Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'Ik kijk de vogel in zijn ziel en vang hem in een penseelstreek'

Groen

Naïm Derbali

Erik van Ommen zit met zijn telescoop aan het Zuidlaardermeer. 'Kleurenpalet, boekje, penseel, stoeltje en een hoop geduld, dat is alles wat ik nodig heb.' © reyer boxem
Reportage

Illustrator Erik van Ommen houdt van vogels en na veertig jaar is die liefde nog altijd niet over. Met een enkele penseelstreek legt hij ze vast. 'Als ik naar een vogel kijk, gebeurt er iets in mij, hij weet me te beroeren.'

Op de uitgestrekte blauwgroene vlakte aan het Zuidlaardermeer op de provinciegrens van Groningen en Drenthe brengt Erik van Ommen dagen door. Dromerig staart de illustrator in het ijle. Hij zoekt naar treffende woorden in een poging zijn liefde voor vogels te definiëren. Met een weids gebaar vertelt hij: "Als ik naar zo'n vogel kijk, zie ik een levend wezen dat ik wil omarmen."

Lees verder na de advertentie

Dit moerassige gebied, waar hij de basis voor zijn boek 'Poldervogels' legde, is een bijzondere plek, vindt Van Ommen. In een langgerekte ode aan het vliegende wezen brengt hij in minimalistische stijl vogels uit de polder zeer treffend tot leven. "Deze vogel", zegt Van Ommen, terwijl hij met een penseel om één van de Canadese ganzen uit zijn boek heen cirkelt, "zou zo van het papier af kunnen vliegen. Daar gaat het me om: de beleving. Dat is de essentie."

Vogels zijn on­voor­spel­baar, ik ga niet achter ze aan, maar ga op een plekje zitten waar ze kunnen komen

Al ruim veertig jaar schildert Van Ommen vogels en hij is nog lang niet op ze uitgekeken. Wat hem zo ontroert aan vogels? "Tsja, waarom ben ik niet geboeid door gewoon een halve eeuw dit bloempje te tekenen?" Hij grijpt het dichtstbijzijnde bloemetje vast. "Als ik naar een vogel kijk, gebeurt er iets in mij, hij weet me te beroeren, maakt iets in me los en zet me tegelijk aan het werk. Dat gaat maar niet over. Ik zoek na al die jaren al schilderend nog steeds naar het antwoord op de vraag: waarom is dat zo?"

© Erik van Ommen

Vrolijke soundtrack

Uit het groene riet klinkt het animerende gekwaak van een kikker. Eenden spelen in het water bij het aangrenzende meer. Het turbulente gefladder van ganzen laat golvende rimpelingen na op het wateroppervlak. Onophoudelijk gefluit van vogels voorziet het schilderachtige beeld van een vrolijke soundtrack.

Niet alleen het esthetische aspect van de vogels spreekt Van Ommen aan, het is ook de natuurlijke omgeving waarin ze voorkomen. "Steden van stenen en straatjes, ik voel niet de neiging, of de onweerstaanbare drang om die op papier te zetten. Hoewel ik ze wel mooi kan vinden; ik ken heel mooie steden. Maar ze ontroeren me niet, ze zetten me niet aan om te verbeelden. Als ik door een telescoop naar een vogel kijk, kijk ik zo'n beetje in zijn ogen. In zijn ziel en dat komt heel dichtbij. Dan wordt de drang om mijn penseel te pakken heel groot."

Nest zeearenden

Er klinkt knarsend grind vanaf het weggetje. Een man op leeftijd, zijn rieten hoed enigszins ingedeukt, komt aanlopen met de fiets aan zijn zij. Rondom zijn bruine leren schoenen waait het stof op. Zijn bungelende fotocamera verraadt zijn hobby al. "De zeearend nog gezien?", polst hij in plat Drents. 

Hij kijkt onderzoekend naar Van Ommens kijker die staat opgesteld in de richting van een hoge boom even verderop. Daar huist een nest zeearenden die de vogelkijkende gemeenschap bezighoudt. Met kleine bosjes stromen kijklustige vogelliefhebbers over het weggetje, met de fiets of met de auto, om een glimp van het imposante beest op te vangen. 

Jan Eggens is een van hen. Hij heeft een eigen YouTubekanaal waarop hij natuurfilmpjes zet. Pochend vertelt Eggens hoe hij vorig jaar de zeearenden wist te filmen. "Het waren er een stuk of drie. Ze zaten in de buurt van die boom oorlog te maken. Dat zie je niet vaak!"

Het is een soort meditatie, mijn geest moet blanco zijn. En net als mediteren, werkt het rustgevend

Het waterrijke gebied aan het meer is de ideale omgeving voor de zeldzame vogel om zich te nestelen. Toen Van Ommen begin vorig jaar ter ore kwam dat een broedende zeearend was opgedoken aan het Zuidlaardermeer, zag hij zijn kans. De roofvogel - door zijn tweeënhalve meter spanwijdte ook wel de vliegende deur genoemd - is de rode draad in het boek van Van Ommen. Vanochtend heeft hij zich nog niet gemeld. Die onvoorspelbaarheid, die wispelturigheid maakt het werk aantrekkelijk, zegt hij.

Ze komen vanzelf

Van Ommen laat zich graag verrassen. "Kijk, het is een vogel; die vliegt wanneer hij zin heeft. Vogels jagen in het meer waar ze vis vangen, en vliegen dan terug naar het nest met een vis. Maar het zijn onvoorspelbaar beesten. Je weet nooit wanneer ze honger krijgen. Je kun er geen peil op trekken. Ik ga niet achter de vogels aan, maar ga op een plekje zitten waar ze kunnen komen. Dan komen ze vanzelf naar me toe. Ik zie hem meestal wel, als ik maar lang genoeg wacht."

© Erik van Ommen

Vanaf een campingstoeltje dat hij in het hoge gras heeft neergepoot, tuurt Van Ommen door de lens van zijn peperdure kijker. Een handzaam verfpaletje steekt als een ring om zijn vinger. Het is half gevuld met zwarte aquarelverf. 

"Kleurenpalet, boekje, penseel, stoeltje en een hoop geduld, dat is alles wat ik nodig heb." In een paar snelle vegen zet hij een brandgans neer op een vel papier. Van Ommen schildert ter plekke, er komen geen foto's of camerabeelden aan te pas. Dat vindt hij te gekunsteld. 

"Waarom zou ik een afbeelding naschilderen als ik al een foto heb?", zegt hij, terwijl hij zijn wijsvinger tegen zijn slaap legt. "Door een vogel te bekijken en te tekenen kan ik er heel dichtbij komen en hem in mijn hoofd ontleden. Werken met een foto schept toch meer afstand. Het mag geen koele registratie worden. Ik wil graag mijn onderwerp leren kennen en opnemen. Dat moet een deel van mezelf worden, dan kan ik er pas iets mee doen."

Als meditatie

Achteloos dipt Van Ommen met zijn penseel in de zwarte waterverf. Zijn werkwijze vergt diepe concentratie en ogenblikkelijke verbeeldingskracht. Van nature is Van Ommen geen geduldig persoon, zegt hij, maar zijn methode vraagt om geduld. "Het is een soort meditatie. Je geest moet als het ware blanco zijn. Ik probeer in mijn hoofd het beeld te schetsen, door concentratie en fixatie, en dat breng ik over op het papier. Net als mediteren werkt het rustgevend."

Toeval speelde een grote rol in Van Ommens ontwikkeling als kunstenaar. De losse, vloeiende tekenstijl pikte hij op in Japan. Door een uitwisselingsproject rond de millenniumwisseling verbleef hij twee maanden in Hirado, op een eiland aan de Japanse westkust. Daar volgde hij avondlessen kalligrafie. 

Toen een tyfoon de streek teisterde, was hij genoodzaakt een week lang in zijn huis te blijven. "Ik had geen televisie, geen radio, geen mobiele telefoon, helemaal niets", zegt Van Ommen, terwijl hij een insect wegslaat. "Er was enkel een heel pak papier, wat inkt en een penseel in huis. Toen ben ik uit verveling vogels gaan tekenen, zoals ik het nu doe. Om te oefenen heb ik eerst gekalligrafeerd, maar dat begon al snel te vervelen. Dus heb ik er mijn eigen draai aan gegeven."

Grizzlybeer

In Nederland is hij veroordeeld tot vogels, maar Van Ommen maakte verschillende grote reizen om de meest uiteenlopende dieren op papier te krijgen. Van de leeuw of de olifant in Kenia, tot de grizzlybeer en de bizons in Yellowstone. Hij werkt aan een boek over de fauna in het Noorse Spitsbergen, waar hij de Noorse stern vorig jaar portretteerde. "De meeste dieren die je op tv ziet, heb ik al getekend", grapt hij.

Dan trekt de groeiende onrust onder de ganzen en de meerkoetjes zijn aandacht. Plots veert Van Ommen op uit zijn campingstoeltje en wijst in de verte. "Daar, zeearend!" Het silhouet van een zwarte vogel die zich laat dragen door de wind doemt op. Snellend naar zijn kijker: "Een buizerd valt hem aan!" 

Hoog in de lucht botsen twee schimmen tegen elkaar op. Al snel wint de zeearend - herkenbaar aan zijn brede postuur en witte staart - het pleit en landt op het hoogste topje van een boom. "De buizerd kan hem vanwege zijn grootte natuurlijk niet aan", legt Van Ommen uit, "maar hij wil de zeearend uit zijn gebied wegpesten."

© xxx

Verhaal vertellen

Van Ommens penseeltekeningen moeten een verhaal vertellen. Hij is spaarzaam met details, maar maakt wel herkenbare illustraties. "Met zo weinig mogelijk middelen, zoveel mogelijk zeggen", zegt Van Ommen. "Ik probeer met een paar streken iets vast te leggen, zodat anderen kunnen begrijpen wat ik gezien heb. Het gevoel dat ik krijg door het kijken naar een vogel wil ik overbrengen aan degene die het werk bekijkt. Het is als dichten: het zijn heel korte notities die ik maak. Sommige vogels zijn niet meer dan vijf of zes vlekken. Liefst zet ik met een enkele penseelstreek die ene vogel neer. Dat is het summum waar ik naar streef."

Erik van Ommen, Poldervogels, Singeluitgeverijen/uitgeverij Q, 128 blz. €24,50

Lees ook: Slimme boeren weten: in een goed weiland lopen grutto's
Met een kunstwerk in een weiland wil het platform Slimme Vogels laten zien dat boeren wel degelijk begaan zijn met weidevogels. ‘De boeren geven vogels een thuis.’


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Deel dit artikel

Vogels zijn on­voor­spel­baar, ik ga niet achter ze aan, maar ga op een plekje zitten waar ze kunnen komen

Het is een soort meditatie, mijn geest moet blanco zijn. En net als mediteren, werkt het rustgevend