Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Kleding van mest pakt twee problemen tegelijk aan

Groen

Nils Elzinga

Van de mest worden lappen stof vervaardigd © MIKE ROELOFS

Ondernemer en kunstenares Jalila Essaïdi patenteerde een techniek om textiel te vervaardigen uit dierlijke mest. Dat biedt perspectieven voor de verduurzaming van twee vervuilende industrieën.

Bezoekers van een Eindhovense modeshow zullen vorig jaar best even vreemd hebben opgekeken, toen duidelijk werd dat de hagelwitte jurken op de catwalk van koeienpoep waren gemaakt. Ze bleken afkomstig van het bedrijf Inspidere van Jalila Essaïdi, die daarmee een oplossing aandraagt voor twee nijpende milieuproblemen.

Lees verder na de advertentie
Veehouders met weinig of geen grond kunnen hun mest onvoldoende of helemaal niet uitrijden

Martin Scholten

Probleem één: de kledingindustrie, die de aarde uitput door haar enorme vraag naar de cellulosepulp waarvan textiel wordt vervaardigd. Die is grotendeels afkomstig uit niet-duurzaam geproduceerd hout en katoen, of, in het geval van synthetisch textiel, uit olie. De productie vergt bovendien giftige chemicaliën.

Probleem twee: de intensieve veeteelt, die het milieu belast door de exorbitante hoeveelheden water en land die nodig zijn voor zuivel- en vleesproductie, en door de vervuiling van land, lucht en water met methaan, fosfaten en stikstof. Die zijn afkomstig uit mest, waarvan er in Nederland al sinds de jaren zeventig overschotten zijn. "Die mestberg gaat alleen maar toenemen", zegt Jalila Essaïdi. "Zeker ook in het buitenland. De wereldbevolking groeit en daarmee de vraag naar zuivel en vlees."

Mestoverschot

De afgelopen decennia is er in Nederland van alles ondernomen tegen het mestoverschot. Begin dit jaar is bijvoorbeeld de Wet Grondgebonden Groei ingegaan, die moet voorkomen dat de melkveehouderij in Nederland zonder grond verder kan groeien. Veehouders met weinig of geen grond kunnen hun mest immers onvoldoende of helemaal niet uitrijden.

De tekst gaat verder onder de afbeelding.

De mesttextiel wordt in het naaiatelier verwerkt © MIKE ROELOFS

"Rondom de resulterende overschotten is een levendige verwerkingseconomie ontstaan", zegt Martin Scholten, algemeen directeur van de Animal Sciences Group van de Wageningen Universiteit. "Boeren moeten betalen voor het afvoeren van hun mest." Dat heeft onder meer geleid tot fraude, die recentelijk een nationale discussie losmaakte.

We zien mest nu als afval, terwijl het in wezen gewoon een grondstof is

Martin Scholten, Wageningen Universiteit

Overtollige mest wordt in Nederland veelal verwerkt in vergistingsinstallaties. Hartstikke zonde, aldus Scholten, binnen zijn universiteit de voortrekker van het 'omdenken' naar mest als waardevol product. Scholten: "We zien mest nu als afval, terwijl het in wezen gewoon een grondstof is. In het ideale geval zouden we boeren zelfs kunnen betalen voor hun mest".

Maar wat maakt mest dan potentieel tot zo'n waardevol product? Daarvoor moet je allereerst weten dat het te scheiden valt in twee componenten. Ten eerste de droge mest, grofweg de poep. Die bevat behalve fosfaten ook organische vezelverbindingen waarvan je compost kunt maken, een project waar Scholten mee bezig is. Maar je kunt er dus ook textiel van maken, zoals Essaïdi nu heeft aangetoond. De tweede component is de natte mest, grofweg de urine, die stikstof en andere mineralen bevat die de bodem nodig heeft. Dat wil zeggen: in beperkte hoeveelheden. In Nederland is het juist een overschot aan fosfaten en stikstof dat leidt tot verstikking van oppervlaktewater en de vorming van giftig nitriet, verzurend ammoniak en het broeikasgas lachgas.

De tekst gaat verder onder de afbeelding.

© RV

De ironie wil dat Nederlandse koeien vooral veel fosfaten en stikstof binnenkrijgen door de buitenlandse soja die ze eten. In de vaak arme landen waar dat vandaan komt, zoals Brazilië, wordt bos platgebrand om plaats te maken voor een eiwitrijke voedselbron die eindigt in dierenmagen in westerse landen. "Te idioot voor woorden", vindt Essaïdi.

De ironie wil dat Nederlandse koeien vooral veel fosfaten en stikstof binnenkrijgen door de buitenlandse soja die ze eten

Sjoerd Miedema, biologisch melkveehouder in het Friese Haskerdijken, schudt er ook zijn hoofd over. In mestverwerking ziet hij überhaupt weinig. "Wij brengen gewoon onze eigen, onbehandelde mest terug op ons land. Dat is het best voor de bodem en de biodiversiteit." Stukken beter in elk geval, vindt Miedema, dan fabrieken bouwen waar mest eerst heen moet worden gebracht, om vervolgens de vezels van de mineralen te scheiden. "Je blijft dan zitten met fosfaten waarvan de bodem er al te veel bevat, en die we dus alleen maar kunnen verkopen aan het buitenland. Dat is een schijnoplossing voor een probleem dat we eerst zelf gecreëerd hebben. Waar zijn we dan mee bezig?"

Martin Scholten van de Wageningen Universiteit en ontwerpster Jalila Essaïdi zijn het in principe met boer Miedema eens. Essaïdi: "Op termijn zouden we die fosfaten inderdaad helemaal niet meer moeten importeren en zouden we ons vee weer moeten voeden met gras van eigen bodem." Maar onder de huidige omstandigheden, waarin grondtekorten en mestoverschotten in elk geval voorlopig realiteiten zijn, is de beste oplossing volgens Essaïdi toch fosfatenverkoop aan het buitenland, waar op veel plaatsen juist fosfaattekorten heersen.

Zeggenschap voor de boeren

Van de organische vezelverbindingen, de andere component van mest, is via Essaïdi's methode dan waardevol cellulosepulp te maken. De inkoop daarvan is nu nog goed voor 40 procent van de totale kosten in de wereldwijde textielindustrie. Hoe de methode precies werkt is gepatenteerd, en dus geheim. Wel stelt Essaïdi dat haar proces 100 procent van de benodigde chemicaliën gewoon haalt uit de 'gierstlasagne', zoals ze de onverwerkte mest noemt. Chemicaliën toevoegen is niet nodig. "De eerste stap gebeurt trouwens al gewoon in de koeienmagen, die de vezels zachter maken."

De tekst gaat verder onder de afbeelding.

Jalila Essaïdi ontwikkelde de mesttextiel. © MIKE ROELOFS

Het potentieel van Essaïdi's uitvinding bleef niet onopgemerkt. Zo streek Mestic, zoals ze haar product noemt, 150.000 euro op als een van vijf winnaars van de Global Change Awards van de H&M Foundation. Moederbedrijf H&M, een van 's werelds grootste spelers in de kledingindustrie, riep de competitie in het leven ter ondersteuning van haar doelstelling van honderd procent circulair grondstofgebruik in 2020. Momenteel is Essaïdi finalist van The Chivas Venture, een competitie die een miljoen dollar verdeelt onder duurzame start-ups.

Nooit beklijfde iets. Waarom niet? Omdat de boeren er nooit zeggenschap over hadden

Ontwerpster Jalila Essaïdi

Langs deze weg wil Essaïdi zo onafhankelijk mogelijk opschalen. Eerste vijfjarenplan: de bouw van een fabriek waar koeienmest ingaat en cellulosepulp weer uitkomt. Essentieel in die onderneming is dat boeren mede-eigenaars worden. "Zonder hen had het best sneller gekund. Maar er is de afgelopen twintig jaar allerlei technologie uitgevonden voor boeren. Nooit beklijfde iets. Waarom niet? Omdat de boeren er nooit zeggenschap over hadden en de regels ondertussen steeds veranderen." Een eeuwigdurend gevecht dat boeren enorm frustreert. "Het is treurig om te zien hoe ze worden neergezet als conservatieve stijfkoppen. Terwijl veel boeren best willen veranderen."

Het mestprobleem is ontzettend complex, daarover zijn alle betrokkenen het eens, en kan alleen worden opgelost als alle partijen binnen de sector veel beter gaan samenwerken. Essaïdi: "Nu blijft iedereen maar op zijn eigen eiland zitten. We moeten toe naar een complete mentaliteitsverandering."

Volgens Martin Scholten is het hoog tijd om veel meer vanuit ecologie te gaan denken dan vanuit economie. "Wat dat betreft zitten we wel op een kantelpunt. Zelfs het regeerakkoord praat over circulaire economie en kringlooplandbouw." In zulke omslagmomenten zijn start-ups als Inspidere onontbeerlijk als richtingaanwijzers. Scholten: "Ook de duurzame-energiesector moest het aanvankelijk hebben van zulke pioniers."

Lees ook: 

Goed voor het milieu: varkens leren naar het toilet te gaan

De stallen van varkens stinken veel erger dan gedacht. Maar er bestaat al een stal die gezonder is voor de dieren en minder ammoniak, fijnstof, methaan en geur uitstoot. De crux: het varkenstoilet.

Een broek voor een tientje? Dat kan niet kloppen

Hennep, bamboe en zelfs sinaasappelschillen, er komen steeds meer schone alternatieven voor katoen en polyester. Cecile Scheele, drijvende kracht achter de Sustainable Fashion Week, geeft een paar vuistregels aan mensen die duurzame kleding zoeken. 

Deel dit artikel

Veehouders met weinig of geen grond kunnen hun mest onvoldoende of helemaal niet uitrijden

Martin Scholten

We zien mest nu als afval, terwijl het in wezen gewoon een grondstof is

Martin Scholten, Wageningen Universiteit

De ironie wil dat Nederlandse koeien vooral veel fosfaten en stikstof binnenkrijgen door de buitenlandse soja die ze eten

Nooit beklijfde iets. Waarom niet? Omdat de boeren er nooit zeggenschap over hadden

Ontwerpster Jalila Essaïdi