Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'Gratis' groente voor de jutter, én een blije boer

Groen

Marianne Wilschut

Noesjka Klomberg in een Brabants preiveld. Als de groente net te klein is, of op een ongelukkige plek langs de slootkant groeit, kan de boer er niks mee.Foto Werry Crone © Werry Crone

Na het rooien van de akkers blijft vijf tot tien procent van de oogst op het land liggen. Deze veelal te grote of te kleine groente levert de boer bij de veiling namelijk niets op. Voedseljutter Noesjka Klomberg brengt deze 'vergeten' preien, sla, en witlof onder de aandacht van consumenten.

'Kijk, dit is een prima exemplaar." Noesjka Klomberg pakt een modderige prei van de grond, haalt er voortvarend de buitenste bladeren vanaf en tovert inderdaad een prachtige verse witte prei tevoorschijn. "Het ziet er misschien in eerste instantie wat onappetijtelijk uit, maar de prei die jij in de winkel koopt, is ook eerst helemaal schoongemaakt. Van deze achtergebleven preien kun je nog een heerlijke preitaart, preisoep en zelfs preicompote maken."

Met haar groene rubberen laarzen stapt de ontwerpster gedecideerd over een akker in het Brabantse Cromvoirt, waar de winterprei zojuist geoogst is. Het uitgestrekte veld oogt een beetje als een slagveld, met overal losse preibladeren die in de sporen van de oogstmachine liggen. Tussen de bladeren vindt Klomberg om de haverklap hele preien die ze in de grote juten tas stopt die om haar schouders hangt. Ze schat dat op deze akker zo'n 15 procent van de oogst is achtergebleven. "Vanwege de sneeuw en de strenge kou van afgelopen winter, zijn de buitenste bladeren van de winterprei bruin geworden. Hoe meer de boer aan zijn oogst schoon moet maken, hoe groter de kans dat hij wat laat liggen. Het kost hem anders te veel tijd en dus geld."

Op de tas om Klombergs schouders staat met grote oranje letters 'Voedseljutter'. De boer van wie het preiveld is, kan hieraan zien dat het goed volk is. Klomberg heeft met hem de afspraak gemaakt dat leden van de door haar opgerichte Voedseljutters na de oogst langs mogen komen om datgene wat bij de oogst is achtergelaten, te jutten.

Leden betalen 45 euro; daarvoor krijgen ze de juten schoudertas, een pasje en de inlogcode voor Klomberg's voedseljutters-website. Daar vinden ze de locaties waar gejut kan worden, en fietsroutes die langs die akkers voeren. Ook deelt Klomberg op de site recepten uit en tips over hoe je de geoogste groenten kunt conserveren. "Wortels en penen kun je bijvoorbeeld langer goed houden als je ze in een kuil in je tuin legt en ze overdekt met wat aarde."

Van het ledengeld gaat twintig euro naar de veertig aangesloten boeren. Klomberg: "Dat levert de boeren elk een zakcentje van zo'n 450 euro op. Dat is misschien niet veel, maar het levert toch de goodwill op om mensen op hun land toe te laten."

Klomberg kwam op het idee voor het project tijdens haar studie aan de Eindhovense Design Academy. "Ik vind dat wij als vormgevers een rol hebben in het achterlaten van een duurzame wereld. Met maatschappelijke ontwerpen zoals dit, hoop ik creatieve oplossingen te bieden voor problemen als voedselverspilling en waterschaarste."

Naar aanleiding van een krantenbericht over melkoverschotten koos de Bossche ontwerpster het thema voedselverspilling voor haar afstudeerproject. "Ik ben me door dat bericht meer in de agrarische sector gaan verdiepen en kwam erachter dat wel vijf tot tien procent van de groente na de oogst op de akkers blijft liggen. Bij aardappels is dat zelfs meer. Dat heeft te maken met de eisen die supermarkten aan het formaat van de groente stellen. Maar het kan ook zijn dat de boer met zijn machine niet bij de groente langs de slootrand kan komen of dat hij vanwege het weer de oogst niet op tijd kan binnenhalen."

De oogstresten ophalen om er veevoer van te maken, gebeurt niet. "Het is voor veevoerbedrijven veel handiger om op één veld snijmaïs te telen dan langs allemaal afzonderlijke akkers te rijden om daar de overgebleven oogst op te halen. In de huidige landbouw draait het immers allemaal om efficiëntie en A-kwaliteit."

Tel daarbij op dat veel consumenten nu niet meer weten hoe een wortel groeit of een prei wordt geoogst en haar idee voor de Voedseljutters was geboren. "Mensen moeten weer terug naar het boerenland. Je leert het beste over waar onze groente vandaan komt door naar buiten te gaan en vieze handen te krijgen."

Vroeger was dat de gewoonste zaak van de wereld, net als voedseljutten. Nadat de boer met paard en wagen klaar was met de oogst, mochten de arme mensen uit de streek het land op om de restjes op te rapen. De Franse schilder Jean-François Millet maakte over dit fenomeen zijn beroemde schilderij 'De Arenleesters'. Gaandeweg is die traditie in onbruik geraakt.

Klomberg: "Er zijn nu misschien ook wel arme mensen, maar die weten vaak niet waar ze groente kunnen halen. En instanties als de voedselbank hebben niet de tijd en de mensen om na de oogst het land op te gaan."

Onderwijl passeert een groepje wielrenners het Brabantse preiveldje. De in blauw tenue gehulde 50-plussers rijden op hun dooie akkertje voorbij. Ze zijn zo'n beetje de enige passanten. Andere voedseljutters trekt dit zojuist gerooide veld nog niet. Hoewel er nu al wel het een en ander op de akkers ligt, opent het jutseizoen pas in juni. Klomberg: "Dan is er genoeg geoogst en valt er voor onze leden elk weekend wel wat sla, rabarber, witlof, wortels en fruit te halen."

Voor het nieuwe jutseizoen hebben zich inmiddels ruim 350 jutters aangemeld. Dat zijn vooral mensen uit Brabant en Zeeland. Zo'n 150 belangstellenden uit ander provincies moet Klomberg voorlopig teleurstellen. "Pas als zich meer boeren uit de rest van het land aanmelden, kan ik het project landelijk van de grond tillen."
www.voedseljutters.nl

Food Film Festival
Voedseljutter Noesjka Klomberg is een van de sprekers op het #FoodforChange event dat komende zondag tijdens het Food Film Festival in Amsterdam plaatsvindt. Het festival, dat behalve films ook kookworkshops, debatten en livemuziek biedt, wordt georganiseerd door de Youth Food Movement. Dit jongerennetwerk wil met het festival de liefde voor eten overbrengen en actuele voedselvraagstukken aan de kaak stellen. Het Food Film Festival vindt plaats op 16, 17 en 18 maart bij Studio/K in Amsterdam. Meer weten?

Ga naar www.foodfilmfestival.nl

Deel dit artikel