarmee kunt omgaan zoals je wilt."

Als kwallen niet kunnen lijden, zie ik niet wat het verschil is tussen een kwal en het kopje koffie dat ik nu aan het drinken ben.

Bas Haring, filosoof en bijzonder hoogleraar publiek begrip van de wetenschap aan de Universiteit Leiden

Haring: "Wat mij betreft wel. Wij mogen alles met dieren doen, zolang ze niet lijden. Als kwallen niet kunnen lijden, zie ik niet wat het verschil is tussen een kwal en het kopje koffie dat ik nu aan het drinken ben."

Ankersmit: "Er is wel degelijk een verschil: een kwal is een levend dier, een kopje koffie is levenloos. Daarnaast moeten we denken aan de zogenoemde Gaia-hypothese: het idee dat alles op onze planeet met elkaar verweven is. Als wij woest omspringen met primitieve wezens, roepen we misschien ecologische rampen over onszelf af. Allerlei biologische mechanismen op aarde hangen met elkaar samen. Doordat mensen zich daarin mengen vanuit het idee dat wij mogen doen waar we zin in hebben, verstoren we die balans. En maken we een enorme puinhoop van onze planeet."

Haring: "Zolang dat gebeurt op een manier waarop we geen lijden veroorzaken, zie ik daar het probleem niet van in. Maar als je van tevoren weet of merkt dat de wereld vergaat, is dat wel het geval. In die zin is het vergelijkbaar met een varkentje dat weet dat ik het ooit ga opeten: het dier gaat dan lijden. Maar ik denk dat varkens weinig benul hebben van de toekomst. Mochten ze dat opeens wel blijken te hebben, dan moeten we terstond stoppen met ze op te eten. Dat zou zielig zijn."

Concentratiekamp

Ankersmit: "Varkens en andere dieren zijn nu ook al heel zielig. Kijk naar het schandaal met de Australische schapen en de bio-industrie: dieren zijn slachtoffer van allerlei volstrekt overbodige en schandelijke praktijken. De Pools-Britse filosoof en socioloog Zygmunt Bauman vergeleek onze industriële omgang met dieren met de massamoord op de Joden, vanwege het afgrijselijke lot en lijden dat daarmee gepaard gaat. Een heftige uitspraak, maar ik sluit mij erbij aan. Ik vind de bio-industrie vergelijkbaar met een concentratiekamp. Let wel, ik vergelijk Joden uiteraard allerminst met dieren. Het gaat mij erom dat wij net zoals wij andere mensen nooit mogen mishandelen, wij dat bij dieren ook sterk moeten afkeuren. Dat gebeurt nu niet: wij accepteren dat dagelijks duizenden dieren worden mishandeld op een zo efficiënt mogelijke manier."

Ik vind de bio-industrie vergelijkbaar met een con­cen­tra­tie­kamp

Frank Ankersmit

Haring: "Er zijn zeker parallellen te trekken tussen de bio-industrie en een concentratiekamp: het doden als machinerie, het vreselijke bestaan dat daaraan voorafgaat.

"Maar er is ook een fundamenteel verschil. Bij dieren kunnen we deze problemen oplossen, door ervoor te zorgen dat ze een prettig leven hebben in die industrie voordat wij ze doden. Zij beseffen niet wat hun lot is. Bij mensen zal dat nooit kunnen. Het valt niet te verdedigen om mensen op te sluiten en vervolgens te doden. Bij dieren wel, mits we de bio-industrie omvormen."

Ankersmit: "Op het moment doen we dat niet. Ik heb in principe ook niets tegen het opeten van dieren. Maar mensen behandelen dieren, die biologisch gezien nauwelijks verschillen van onszelf, op een manier waarop we zelf nooit behandeld willen worden. Wij zijn iets verschrikkelijks. Laat ik het maar zeggen: dieren zijn mij liever dan mensen."

In het Filosofisch Elftal legt Trouw een actuele vraag voor aan twee filosofen uit een poule van elf. Lees hier eerdere afleveringen

Lees ook:

Slacht een kip (en eet 'r op)

Ex-vegetariër Amber Dujardin wilde weleens weten hoe dat was: eigenhandig een dier slachten, klaarmaken en opeten. 'Ik ben bang dat ik ga huilen.'

'Stress bij varkensslacht moet eerlijk in beeld worden gebracht'

Stichting Varkens in Nood pleit ervoor beelden van het verdovingsproces te tonen aan het publiek. De stichting vermoedt dat consumenten geen vlees meer zullen kopen als ze bekend raken met deze werkwijze. 


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Deel dit artikel

Wij mogen alles met dieren doen, zolang ze niet lijden

Bas Haring

Als kwallen niet kunnen lijden, zie ik niet wat het verschil is tussen een kwal en het kopje koffie dat ik nu aan het drinken ben.

Bas Haring, filosoof en bijzonder hoogleraar publiek begrip van de wetenschap aan de Universiteit Leiden

Ik vind de bio-industrie vergelijkbaar met een con­cen­tra­tie­kamp

Frank Ankersmit